Qazaqstanda aýa raıynyń qubylýyna baılanysty poıyzdardyń jarty saǵatqa, keıde 1-2 saǵatqa keshigýi burynnan bolyp turatyn. Biraq 2022 jyldyń kúzinen beri temirjol kóliginiń kidirýi shekten shyǵyp ketti. Máselen, qarasha, jeltoqsan aılarynda elorda vokzalyna birneshe poıyz kemi 3 saǵatqa keshigip kelip jatty. «Oral – Almaty», «Astana – Almaty», «Astana – Shymkent» baǵytynyń poıyzdary da jolaýshylardy ábden yǵyr qylǵan.
Júrdek sanalatyn «Talgo» poıyzdarynyń ózi 5-6 saǵatqa keshigip jetedi. Bul qaıta ber jaǵy. Eń soraqysy, týra jańa jyl qarsańynda jolaýshylar Astanadan Almatyǵa 15 saǵatqa keshigip barǵan. Keshigýler jańa jyldan keıin de jalǵasyp jatyr. Petropavl qalasynyń turǵyny Aıman Sirgebaevanyń aıtýynsha, olar «Almaty – Petropavl» poıyzyn Almaty vokzalynda áýeli 7 saǵat kútken. Otyrǵannan keıin de otarba jolda taǵy 5 saǵat qańtarylǵan. Sońynda elordaǵa 12 saǵatqa keshigip aıaq ilindirgen. Mundaı mysaldar jetip artylady.
«Temirjol kóligi týraly» zańnyń 80 babyna sáıkes, poıyzdyń ár keshikken saǵaty úshin jolaýshylarǵa bılet qunynyń 3 paıyzy kóleminde ótemaqy tólenedi. Biraq Qazaqstannyń óz zańyna ózi pysqyrmaıtyn el ekenin «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasy taǵy dáleldeı túsedi.
«Talgo» poıyzynyń qyzmetin tutynǵan bloger Gúlbaný Ábenova 3 paıyz ótemaqy tóleýdi talap etken. Biraq jolserik poıyz bastyǵyna, ol vokzal bastyǵyna siltep, túskennen keıin bir kassadan bir kassaǵa sabyltyp, ótinish jazǵyzyp, ony qaıtadan vokzal bastyǵy rastap, qol qoıyp, sońynda «ótemaqyńyz bir aıdan keıin shotyńyzǵa túsedi» dep qaıtarǵan.
– Másele 3 paıyz aqshada emes, eger jolaýshylardyń barlyǵy osy ótemaqyny talap etse, onda poıyz kelesi joly óz ýaqytynda keler edi. Men ótemaqy rásimdeý úshin 45 mınýt ýaqyt jumsadym. Bıletke – 18 730 teńge, oǵan qosa balalar bıletine – 9 949 teńge, barlyǵyn qosqanda 28 679 teńge tólegenmin. Poıyzdyń 5 saǵatqa keshikkenin eskersek, jalpy 15 paıyz shyǵady. Sonda olar maǵan 4 301 teńge qaıtarýy kerek. Nelikten bul rásimdi elektrondy etip jasamaıdy? Nege jolaýshy vokzal bastyǵyna baryp qol qoıdyryp júgirýi kerek? QTJ vokzal bastyǵynsyz da poıyzdyń keshigetinin aldyn ala biledi ǵoı. Al kassa kompıýterlerinde qaı poıyzdyń qansha ýaqytqa keshigetini kórinip turady. Demek adamdar ótemaqy talap etpes úshin olar osyndaı bas aýyrtar qaǵazbastylyqty ádeıi alyp tastamaı otyr, – deıdi bloger Gúlbaný Ábenova.
Jýrnalıst Rıshad Asqarbekuly «Bir jarym aı buryn Astana-Almaty baǵytyndaǵy poıyz 9 saǵatqa keshigip keldi. Vokzaldaǵy «Týran Ekspress» kassasyna baryp, erinbeı myń qaǵaz toltyrdym. 3 600 teńge bir aı ishinde kartochka esepshotyna túsedi degen. Túsken joq», dep jazady áleýmettik jelidegi paraqshasynda.
Jolaýshy Lıýdmıla Petrovanyń aıtýynsha, adamdar ótemaqyǵa jappaı ótinish bere bastaǵan kezde ǵana QTJ osy problemany sheshýge tyrysýy múmkin.
«Degenmen bulaı bola qoıýy da ekitalaı. Karantın ýaqytynda ulym ekeýmizge Almatydan alǵan bılet aqshasyn sol kúıi qaıtarmady. Ekeýmiz shıpajaıda boldyq, birneshe kúnnen soń tótenshe jaǵdaı jarııalanyp, úıge qaıtýǵa týra keldi. Bıletti ótkizdik, al aqshany qaıtarmady. Ádepkide kezek óte aýqymdy degen sebep aıtty. Sosyn alty aı ishinde qaıtarýǵa quqyqtary bar ekenin jetkizdi. Biraq sol kúıi qarajat keri qaıtpady», deıdi.
Poıyzdar nege keshikti degende QTJ aıtatyn jaýaptyń ishinde aýa raıynyń qolaısyzdyǵymen qatar temirjoldar sapasynyń nasharlaýy da bar. Kompanııa aktıvteriniń tozyp turǵanyn resmı derekter de rastaıdy. QTJ-ǵa qarasty ınfraqurylymnyń 57 paıyzy eskirgen, vagon parki 54 paıyzǵa tozǵan. Lokomotıvterdiń 60 paıyzynyń qyzmet etkenine 30 jyldan asqan jáne onyń tozý deńgeıi 90 paıyzǵa teń. Bul týraly 2021 jyldy qorytyndylaǵan, «Samuryq-Qazyna» AQ Qoǵamdyq keńesi aldynda berilgen esep jıynynda aıtyldy.
