1950 jyly alǵash ret qar adamy jaıly aqparat taraı bastady. Sol jyly kóptegen jýrnal betterinde qar adamy jaıly maqalalar shyqty. Jýrnaldarda da alpınıstter qar adamyn kórgeni jaıly maqalalar qaptap ketedi. Al 1954 jyly Daily Mail gazeti qar adamyn izdeý úshin Gımalaı taýlaryna ekspedısııa jasaıdy.
Qar adamy (ıetı, saskvoch, bıgfýt) - adamǵa uqsas tirshilik ıesi. Taýly aımaq pen ormandarda mekendeıdi mys. Ǵalymdardyń oıynsha, bul baıaǵy prımattar otrıadyna jatatyn tirshilik ıesi. Gıpotezalarǵa súıensek, qar adamy adamdarǵa qaraǵanda, dene bitimi shymyr, qoldary uzyn, bas súıegi úlkenirek bolyp keledi
Qar adamy úńgiler nemese ormanda mekendeıdi. Olardyń boıy 1,5 – 2 m aralyǵynda bolǵan.
Antropolog Chernıskıı qar adamy jaıly kóptegen málimetter jınap, ol týraly sıpattap, Ietı – tik júretin, qalyń júni bar, salmaǵy 35 – 100 kg aralyǵynda bolatyn tirshilik ıesi degen anyqtama bergen.
Al Daily Mail gazetiniń qar adamyn tabýǵa talpynysy sátsiz bolyp, ekspedısııa maqsaty oryndalmady. Biraq, jumys barysynda, ekspedısııaǵa qatysýshylar qar adamy jaıly biraz málimetter jınap alady. Qar adamyna qatysty zertteýler odan keıin de jalǵasqan.
Pangboche men Khımdjýng shirkeýlerinde adam qolyna uqsas izder tabylǵan. Alaıda ǵalymdar onyń qar adamynyń emes, neandertaldyqtardyń qol izine keletinin aıtqan
1950 – jyldyń sońyna qaraı, SSSR ǵylym akademııasy qar adamyn zertteý jaıly komıssııa qurady. Bul quramǵa Obrýchaev, Nestýrh, Konstantın Stanıýkovıch, Igor Tamm kirdi. 1958 jyly Pamır taýlaryna SSSR ǵylym akademııasy ekspedısııa uıymdastyrady. Ekspedısııanyń maqsaty qar adamyn tabý bolady. Biraq ekspedısııa toby eshqandaı aıǵaq taba almaı, bul tirshilik ıesi týraly áńgime ańyz dep sanaıdy. Degenmen birneshe ret ekspedııa jumystary júrgizilgen.
1979 jyly Gıssar taýlaryna top adamdar ekspedısııa uıymdastyrady. Ekspedısııa barysynda, gomınoıdtyń aıaq izderin tabady. Onyń qadamy 34 sm-ge teń bolǵan.
Al 1967 jyly Rodjer men Bob Soltústik Kalıfornııada qysqa fılm túsiredi. Plenkada qar adamy anyq beınelengen. Biraq 2002 jyly Reıa Ýolles qaıtys bolǵan soń, onyń jaqyndary bul fılmniń ótirik ekenin jáne qar adamy joq ekenin aıtady. Biraq 2009 jyly Kemerov oblysynda Shorıı taýlarynda júrgen boıy 1,5 – 2 m deıin jetetin qar adamy túsip qalǵan vıdeo tarap ketedi.
Madııar AIYPHAN,
Astana IT ýnıversıtetiniń 2-kýrs stýdenti