Eýropalyq odaqtyń Syrtqy ister jáne qaýipsizdik saıasaty jónindegi Joǵarǵy ókili – Eýropalyq komıssııanyń vıse-prezıdenti Jozep Borrel elimizge at basyn burdy. Qart qurlyqtyń komıssary Aqordada Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevpen kelissóz júrgizdi. Kezdesýden keıin J.Borrel men Qazaqstan Premer-Mınıstriniń orynbasary – Syrtqy ister mınıstri Muhtar Tileýberdi jýrnalısterge baspasóz jıynyn ótkizdi.
«Sapar mańyzdy oqıǵa – 20 qarashadaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń saılaýy qarsańynda ótýde. Elimizde júrgizilip jatqan aýqymdy saıası jáne áleýmettik-ekonomıkalyq ózgeristerdi turaqty túrde qoldap, Ádiletti Qazaqstandy qurý jónindegi kúsh-jigerimizge qatysty eýropalyq seriktesterdiń oń pikirleri úshin Eýropalyq odaqqa alǵys aıtamyz.
Kelesi jyly Qazaqstan men Eýropalyq odaq arasyndaǵy dıplomatııalyq qatynastardyń 30 jyldyǵyn toılaımyz. Biz senimge, ózara syılastyqqa jáne ortaq basymdyqtarǵa negizdelgen berik qarym-qatynastarymyzdy joǵary baǵalaımyz jáne ózara is-qımyldyń 29 salasyn qamtıtyn Qazaqstan men Eýroodaq arasyndaǵy Keńeıtilgen áriptestik pen yntymaqtastyq týraly kelisimdi tıimdi iske asyrýǵa múddelimiz.
Qarym-qatynastarymyz barlyq basym baǵyttar boıynsha belsendi damyp kele jatqanyn atap ótý men úshin óte qýanyshty. Buǵan Eýropalyq keńes Prezıdenti Sharl Mısheldiń jaqynda Qazaqstanǵa jasaǵan sapary, sondaı-aq Premer-Mınıstr Álıhan Smaıylovtyń jáne Eýropalyq komıssııa Prezıdenti Ýrsýla fon der Lıaıenniń bıylǵy 7 qarashada Sharm el-Sheıh ta ótken Klımattyń ózgerýi boıynsha jahandyq konferensııanyń álemdik kóshbasshylar sammıti (Cop27) aıasynda QR-EO arasyndaǵy shıkizat, akkýmýlıatorlyq batareıalar men jasyl sýtektiń turaqty qun tizbekteri jónindegi strategııalyq áriptestik týraly ózara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoıýy dálel bola alady», dedi M.Tileýberdi.
Vedomstvo basshysy Aqordada ótken kelissózder qarym-qatynastyń strategııalyq sıpatyn jáne taraptardyń yntymaqtastyqty odan ári tereńdetýge daıyndyǵyn rastady. Mınıstrdiń keltirgen derekterine súıensek, qazirgi tańda Eýropalyq odaq Qazaqstanǵa tikeleı sheteldik ınvestısııalardyń jalpy kólemi 160 mlrd dollardy quraǵan. Elimizdiń eń iri saýda jáne ınvestısııalyq seriktesi sanalady.
«Bıyl Qazaqstan men EO elderi arasyndaǵy saýda kólemi 42 paıyzǵa ulǵaıyp, 29,5 mlrd dollardy qurady. О́tken aıda Qazaqstannyń Úkimeti jáne iri eýropalyq Svevind kompanııasy arasynda Mańǵystaý oblysynda «jasyl» sýtekti óndirý jáne taratý ortalyǵyn qurý jóninde mańyzdy kelisimge qol qoıyldy. Eýropalyq odaq sanksııalarynyń Qazaqstan ekonomıkasyna janama teris áserin boldyrmaý máselesine erekshe nazar aýdaryldy.
Biz aýyl sharýashylyǵy, sıfrlandyrý, kólik pen logıstıka jáne t.b. salalaryndaǵy yntymaqtastyqty tereńdetýge, «jasyl» ekonomıkaǵa kóshýge, energııa tıimdiligin arttyrýǵa nazar aýdara otyryp, saýda-ekonomıkalyq saladaǵy suhbatty odan ári ártaraptandyrýǵa múddelimiz. Osy jáne basqa máselelerdi tek ekijaqty baǵytta ǵana emes, óńirlik formatta da qarastyrýdy mańyzdy dep sanaımyz.
Elimiz Ortalyq Azııa jáne Eýroodaq arasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa erekshe kóńil bóledi. Osy sebepten Memleket basshysy Astanada Ortalyq Azııa – Eýroodaq kóshbasshylarynyń alǵashqy kezdesýin ótkizýge bastamashylyq etip, onyń qorytyndysy boıynsha barlyq tarap osyndaı is-sharalardy turaqty negizde ótkizý týraly sheshim qabyldady. Biz Samarqandta ótýge josparlanǵan Mınıstrlik kezdesý men Ortalyq Azııa – Eýroodaq ózara baılanys jónindegi konferensııasyn joǵary deńgeıdegi dıalogtiń dáıekti jalǵasy retinde qarastyramyz», dedi M.Tileýberdi.
