Búgingi qazaq qoǵamynda júrekke aýyr tıer, janyńdy túrshiktirip, tóbe shashyńdy tik turǵyzar qylmystyń túr-túri bolyp jatyr. Sondaı keleńsiz, suryqsyz oqıǵalardy estı-estı oǵan etimiz de ólip ketti. Sońǵy kezderi eljirek et júregimiz qataıyp alǵandaı. О́ıtkeni eshteńege selt etpeıtindeı bolyp baramyz.
Aqparat tasqynynyń «astynda bastyrylyp jatqan» kúıi kúnimiz óte bermek... Odan seni eshkim bosatyp ala almaıdy. Tek odan qos janaryńdy tars jumyp, eki qulaǵyńdy bitep alyp qana qutylasyń. О́zge amal joq. Biraq buǵan seniń shamań kele qoıar ma eken? Áı, qaıdam... О́ıtkeni bilýge, kórýge, estýge degen qumarlyq adam balasyn tynysh qoısyn ba?.. Báribir seni jan-jaǵyńnan qaýmalap turǵan aqparattar óz quzyretine baǵyndyryp, qamyrsha ılep ala jóneledi. Sen dármensizsiń. Kóresiń, tyńdaısyń. «Esti, kór» dep turǵan nápsiń buıyrsa jaqsyny da, jamandy da talǵamaı «juta beresiń, juta beresiń». Júregiń aınıdy, sanań sansyraıdy, kóziń ashyp, talady, biraq sen oǵan qaramaısyń. Búgin de, erteń de, arǵy kúni de, odan keıin de osy ádetińdi jalǵastyra beresiń. О́ıtkeni aqparat tasqynynyń quldyq qamytyn óz erkińmen moınyńa kıgensiń.
Mine, osylaısha, «kór, esti» dep sybyrlap, aldap-sýlap ıkemine kóndirip alǵan nápsiń aqyrynda óktem úndi ámirshińe, buıryǵyn oryndatpaı qoımas qatal qojaıynyńa aınalyp shyǵa keledi. Sen eshkim emessiń. Elpildep, ekilenip aldynda shabasyń da otyrasyń. Beıne bir jynynan aıyrylǵan baqsydaı kúıge enesiń. Muny ashyq aspan astyndaǵy «alapat soǵys», «qan-qasap maıdan» dersiń.
Osynaý keleńsizdik kernegen kezeńnen kim qutqarady? Eshkim de qutqarmaıdy. Bul jerde seni tek óziń, ózińniń erik-jigeriń, nápsińdi aýyzdyqtaı biler erik-jigeriń, bıik óreń, talǵamyń ǵana qutqarady. Biraq bizdiń boıymyzdan osy qasıetter tabyla qoıar ma eken? Jaýaby qıyn saýal.
Adam – pende. Sondyqtan onyń nápsisi mindetti túrde bolady. Sol nápsiniń yrqyna barynsha jyǵylyp, degenine kóný, aıtqanyna kózsiz berilý naǵyz qasirettiń ózi. Pende ózin nápsisi aldynda tejep ustasa – izgilik pen jaqsylyqqa bet burǵany. Bilsem, kórsem, estisem degen qumarlyq adamdy eki jolǵa bastaıdy. Sol joldyń biri ıgilikke, jaqsylyqqa, jan tazalyǵyn saqtaýǵa, al jarnamasy jyltyraq, jarq-jarq etip kózdiń jaýyn alatyn, ekinshisi qýlyq-sumdyqty, aıarlyqty ishine búkken álemge bastaıdy. О́kinishke qaraı, biz kóbine ekinshi jolmen júrip ketemiz. Bul baǵyttan eshqandaı da bir jaqsylyq, paıda kórmesek te soǵan qaraı umtylamyz da turamyz. Osy ahýaldan kelip aınalamyzdy, ortamyzdy qatygezdik bulty torlaıdy.
Biz «búgingi qazaqqa buryn bolmaǵan qatygezdik, qanisherlik qaıdan keldi, bolmashyǵa bir-birin pyshaqtap, býyndyryp, tunshyqtyryp, órtep óltiretinder nege kóbeıip barady?» degen saýaldy jıi qoıamyz. Jaýabyn aıtý qıyn. Desek te atalǵan suraq jaýabynyń bir ushy myna tómendegideı máselelerde jatqan sekildi.
Internet keńistiginen aqparat ańdyp otyrasyń nemese onyń ózi «meni oqy, meni kór» dep esińdi alady. Sodan... Ińgálaǵan sharanasyn kóshege tastap ketken kókek ana áreketi, qatygezdikpen kisi óltirý jaǵdaıy, ajyrasý, jaqyn jandardyń sottasýy, basqa da adam aıtýǵa uıat oqıǵalar týraly aqparattar sanaǵa sińe beredi, sińe beredi. Beıne bir aınalańda, elińde jaqsylyq ataýly qalmaǵandaı kúı keshesiń. «Astapyralla!» deısiń, «Qudaı saqtasyn!» deısiń. Biraq sol jerden toqtamaı, ári qaraı álgindeı syqpyttaǵy sumdyqtardy «shelektep simire beresiń».
Aqylǵa qondyrýyń, qabyldaýyń qıyn, túrli qylmystyq oqıǵalar týraly aqparattar, osylaısha, seniń kúndelikti «serigińe», oqıtyn «kórkem ádebıetińe» aınalady. Bir ókinishtisi, sen janyńnyń azǵanyn, rýhyńnyń ashyqqanyn sezbeısiń. Bar qasiret osynda. Kúnder óte, eshkimge jany ashymas, júregi qatal, aıaýshylyq degenniń ne ekenin uǵa qoımaıtyn janǵa aınalǵanyńdy óziń de bilmeı qalasyń. Osyndaı qaýipti úrdis jaýlap keledi. Munyń sońynda qoǵamda qatygez ul men qyz, ıis almas, syńarjaq, bolmys-bitimi bógde, jany jabyrqaý, ishi yza men kekke toly urpaq kóbeıedi.
Túrli BAQ, ásirese saıttar men portaldar ózderiniń aýdıtorııasyn ustap qalý ne ulǵaıtý úshin jan alyp, jan berisip jatyr. Taralym keńistigine talasýdaǵy básekelestik óte joǵary. Osy úderistiń basty qurbany – adam. Marketıngtik qyzmeti jetilgen dástúrli jáne elektrondy BAQ-tyń adamnyń nápsisi neni qalaıtynyn bilýdegi sheberligi tańǵalarlyq deńgeıge jetti. Osy sheberligi olarǵa adamdardy kóbirek qurbandyqqa shalýǵa jol ashyp jatyr. Mine, biz osyndaı agressorlardyń shabýylynan ózimizdi qorǵaı alýymyz kerek. Áıtpese, bolashaǵymyz kúmándi. Sondyqtan bizge talǵam bıigi, myqty sana súzgisi kerek.