Jýyrda ǵana Qaraǵandy shahtasynda oryn alǵan keleńsiz jaǵdaıdyń sebebi Úkimet deńgeıinde tekserilip jatyr. Qaraly habar bolǵan kúni-aq Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Iýrıı Ilın jetekshilik etetin Úkimettik komıssııa dereý iske kirisken-di. Komıssııa aldaǵy ýaqytta sheshim shyǵarýǵa tıis.
«ArselorMıttal Temirtaý» kompanııasynyń basshylyǵy apatty azaıtý úshin aıanyp qalmaıtyndaryn aıtyp, ant-sý iship álek. Olardyń sózine súıensek, kompanııaǵa quıylǵan ınvestısııa qomaqty. Keıingi jyldary 1 mlrd dollarǵa deıin jetken. Bıyldyń ózinde 147 mln dollar ınvestısııa bólingen. Biraq qap-qap aqsha qat-qabat qaıǵydan qutqarar emes. Jeti qat jer astyna túsip, kómir qazatyn kenshi mamandyǵynyń ózi táýekelge toly desek te, aıdyń-kúnniń amanynda asylynan aıyrylyp, ah urý bul máselede solqyldaqqa oryn joqtyǵyn kórsetedi. Qoǵam talaby da sol.
«ArselorMıttal Temirtaý» AQ bas dırektory Bıdjý Naır qaıǵyly oqıǵanyń qaıtalanǵanyna qapaly ekenin jetkizdi. Sondaı-aq ol qaza tapqandardyń otbasylaryna moraldyq jáne qarjylyq qoldaý kórsetiletinin málimdedi. О́zge mindettemelerin de múltiksiz oryndaýǵa beıil ekenderin eske saldy.
– Mundaı jaǵdaıdyń qaıtalanǵany ózekti órtep otyr. Oqıǵadan soń ile-shala marqumdardyń otbasyna bardyq. Olarǵa barynsha qarjylyq jáne moraldyq kómek kórsetip jatyrmyz. Qazir oqıǵanyń sebebin anyqtaý úshin tergeý bastaldy. Iá, bizdiń aldymyzda shahtalardaǵy qaýipsizdikti qamtamasyz etýge baılanysty zor mindet tur. Men osynda kásiporyndarymyzdy jumyskerlerimizdi qaýipsiz etý úshin kelgen edim. Bul qaýipsizdikterdi erterek qamtamasyz ete almaǵanym da meniń janyma batady. Alaıda komandamyz tolyqtaı jumysqa jumyldyrylǵan. Biz bul mindetti de oryndaımyz, kásiporyndarymyzdy qaýipsiz etemiz, – dedi Bıdjý Naır.
Atqarýshy dırektor Vıdjaı Goel aldaǵy ýaqytta qaıǵyly jaǵdaı qaıtalanbas úshin kompanııanyń sharalar keshenin qabyldaıtynyn aıtty. Bul kúnde Lenın atyndaǵy shahtada jumys toqtap tur. Shahtada jumys isteýdiń jáne oǵan baılanysty táýekelderdiń tujyrymdamasy qaıta qarastyrylatyn bolady. Osynyń negizinde atqarylar sharalardyń jospary jasalmaq.
– Jumysty jaqsartý úshin syrttan sarapshylar tartylady. 1 mlrd dollar kólemindegi ınvestısııa endigi nátıjesin bere bastady. Bul qarajat jumysshylarymyzdyń qaýipsizdigin, qorshaǵan ortany qorǵaýǵa jáne qural-jabdyqty jańǵyrtýǵa jumsalady, – dedi Vıdjaı Goel.
Sheteldikter Qaraǵandy shahtalaryna qojalyq etken jyldary qansha apat bolǵany týraly naqty statıstıka aıtylmaıdy. Biraq Lenın atyndaǵy shahtada osydan 16 jyl buryn 41 adamdy alyp ketken qaıǵyly jaıt áli eldiń esinde. Onda tehnıka qaýipsizdigin saqtamaǵan dep, shahtanyń 6 jumyskeri sottalǵan edi. Bul joly kim jazalanbaq?
Shırek ǵasyr boıyna «ArselorMıttal Temirtaý» AQ shahtalarynda degazasııa júrgizbedi degen málimdeme, rasy kerek, jurttyń júıkesine shı júgirtti. Onsyz da shıryǵyp turǵan qoǵamnyń qıtyǵyna tıip ketken-di. Bylaı qarasańyz, shahtadaǵy siresken gazdy shyǵarmaý – qoldan jasalǵan jarylyspen para-par. Bul qanshalyqty shyndyq? «ArselorMıttal Temirtaý» AQ Kómir departamentiniń dırektory Arman Qalyqov departament tarapynan gazdy shyǵarý úshin barlyq sharany júzege asyrǵandyǵyna sendirdi. Onyń aıtýynsha, gýlegen aqpar shyndyqqa janaspaıdy.
– Kómir departamenti degazasııa jasaý úshin bar jerústi, jerasty burǵylaýlar ádisin qoldanady. Keı jyldary túrli maqsatta 400 shaqyrymǵa deıingi uńǵymalar burǵylandy. Byltyr 310 shaqyrym burǵylandy. Sondaı-aq metan gazyn soryp alý úshin nemis óndirýshisiniń zamanaýı vakýýmdyq-sorǵy stansalaryn qoldanamyz. Shahtalarda mundaı 26 stansa bar. Bul – TMD-daǵy eń iri degazasııa stansasy. Keıingi 20 jylda AQSh, Aýstralııa, Reseı, Qytaı kompanııalarymen birlesip jumys istedik. Gazsyzdandyrý tásilderiniń bárin shahtalarda qoldandyq. Atqarylǵan istiń baılamy bireý ǵana. Ol – bizdiń silemder tómen gazdalǵan degen baılam. Iаǵnı silemderdi buzǵanda ǵana gaz shyǵatyndyǵy. Gazsyzdandyrý jumysy bir mınýtqa da toqtaǵan emes, – deıdi Arman Qalyqov.
Bıdjý Naır kenshiler úshin qaýipti jumysty júrgizetin zamanaýı qural-jabdyqtar alýǵa bıyl 40 mln dollar jumsalǵanyn aıtty. Onyń sózine súıensek, shahtalarda qashyqtyqtan burǵylaıtyn qurylǵylar da bar.
– Bıyl kómir departamentine 147 mln dollar baǵyttaldy. Onyń 40 mln dollary gazsyzdandyrý quraldaryna jumsalady. Biz almaz jalatylǵan arnaıy 25 burǵylaý quralyna tapsyrys berdik. Onyń beseýin aldyq. Quraldardy nemis kompanııasy bizdiń shahtalardyń ereksheligin eskere otyryp ornatty. Tórteýi jumysqa kiristi. Onyń biri – Lenın atyndaǵy shahtada, – dedi Bıdjý Naır.
Kisisi ólgen úıge dál qazir at basyndaı altyn berse de, basyna túsken qaıǵysynan qutqara almasy anyq. Degenmen kompanııa basshylyǵy qaza tapqan kenshilerdiń otbasyna ujymdyq shartqa sáıkes 10 jyldyq jalaqy tóleıdi. Otbasyna páter berilip, balalarynyń birinshi joǵary oqý ornynyń aqysy óteledi. Byltyr dál osy kezde qaza tapqan 6 kenshige qatysty atalǵan mindettemeler oryndalǵan eken.
Qaraǵandy oblysy