Freedom Life О́SK mamandary Qazaqstandaǵy jáne álem elderindegi joǵary oqý oryndarynyń málimetterin zerttep, álemdegi eń qymbat jáne bedeldi bilim alý mekemelerin anyqtady, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Joǵary bilim boıynsha jetekshi halyqaralyq jáne izdestirý júıesi UniRank málimetterine sáıkes, álem boıynsha resmı tanymal 20 myńnan astam ýnıversıtet bar, onda shamamen 235 mıllıon stýdent oqıdy.
UniRank reıtınginde, eń jaqsy ýnıversıtetter, AQSh, Kanada, Eýropa elderi, Ońtústik Koreıa, Malaızııa, Avstralııa, BAE, Qytaı, Túrkııa jáne basqa elderde ornalasqan.
Freedom Life О́SK taldaýshylary zertteý barysynda qazaqstandyqtar qolaıly baǵamen, jylyna 28 myń jáne odan kóp tólem qunymen, qandaı elderdegi bedeldi ýnıversıtetterge oqýǵa túsýge bolatynyn anyqtady. Sondaı-aq Qazaqstanda jáne ózge damýshy memleketterde joǵary bilim alý baǵasy sońǵy 12 jyl ishinde qanshaǵa ózgergenin aıqyndady.
Qazaqstanda oqý quny
QR strategııalyq josparlaý jáne reformalar jónindegi ulttyq statıstıka Agenttigi Bıýrosynyń málimetterine sáıkes, 2010–2011 oqý jyldarynda bakalavrıatta oqıtyn stýdentter sany 620,4 myńdy quraǵan, olardyń ishinde, grantta – 140, 5 myń stýdent. Aqyly negizde oqýǵa túskender úshin QR ýnıversıtetinde oqýdyń ortasha quny, shamamen 480 myń teńgeni quraıdy.
2015–2016 oqý jyldarynyń basynda elde 127 joǵary oqý orny tirkelgen, bakalavrıatta oqıtyn stýdentter sany 414,7 myńdy quraǵan. Olardyń ishinde, grant ıelengenderi 137,7 myń adam. Joǵary bilim alý quny sol sátte, ortasha alǵanda, 400-600 myń teńgeni quraǵan.
2020-2021 oqý jyldarynda, joǵary oqý oryndarynda oqıtyndardyń sany 576,6 myń adamdy quraǵan. Kúndizgi bólimshesinde oqý qunynyń, jyldyq ortasha baǵasy - 825 myń teńge. Al qashyqta oqý jylynyń quny COVID-19 pandemııasy kezinde - 378,4 myń teńge bolǵan.
2022-2023 oqý jylynyń basynda stýdentter sany shamamen 600 myń adamdy quraǵan. Qazaqstandyq joǵary oqý oryndarynda oqý quny - 250 myń teńgeden bastap, 9 mln teńgege deıin. Almatyda eń joǵary baǵalar KIMEP, KBTÝ ýnıversıtetterinde, al Astanada Nazarbaev ýnıversıtetinde. Oqý quny eń arzan ýnıversıtetter Shymkent qalasynda.
Joǵarý oqý ornynda oqýǵa aqsha jınaýǵa kómektesetin baǵdarlamalar
Qazaqstanda jáne shetelde bilim alý quny jyl saıyn qymbattaýda, ortasha alǵanda, 14-20% deıin.
2010 jyldan bastap, keıbir elderde, qazaqstandyq stýdentteri úshin oqý baǵasy 10 eseden artyq ósken.
2022 jyldyń IV toqsanynda, qazaqstandyqtardyń ortasha eńbekaqysy 338 715 teńgeni quraǵan. Atap aıtqanda, balanyń joǵary oqý ornyndaǵy oqýyna birjolǵy tólem jasaý kez kelgen qazaqstandyq azamatqa qoljetimdi emes. Bul jaǵdaıda, ýnıversıtetke túsý qarajatyn jalpy bilim berý mektebin aıaqtaýdan birneshe jyl buryn bastaý qajet. Sondaı-aq oqý qunynyń jyl saıynǵy ósýin eskerý kerek.
Balanyń joǵary oqý ornynda oqýyna aqsha jınaý prosesin jeńildetýdiń birneshe qolaıly ádisteri bar. Oqý depozıtin paıdalanýǵa bolady. Sonymen qatar 2023 jyldan bastap, bilim berýdiń Memlekettik jınaqtaýshy júıesi (GONS) sheńberinde qazaqstandyqtar úshin, ómirdi jınaqtaýshy saqtandyrý baǵdarlamasy qoljetimdi boldy. Basqa ónimderden onyń eleýli erekshelikteri bar, mysaly bank ónimderinen, sebebi saqtandyrýmen qorǵaýdy qamtamasyz etedi. Ata-anasy qaıtys bolǵanda nemese I jáne II top múgedektiń taǵaıyndaý nátıjesinde eńbek qabilettiliginen aıyrylǵan jaǵdaıda, saqtandyrý baǵdarlamasy merzimi ishinde júzege asyrýǵa úlgergen, shart boıynsha bilim berý qyzmetine ata-anasymen jınaqtalǵan somasynan táýelsiz, tólem atqarylatyn bolady.
«GONS sheńberinde ómirdi saqtandyrý baǵdarlamasy boıynsha qor jınaý tásili mynadaı: ata-anasy saqtandyrý kezeńin belgileıdi (3 jyl jáne odan astam), jarna somasyn jáne tólem atqarý kezeńin anyqtaıdy (aıyna, toqsanyna, jarty jylda bir márte, jylyna bir ret). Sodan keıin saqtandyrýshymen shart jasasady, shartqa sáıkes memleket tarapynan 20 jyldan aspaıtyn merzimge syıaqy esepteledi.
«Bilim berý erikti jınaqtaýshy saqtandyrý (GONS) depozıt retinde júzege asyrylady, kepildi jyldyq únemdi stavkasy 8% shamalas. Bul jaǵdaıda, saqtandyrý merzimi ishinde jınaqtalǵan qordy, esep somasynan 5% mólsherde, memlekettik syıaqy somasyna qaraı jyl saıyn ulǵaıady, oǵan tólengen syıaqysy jáne zańnamamen retteletin qarjylandyrý tabysy kiredi», dep túsinikteme berdi Freedom Life О́SK.