Qosshy qalasy – elordanyń irgesindegi qarqyndy ósip jatqan eldi meken. Halyq sany 80 myń adamnan asqan shaharda mektep, balabaqsha, aýrýhana sekildi turǵyndarǵa qajetti nysandar jetispeýshiligi ózekti bolyp tur. Al qala aýmaǵyndaǵy qolaıly jer ýchaskelerin ıemdenip alǵan keıbir «latıfýndıster» ol jerlerdi ne ózderi paıdalanbaıdy, memlekettiń áleýmettik nysandar salýyna múmkindik bermeıdi.
Jýyrda qala prokýratýrasynyń aktisi boıynsha quny 65 mln teńgege baǵalanǵan jer ýchaskeleriniń biri memleket menshigine qaıtaryldy. Bas prokýratýra bergen málimetke qaraǵanda, jer zańnamasynyń qoldanylý barysyna taldaý júrgizý barysynda jergilikti atqarýshy organdardyń kommersııalyq maqsattaǵy jerdi berýde zań talaptaryn óreskel buzǵandyǵy anyqtalǵan. Atap aıtqanda, 2016 jyly Qosshy aýyldyq okrýgi ákiminiń ókimimen jaýapkershiligi shekteýli seriktestikke aýdany 3,2 gektar jer ýchaskesin ýaqytsha paıdalaný quqyǵy berilgen. Osy ókimniń negizinde JShS men Selınograd aýdanynyń jer qatynastary bólimi arasynda jer ýchaskesin ýaqytsha óteýli paıdalaný týraly shart jasalǵan. Alaıda 2016 jyldan bastap kásiporyn ony maqsatqa saı paıdalanbaı, bos jatyp qalǵan. Al jospardaǵy qujattarǵa saı JShS ol jerde turǵyn úı keshenin salýy kerek bolǵan.
Qala ákimdiginiń Jer qatynastary, sáýlet jáne qala qurylysy bóliminiń basshysy Aslan Taımasovtyń aıtýynsha, bul jer ýchaskesi Qosshy eldi mekeni «qala» mártebesin alǵanǵa deıin paıdalanýǵa berilgen. Alaıda tıisti jumystar bastalmaýyna baılanysty jaldaý merzimi uzartylyp otyrǵan. Qadaǵalaý organy jer ýchaskesi Jer kodeksiniń 48-babynyń normalaryn buza otyryp, atap aıtqanda, saýda-sattyq (konkýrstar, aýksıondar) ótkizilmeı berilgenin anyqtady. Aqmola oblysynyń Mamandandyrylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq sotynyń ótken jyldyń 7 qarashasynda shyǵarǵan sheshimimen jerdi memleketke qaıtarý talaby qanaǵattandyrylyp, bıyl 16 aqpanda zańdy kúshine endi.
– Aqmola oblysynyń jer paıdalaný zańdylyǵyn qadaǵalaý ınspeksııasy bar. Prokýratýranyń usynysymen sol mekeme atalǵan jer ýchaskesiniń máselesimen aınalysyp, jaldaý sharttary zańǵa qaıshy dep tanyp, sotqa talap-aryz usyndy. Qalalyq ákimdik, ıaǵnı biz sotqa úshinshi múddeli tarap retinde qatysyp, jeńip shyqtyq. Nátıjesinde, jer ýchaskesi memleketke qaıtaryldy. Aldaǵy ýaqytta ol jerge áleýmettik baǵyttaǵy turǵyn úıler salý josparlanyp otyr, – dedi Aslan Isaǵalıuly.
Bas prokýratýranyń málimetinshe, kadastrlyq quny 65 mln teńge bolatyn bul jer ýchaskesi Qosshy qalasynyń ortalyǵynda ornalasqan jáne ınvestısııalyq tartymdylyǵy óte joǵary. Onyń dáleli – atalǵan JShS 2021 jyly ýchaskeni basqa zańdy tulǵaǵa 120 mln teńgege jalǵa bergeninen baıqaýǵa bolady.
