Túrkistanda Ortalyq Azııa Memleketteriniń birinshi Parlamentaralyq forýmy ótti. Alqaly jıynǵa Qazaqstan, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Tájikstan, Túrikmenstan parlamentteri palatalarynyń basshylary qatysty.
Forýmnyń Túrkistanda ótýi tegin emes. О́ıtkeni shahardyń Ortalyq Azııa halyqtary úshin de mádenı jáne tarıhı mańyzy zor. Zań shyǵarý organdarynyń ókilderi bas qosqan biregeı alańda parlamentaralyq qatynastardy keńeıtýdiń basym baǵyttary jáne birtutas rýhanı-mádenı keńistikti damytýdyń ózekti máseleleri jan-jaqty talqylandy.
Senat tóraǵasy Máýlen Áshimbaev aldymen Túrkııada bolǵan joıqyn zilzaladan aýyr zardap shekken baýyrlas túrik halqyna kóńil aıtty. Sondaı-aq ol apat saldarynan qaza tapqandardyń otbasy men jaqyndaryna qoldaý bildirip, jaraqat alǵandardyń tezirek saýyǵyp ketýine tilektestigin jetkizdi. Ári qaraı Senat spıkeri Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń forýmǵa qatysýshylarǵa arnalǵan Úndeýin oqyp berdi. Memleket basshysy halyqtarymyzdyń ǵasyrlar boıy qalyptasqan tyǵyz ári dostyq qarym-qatynasy sońǵy jyldarda jańa deńgeıge kóterilgenin atap ótken. Mundaı úderis aımaqtaǵy elderdiń ulttyq múddesimen tolyq úndesedi.
«Parlamentaralyq forýmdy ótkizý halyqtarymyzdyń múddesine saı keletin ýaqtyly bastama. Búgingi shıelenisken geosaıası ahýal jáne qubylmaly álemdik ekonomıka jaǵdaıynda parlamenttik dıplomatııanyń mańyzy aıtarlyqtaı artyp otyr. Ekijaqty kelisimderdi qamtamasyz etýde, dostyq jáne tatý kórshilik qatynasty saqtaýda, óńirdegi ózara tıimdi yntymaqtastyqty nyǵaıtýda parlamentshilerdiń qyzmeti aıryqsha ról atqarady. Qazirgi tańda bizdiń elderimiz úshin ekonomıkalyq kooperasııany dáıekti túrde damytýdyń máni zor. Bul rette óńirlik jáne shekara mańyndaǵy saýda-sattyqty arttyrýǵa, kólik-tranzıttik saladaǵy seriktestikti damytýǵa, jańa birlesken jobalardy qolǵa alýǵa basa mán bergen abzal. Ortalyq Azııanyń ortaq rýhanı murasyn saqtaý jáne birtutas mádenı-tarıhı keńistigin qalyptastyrý úshin gýmanıtarlyq yntymaqtastyqty jańa qarqynmen jandandyrý mańyzdy», delingen Qasym-Jomart Toqaevtyń úndeýinde.
О́z sózinde Máýlen Áshimbaev áriptesterine forým ótkizýdi qoldap, oǵan qatysqandary úshin alǵys bildirdi. Sondaı-aq ol qazirgi tańda tatý kórshilik dástúr parlamentaralyq baılanys formatynda laıyqty jalǵasyp kele jatqanyn, bul Ortalyq Azııanyń beıbitshiligin, qaýipsizdigin jáne órkendeýin kózdeıtin óńirlik kooperasııany damytýdyń jańa kezeńi ekenin aıtty. Máýlen Áshimbaev atap ótkendeı, Ortalyq Azııanyń birtutastyǵynyń negizi til men dinniń, etnostyq, rýhanı jáne tarıhı tamyrlastyǵynda jatyr.
