Búginde qalmaq halqynyń tarıhı-mádenı murasyn zertteý isi eki el ǵalymdarynyń yqpaldastyǵy aıasynda jalǵasyn taýyp keledi. Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynda ótken «Qazaqstan jáne Qalmaq Respýblıkasy: tarıhy, mádenıeti jáne birlesken izdenister» atty ǵylymı konferensııa zertteý jumystaryn jalǵastyrý máselesine arnaldy.
Reseı Ǵylym akademııasynyń Qalmaq ǵylymı ortalyǵy, «Ǵylym ordasy» ǵalymdary birlesip ótkizgen ǵylymı jıyndy ınstıtýt dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor, UǴA korrespondent-múshesi Zııabek Qabyldınov ashyp, qalmaqtaný ǵylymynyń tereńde jatqan qundylyqtaryn dáripteý, zertteý isiniń mańyzdylyǵyn atap ótti.
Qalmaq halqynyń tarıhı-mádenı murasy, lıngvıstıkasy, kórkem qundylyqtary men rýhanı dástúri búginde Qalmaq ǵylymı ortalyǵy mamandary keńinen qamtyp otyrǵan jobalarmen jalǵasyn tabýda.
Alqaly jıyn barysynda Qalmaq ǵylymı ortalyǵynyń dırektory, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Vıktorııa Kýkanova 1957-1964 jyldardaǵy «Halmg ýnn» («Qalmaq aqıqaty») gazetindegi keńestik fotosýretter negizindegi dıskýrsıvti tájirıbelerge qatysty baıandama jasap, atalǵan ortalyq mońǵol halyqtarynyń jáne orys qalmaqtarynyń tarıhı-mádenı murasyn, tilin, dilin, halyq aýyz ádebıeti, klassıkalyq jáne zamanaýı ádebı úrdisterin, saıası, áleýmettik jáne qalmaq halqynyń etnostyq tarıhyn zertteý isimen aınalysyp kele jatqanyn atap ótti.
Búginde qalmaqtaný ǵylymynyń bastaýynda turǵan P.Pallas, N.Bıchýrın (O.Iakınf), A.Popov, A.Bobrovnıkov, K.Golstýnskıı, A.Pozdneev, G.Ramstedt, V.Kotvıch, P.Rychkov, N.Rychkov, B.Vladımırsov sııaqty kórnekti shyǵystanýshylardyń eńbekteri zertteý isiniń ózegine aınalyp qana qoımaı, osy baǵytta S.Kozın, N.Poppe, A.Býrdýkov, B.Pashkov, G.Sanjeev jetekshiligimen S-D.Nomınhanov, B.Badmaev, I.Ilıshkın, S.Kalıaev jáne taǵy da kóptegen aǵa býyn ǵalymdar toby qalyptasýyna yqpal etti.
Vıktorııa Kýkanovanyń aıtýynsha, Qalmaq ǵylymı ortalyǵynda akademııalyq daıarlyqtan ótken zertteýshilerdiń birneshe býyn ókili jumys isteıdi. Olardyń qatarynda akademııalyq ınstıtýttar men ýnıversıtetterde ǵylymı tájirıbe jınap júrgen jas ǵalymdar da bar.
Basqosý barysynda akademık, tarıhshy-shyǵystanýshy Qazaqstannyń orta ǵasyrlyq tarıhyn, Ortalyq Azııa jáne Eýrazııa dalasynyń tarıhı geografııasy jáne IX-XVII ǵasyrlardaǵy túrki, arab, parsy jazba eskertkishteri, kartografııasy boıynsha kórnekti ǵalym Bolat Kómekov qypshaqtanýdyń ǵylymı baǵdaryna qatysty baıandama jasady.
Eki el ǵalymdary bas qosqan jıynda Qazaqstan jáne Qalmaq tarıhyn zertteýdegi ınnovasııalyq ǵylymı baǵyttarǵa qatysty pikirler aıtyldy. Ǵalymdar kóshpeli qoǵam men kóshpeli memlekettiliktiń, ejelgi jáne orta ǵasyrlardaǵy qazaq pen qalmaqtyń tarıhyna qatysty zertteýlerdi jalǵastyrý isin qozǵady. Osy oraıda HH ǵasyrdaǵy Qazaqstan men qalmaqtardyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy, Qazaqstandaǵy 1930 jyldardaǵy jappaı ashtyq pen qýǵyn-súrgin, 1943-1944 jyldary qalmaqtardyń Qazaqstan men Ortalyq Azııaǵa, Sibirge jer aýdarylýy, Qalmaq AKSR-niń qaıta qurylýy, qazirgi kezeńge deıingi máseleler ári qaraıǵy jobalarǵa arqaý bolatyny sózsiz.
Konferensııa barysynda «XX ǵasyrdyń 20-50-jyldaryndaǵy Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý jónindegi memlekettik komıssııa materıaldary» men ınstıtýttyń bas ǵylymı qyzmetkeri, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Murat Ábdirovtiń «Kazahskıı han v rýsskom gosýdarstve» eńbeginiń tanystyrylymy ótti.
Ǵylymı yntymaqtastyqty nyǵaıtýdy maqsat etken ǵalymdar ortaq jobalar men ǵylymı jáne ǵylymı-kópshilik basylymdardy birlesip daıyndaýǵa ýádelesti. Jas ǵalymdardy taǵylymdamadan ótkizý máselesine erekshe nazar aýdara otyryp, eki eldiń tarıhy, etnografııasy, mádenıeti men salt-dástúrine qatysty zertteýlerge oraı konferensııalar ótkizýdi josparlady. Sonymen qatar Scopus reıtıngtik jýrnaldar bazasy boıynsha ǵylymı jáne ádistemelik-keńes berý qajettiligin atap ótti.
ALMATY