– Qosshyda paıdalanylmaı jatqan jerler áli de kóp, – deıdi Aslan Taımasov. – Bul jerlerdiń jekemenshikke ótip ketý tarıhy 2000-jyldardan bastalady. Kezinde aýyl bolǵandyqtan, jer keńshardyń ıeliginde edi. Alǵashqyda eldi meken mańaıyndaǵy jerlerdi jeke kompanııalar aýyl sharýashylyǵyna paıdalaný maqsatynda alǵan. Biraq aýyldyń ósýine baılanysty ol maqsatta paıdalana almaıtyn bolǵandyqtan, ózderi bas jospar quryp, jerlerdi bólip, jeke tulǵalarǵa satyp jibergen. Qazirgi kúni árıne biz ol jerlerge eshqandaı talap qoıa almaımyz. О́ıtkeni bári jeke adamdardyń qolynda. Kezindegi aýyldyń bas jospary boıynsha olar óz ýchaskelerine turǵyn úı salyp aldy. Endi bizge 2022 jyly qalanyń bas josparyn jasaýǵa bir jyl ýaqyt berildi. Aýyl men qalanyń josparlary ózgesheleý bolýy múmkin. Aldaǵy ýaqytta jańa bas jospar boıynsha jekemenshiktegi ýchaskeler paıdalanylmaı jatqan bolsa, biz olardyń ıelerine talap qoıyp, memleketke qaıtaryp alý boıynsha jumystar júrgizemiz.
Aslan Isaǵalıuly halyq arasyndaǵy «memleket jerimizdi tartyp alaıyn dep jatyr» degen qaýeset áńgimeniń negizsiz, jalǵan ekenin aıtady. «Zań boıynsha satyp alǵan jekemenshik jer ýchaskelerine eshkim tıispeıdi. Tipti úı salyp alǵanymen, onyń áli kúnge qujaty jasalmaǵan bolsa da, ony kelip eshkim buzyp tastamaıdy. Eger jol ótetin, mektep, aýrýhana sekildi áleýmettik nysandar salynatyn oryndar bolsa, Jer kodeksiniń talaptary boıynsha kelissózder jasalyp, memleketke qaıtarý jumystary júrgiziledi», deıdi ol.
Joǵarydaǵy memleketke qaıtarylǵan jer ýchaskesinen ózge, osy ýaqytqa deıin Qosshydaǵy 30-40 gektardaı jer memleket ıeligine ótken. Onyń ishinde keıbiri sot arqyly júzege assa, arasynda jer ıeleri óz erkimen qaıtarǵan faktiler de bar kórinedi.
«Zań boıynsha bızneske kommersııalyq maqsattaǵy jerler tek ashyq aýksıon arqyly beriledi. Tikeleı jer komıssııasy arqyly nemese ákimniń jarlyǵymen jer berýge ruqsat etilmeıdi. Qosshy qala bolǵaly 2 jyldyń ishinde eshkimge jer ýchaskesi berilgen emes», dedi ákimdik ókili.
Esterińizde bolsa, ótken jyly Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev paıdalanylmaı jatqan aýyl sharýashylyǵy jaıylymdaryn memleket menshigine májbúrlep alyp qoıý jóninde tapsyrma berdi. Qala ákimdigi ókilinen osy tapsyrmanyń oryndalý barysy jaıynda da suradyq.
– Qosshy qalasynyń ózinde aýyl sharýashylyǵy jaıylymdary joq. Degenmen ótken jyly qyrkúıek aıynda irgemizdegi Taıtóbe aýyly Qosshy qalasynyń quramyna kirdi. Ol jaqta 7 myń gektardaı aýyl sharýashylyǵy jerleri bar. Qazirgi kúni biz onyń maqsatqa saı paıdalanylý barysyna tekseris júrgizip jatyrmyz. Bul – biraz ýaqyt alatyn jumys. Prokýratýra, jer ınspeksııasy jáne ákimdik úshjaqty tize qosyp, olardyń bárin tekserip, tıisti sheshimder shyǵaramyz, – dedi Aslan Taımasov.