«Júzdegen jyldar boıy Shyǵys pen Batystyń arasyn jalǵaǵan, orta ǵasyrlarda saýda-sattyqtyń kúretamyry sanalǵan Uly Jibek joly Ortalyq Azııanyń aýmaǵymen ótti. Sonyń nátıjesinde birtutas saýda-kommýnıkasııalyq jáne mádenı keńistik qalyptasty. Bizdi osyndaı ortaq tarıhpen birge búgingi tyǵyz qarym-qatynasymyz da baılanystyrady. Qazirgi tańda Ortalyq Azııa elderiniń múddesi men mindeti ortaq. Sondyqtan tyǵyz yntymaqtastyq pen senimge negizdelgen dıalogti nyǵaıtý, syrtqy jáne ishki syn-qaterlerge birlesip qarsy turý óńirdiń bolashaǵyn aıqyndaıtyn mańyzǵa ıe. Bizdiń memleketterimizdiń basshylarynyń ekijaqty jáne kópjaqty kezdesýlerinde de osy máseleler turaqty túrde talqylanyp keledi. Biz parlamentaralyq baılanys kezinde osy basymdyqty dáıekti túrde ilgeriletýimiz qajet», dedi Máýlen Áshimbaev.
Soǵan baılanysty Senat tóraǵasy yntymaqtastyqtyń negizgi 5 baǵytyna toqtalyp ótti. Olardyń qatarynda osy forýmnyń parlamenttik dıalog pen parlamentaralyq yntymaqtastyqtyń naqty baǵyttaryn talqylaýdyń tıimdi alańy retindegi róli bar. Bul rette reformalardy zańnamalyq qamtamasyz etý jáne óńirdegi ózekti problemalar – transshekaralyq ózenderdi birlesip paıdalaný, ekologııalyq jáne energetıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etý, ózge de máselelerdi sheshý barysynda tájirıbe almasý úshin platformanyń áleýetin tıimdi paıdalanýdyń máni zor.
Máýlen Áshimbaev nazar aýdarǵan taǵy bir usynys mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý jáne Ortalyq Azııa elderiniń zııalylary arasyndaǵy dıalogti arttyrý máselesine qatysty boldy.
«Búgingi Parlamentaralyq forým Parlament ókilderiniń júıeli jumysy úshin tıimdi alańǵa aınalady dep senemin. Sondyqtan osy forýmdy Ortalyq Azııa elderiniń birinde jyl saıyn ótkizip turýdy usynamyz. Aýqymdy jıyndy tek astanalarda emes, bizdiń halyqtarymyz úshin kıeli sanalatyn jáne mádenı-tarıhı mańyzy zor basqa da qalalarda ótkizýge bolady. Bizdiń aldaǵy kópjaqty qarym-qatynasymyzdyń basym baǵyttary Túrkistan deklarasııasynda baıandalǵan», dedi M.Áshimbaev.
Osylaısha, forýmnyń qorytyndysy boıynsha qabyldanǵan Túrkistan deklarasııasynda ekonomıkalyq ózara is-qımyldy keńeıtýge jáne ózindik biregeıligimen erekshelenetin Ortalyq Azııanyń birtutas mádenı-tarıhı keńistigin qalyptastyrýǵa arnalǵan parlamentaralyq qatynastardy odan ári damytý perspektıvalary kórinis tapty.
Forým aıasynda Máýlen Áshimbaev Ortalyq Azııa elderi parlamentteri palatalarynyń basshylarymen birqatar ekijaqty kezdesý ótkizdi. Qyrǵyz Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń tóraǵasy Nurlanbek Shakıevpen kezdesýde taıaýda Bishkekte ótken Qazaq-qyrǵyz zııalylarynyń VII forýmynyń mańyzy jáne halyqtarymyzdyń mádenı-rýhanı baǵyttaǵy baılanysyn odan ári arttyrý máseleleri sóz boldy. Soǵan baılanysty taraptar naqty jáne nátıjeli is-sharalarǵa basymdyq bere otyryp, parlamentaralyq baılanysty odan ári nyǵaıtý qajet ekenin aıtty.
О́zbekstan Respýblıkasy Uly májilisi senatynyń tóraǵasy Tanzıla Narbaevamen kezdesý barysynda saýda-ekonomıkalyq baılanystardy keńeıtý úshin zańnamalyq negiz qalyptastyrýǵa jáne birqatar birlesken jobany iske asyrýǵa qatysty máselelerge basa mán berildi. Odan bólek, suhbattasýshylar bilim berý jáne mádenıet salasyndaǵy yntymaqtastyqty arttyrýdyń basym baǵyttaryn talqylady.
Tájikstan Parlamenti joǵarǵy palatasynyń tóraǵasy Mahmadtoır Zokırzodamen áńgimelesý kezinde mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtastyqty arttyrý, sý jáne energetıka salalarynda birlesip áreket etý jóninde sóz qozǵaldy.