Sonymen qatar Syrtqy ister mınıstri kezdesýde geosaıası jaǵdaıdy eskerilgenin, taýar jetkizýdiń jahandyq tizbegin qamtamasyz etý úshin halyqaralyq kólik dálizderin damytýdyń mańyzy talqylanǵanyn jetkizdi. Sonyń ishinde Eýropalyq odaqtyń «Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn» damytýdy qoldaý joldary talqylanǵan.
«Sonymen qatar taraptar ózekti óńirlik jáne halyqaralyq máseleler boıynsha pikir almasty. Bul rette, Ýkraınadaǵy qaqtyǵysty, Sırııadaǵy, Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdy, sondaı-aq Ortalyq Azııa óńirindegi klımattyń ózgerýi, qaýipsizdik jáne ornyqty damý máselelerin qosa alǵanda, álemdegi aǵymdaǵy ahýal talqylandy», dedi M.Tileýberdi.
О́z kezeginde Eýropalyq odaq ókili Jozep Borrel Qazaqstanǵa alǵash ret kelgenin, bul oqıǵa dıplomatııalyq qatynastyń ornaýyna 30 jyl tolýymen sáıkes kelip otyrǵanyn atap ótti. Sondaı-aq Astanada qabyldaǵany úshin Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevqa alǵys bildirdi.
«Qazaqstan mańyzdy jáne baǵaly seriktesimiz. Keleshekte yntymaqtastyǵymyzdy odan ári damytýǵa múddelimiz. Prezıdent Toqaevpen jáne Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Syrtqy ister mınıstri M.Tileýberdimen kezdesýlerimde ortaq mindetter týraly keń aýqymdy pikirtalas júrgizdik. Keleli máselelermen birlesip kúresip, jaqyn qarym-qatynasymyzdy odan ári nyǵaıta túskimiz keledi. Eýropalyq odaq pen Qazaqstan osy jyldar ishinde berik ekonomıkalyq baılanys ornatty. Qazaqstan EO-nyń Ortalyq Azııadaǵy eń iri saýda seriktesi jáne EO Qazaqstandaǵy eń iri sheteldik ınvestor sanalady. Tikeleı sheteldik ınvestısııanyń 60 paıyzyn qamtamasyz etti.
Osy aıdyń basynda qol qoıylǵan turaqty shıkizat, akkýmýlıatorlar jáne jańartylatyn sýtegi qun tizbegi boıynsha ózara túsinistik týraly memorandým bul qarym-qatynasty odan ári keńeıtedi. Biraq bul qarym-qatynasymyzdy qalyptastyratyn jalǵyz sala emes. Keńeıtilgen áriptestik pen yntymaqtastyq týraly kelisim aıasyndaǵy dıplomatııalyq ózara is-qımyldarymyzdy jáne yntymaqtastyǵymyzdy nyǵaıtýǵa beıilmiz. Qazaqstandaǵy aýqymdy saıası reformalar úderisin talqyladyq. Aldaǵy saılaý Qazaqstan úshin reformalardyń osy aýqymdy kún tártibin tolyq júzege asyrýdy qamtamasyz etý úshin aıqyn erik-jiger kórsetýdiń mańyzdy múmkindigi», dedi J.Borrel.
Osy oraıda, Joǵarǵy komıssar EO-nyń Qazaqstanǵa qoldaý bildiretinin atap ótti. Sondaı-aq qaraly qańtar oqıǵalaryn tolyq, táýelsiz jáne ashyq tergeýdiń mańyzyn talqylaǵanyn jetkizdi.
«Osy kezdesýden keıin О́zbekstanǵa baramyn. Jyl saıyn ótetin EO – Ortalyq Azııa mınıstrleriniń kezdesýine tóraǵalyq etemin jáne Samarqandta EO – Ortalyq Azııa baılanysy jónindegi konferensııa ótkizemin. Bul eki is-shara EO men Ortalyq Azııa arasyndaǵy jahandyq saýda úshin osy mańyzdy aımaqta turaqty baılanys salasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa degen ózara mindettemeniń aıqyn kórinisi.
Biz sıfrlyq, energetıkalyq jáne kóliktik sektorlardaǵy aqyldy, taza jáne qaýipsiz baılanystardy arttyrýǵa baǵyttalǵan EO-nyń Jahandyq qaqpa strategııasy kontekstinde yntymaqtastyǵymyzdy arttyrýdy maqsat etemiz. Sondaı-aq aımaqtyq oqıǵalardy, Reseıdiń Ýkraınaǵa qarsy áskerı agressııasyn jáne Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdy talqyladyq. Reseıdiń Ýkraınaǵa qarsy soǵysynyń saldary jahanǵa teris áserin tıgizedi, Qazaqstan úshin de, EO úshin de erekshe qıyndyq týǵyzady», dedi J.Borrel.
Eýropalyq odaq ókili kópjaqtylyqty jáne BUU Jarǵysynda qol qoıǵan qundylyqtardy – aýmaqtyq tutastyqty, egemendik pen adam quqyqtaryn qorǵaýda birge ekenin bildirdi. О́ńirlerde qaýipsizdik, turaqtylyq jáne beıbitshilik ornatýdy jaqtaıtynyn atap ótti.
«Osy oraıda Qazaqstannyń BUU Jarǵysyna, ıaǵnı barlyq eldiń aýmaqtyq tutastyǵyna qatysty berik ustanymy úshin alǵys aıtamyn», dedi J.Borrel.