Árıne, osyndaı vagonǵa minip, sapasy joǵala bastaǵan temirjolmen júıitký – ómirińdi qaterge tikkenmen para-par dep zar qaǵady jolaýshylar.
«Temirjoldardyń tozý deńgeıiniń 57 paıyzǵa jetýi – poıyz qozǵalysy kezinde joldan aqaý shyǵady jáne apattar bastalady degendi bildire me? Ondaı apattar qashan bastalady? QTJ tozyǵy jetken temirjol relsterin aýystyrýdy qashan bastaıdy? Bastapqyda kompanııa poıyzdardyń keshigý sebebin jol boıynda jóndeý jumystarynyń júrip jatýymen túsindirdi. «Naqty qaı jerde jóndeý júrip jatyr?», «Merdiger kim?», «Atqarylǵan jumys týraly akt bar ma?» degen saýaldar qoıyla bastaǵan soń QTJ keshigýge qatysty nusqany kúrt ózgertip, joldardyń 57 paıyzǵa tozýyna baılanysty jolaýshylar qaýipsizdigine alańdap, júrý jyldamdyǵyn baıaýlattyq dep shyǵa keldi. Qalaı ǵana mundaı táýekelge baryp, eskirgen jolmen adam tasymaldaýǵa bolady?», deıdi áleýmettik jeli qoldanýshysy Janǵozy Baqybaev.
Ulttyq kompanııa mundaı saýaldarǵa jarııa túrde de, áleýmettik jelide de jaýap bermegen. Keshigý máselesin olar aýa raıynyń nasharlaýymen baılanystyrady.
«Qıyn klımattyq jaǵdaılardy jáne qardyń túsýi yqtımaldyǵyn eskere otyryp, poıyzdar qaýipsizdigi men senimdi qozǵalysyn qamtamasyz etý úshin keıbir temirjol ýchaskelerinde qozǵalys jyldamdyǵyna shekteýler qoıyldy. Osyǵan baılanysty poıyzdar qozǵalys kestesinde ózgerister baıqalýda. Temirjolshylar kúrdeli meteojaǵdaılarda turaqty tasymaldaý úderisin uıymdastyrýǵa barynsha kúsh salyp jatyr. Qardyń qalyń jaýýyna baılanysty temir joldardy, baǵyttamalyq burmalardy, jolaýshylar platformalaryn tazartý jumystary úzdiksiz júrgizilýde», delingen resmı habarlamada.
Eń aldymen jolaýshylar poıyzdardyń keshigýi týraly aqparattyń aldyn ala jarııa etilmeıtinine narazy. Tehnologııalyq qundylyqtar alǵa shyqqan zamanda kestege qatysty kez kelgen aqparatty SMS kúıinde joldaýǵa bolýshy edi. Ne bolmasa tıimdi ári yńǵaıly mobıldi qosymsha jumys isteýi kerek. Sonda ár adam 7-8 saǵatty sarylyp vokzalda ótkizbeı, ýaqytyn tıimdi paıdalana alady. Bul – eń birinshi kezekte jolaýshyny syılaý. Al aldyn ala eskertpeýge qarap, «rıza bolsań da, bolmasań da osy, bizdiń qyzmetti tutynbaı qaıda barasyń» degen nemketti ustanym qylań beredi. Ekinshiden, ótemaqy tóleý júıesin elektrondy formatqa kóshirip, barsha jolaýshy úshin qoljetimdi etý kerek. Taǵy bir másele – bılet qunynyń mólsherlemesi. О́temaqyny 3 paıyz kóleminde tóleý – 2001 jyly qabyldanǵan zańda jazylǵan. Odan beri 22 jylǵa jýyq ýaqyt ótti. Odan beri qanshama ınflıasııany bastan keshtik, bılet quny da áldeneshe ret qymbattady. Demek ótemaqy stavkasy da qaıta qarastyrylýǵa tıis jáne 40-50 paıyzǵa bir-aq kóterilgeni jón dep sanaımyz. Bálkim, keri tólenetin qun qymbattasa ǵana ulttyq kompanııa men onyń qaramaǵyndaǵy «Jolaýshylar tasymaly» AQ-nyń jaýapkershiligi artar...
«Qun qymbattasa...» degendi beker aıtyp otyrǵan joqpyz. QTJ resmı saıtynda «Qatardaǵy qyzmetkerden bastap basshylyqqa deıin qaýipsizdik qundylyǵyn ustanamyz: Biz ár qyzmetkerdiń, jolaýshynyń ómiri men densaýlyǵy jáne júk pen bagajdyń saqtalýy úshin jaýaptymyz. Bul bizdiń basty basymdylyǵymyz. Tipti bolmashy qateliktiń óteýi úlken bolýy múmkin» dep jazǵan. Kórip otyrǵanymyzdaı, bul sózge laıyq áreket baıqalmaıdy. Sóz joq, bolmashy qateliktiń de ótemi zor bolýy kerek. Al azamattardy dittegen mekenjaıǵa ýaqytynda jetkizbeý, oǵan qosa tıisti jaǵdaı jasamaý (as-sýmen qamtamasyz etý, jaıly múmkindik usyný), ótemaqy úshin qolyna býma-býma qaǵaz ustatyp sandaltyp qoıý, qolaısyz aýa raıy, ıakı jóndeý jumystary jaıly aldyn ala habardar etpeý – eleýsiz qatelikke jata ma? Biz jatqyza almas edik. Sonda mundaı ortadan joǵary (ázirge osylaı aıta turalyq) qateliktiń quny qansha bolýy múmkin?
Aldaǵy ýaqytta osy máselelerdi depýtattar da kóteredi, sóıtip másele Úkimet deńgeıinde talqylanady dep senemiz.