Álemdi alańdatqan adam saýdasy

«Qazaqstan Respýblıkasynda adam saýdasyna qarsy is-qımyl týraly» zań jobasyn tanystyrý jáne osy saladaǵy halyqaralyq standarttar men sheteldiń úzdik tájirıbelerin talqylaýǵa arnalǵan jıynǵa Prezıdent Ákimshiligi ókilderi, depýtattar, ǵylymı qoǵamdastyq, halyqaralyq, úki­met­tik emes uıymdar jáne múddeli mem­lekettik organdardyń ókilderi qatysty. Olar atalǵan zań jobasymen qatar IIM Qoǵamdyq qaýipsizdikti qoǵammen seriktestikte qamtamasyz etý tujyrymdamasy arqyly adam quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy zańnamany jetildirý máselelerin jan-jaqty talqylady.

Ishki ister mınıstri Marat Ah­met­­­ja­nov elimiz álemdegi adam qu­qyq­tary sala­syndaǵy 60-tan astam sharttyń tolyqqandy qatysýshysy ekenin atap ótti. Ol sharttardyń 13-i – qazirgi zamanǵy quldyq túr­le­rine tikeleı qatysty qujattar. Mınıstrdiń aıtýyn­sha, bulardan bólek osy saladaǵy is-áreketter kóp­te­gen zańdarmen jáne memlekettik organdardyń buıryqtarymen ret­teledi.

– Adam qu­qyq­tary salasyndaǵy zańdyq qujattar búgingi kúnge deıin shashyrańqy bolyp keldi. Qurbandardy bylaı qoıǵanda, memlekettik organ­dardyń qyzmetkerleri de tolyq­qan­dy quqyqtyq aqparatqa ıe emes edi. Jaýapkershilik júgi de anyq jazylmaǵan. Tipti ýákiletti organ­dar men olardyń quzyrettiligi de naqtylanbaǵan bolatyn. Osy kemshilikti joıý maqsatynda Mem­le­ket basshysynyń tapsyrmasymen mınıstrlik «Adam saýdasyna qarsy is-qımyl týraly» zań jobasyn ázirledi, – dedi Marat Ahmetjanov.

IIM basshysy bergen málimetke qaraǵanda, joba 6 taraýdan jáne 22 baptan turady. Jańa qujatta adam saýdasyna qarsy kúrestegi halyqaralyq tásil – 4 Pı (R) tujy­rym­damasy basshylyqqa alynǵan. Olar: seriktestik, eskertý, qýdalaý jáne jábirlenýshilerge kómek tujy­rymdary.

– «Seriktestik» baǵyty boıynsha tuńǵysh ret zań deńgeıinde IIM men Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi tarapynan ýákiletti organdar aıqyndalady. Olardan basqa memlekettik organdardyń, ÚEU-nyń, memlekettik emes kommersııalyq zańdy tulǵalardyń fýnksııalary bekitiledi. «Eskertý» baǵyty boıynsha adam saýdasynyń aldyn alý jumystaryna basa nazar aýdarylmaq. Osy qylmysqa alyp keletin táýekelder zerdelenip, quqyq buzýshylyqqa yqpal etetin sebepterdi izdeý boıynsha zertteýler júrgizilip, olardy joıýǵa baǵyttalǵan sharalar qabyldanady, – dedi Ishki ister mınıstri.

Marat Ahmetjanov «Qýdalaý» baǵyty boıynsha qylmystyq zań­na­maǵa adam saýdasyna qatysty bar­lyq qylmystar, sonyń ishinde máj­búr­lep­ eńbekke salý, jynystyq qanaý jáne adam aǵzalaryn alýmen baıla­nys­ty quqyq buzýshylyqtardyń jaýap­kershiligin kózdeıtin silteme nor­masy engiziletinin aıtty. Al «Jábirlenýshilerge kómek» boıyn­sha qylmystyq is qozǵalǵan-qoz­ǵal­maǵanyna qaramastan «adam saý­da­sy­nyń qurbany» uǵymy zańdy túrde anyq­talmaq.

– Sonymen birge zańdardyń ilespe jobalary ázirlendi. Atap aıtqanda, «Neke jáne otbasy týraly» kodeks­te jańa týǵan nárestelerdiń, jetim balalardyń jáne ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardyń quqyqtaryn qorǵaý kúsheıtiledi. Qylmystyq kodekske adam saýdasyna baılanysty qylmystardyń jańa sanaty engiziledi. Al Qylmystyq is júrgizý kodeksi jábirlenýshiniń arnaýly áleýmettik qyzmetter alý quqyǵymen tolyqtyrylady, – dedi mınıstr.

Onyń aıtýynsha, adam saýdasy­ qyl­mystary qazir tek bizdiń eli­miz­di ǵana emes, álemniń barlyq mem­leketin alańdatyp tur. «Jyl saıyn elde osyndaı 100-den­ astam qylmys tirkeledi. Jyl bas­tal­ǵa­ly beri 65 quqyq buzýshylyq tir­ke­lip, uıymdasqan qylmystyq top anyq­ta­lyp,­ qyzmeti toqtatyldy», dedi ol.

Forým barysynda IIM Uıym­das­qan qylmysqa qarsy kúres depar­tamentiniń bastyǵy Qanat Nur­maǵambetov «Qazaqstan Respýb­lı­ka­syn­da adam saýdasyna qarsy is-qımyl týraly» zań jobasyn tolyqtaı tanys­tyryp shyqty. Sonymen birge úki­mettik emes uıymdar tarapynan «Sana Sezim» qoǵamdyq birlestiginiń dırektory Shahnoza Hasanova «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy adam saýdasy jaǵdaıyna sholý: úkimettik emes uıymdardyń tájirıbesi», Kóshi-qon jónindegi halyqaralyq uıym ókili Vıktorııa Klımova «Adam saýdasymen­ baılanysty áreketterden zardap shekken azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý – quqyqtyq memlekettiń mańyzdy negizi» taqy­ryp­tarynda baıandama jasady.

Jıynda basqa elderde qolǵa alyn­ǵan­ adam saýdasyna qarsy kúres baǵy­tyn­­daǵy halyqaralyq standarttar men­ úzdik tájirıbeler talqylandy. Qaty­­sýshylar osy saladaǵy quqyq buzý­­shylyqtardy anyqtaý jáne aldyn­ alý boıynsha aqparattyq ju­­­my­­s­­­­­­ty­, profılaktıkalyq is-shara­lardy jal­ǵastyrý qajettigi týraly pikir almasty.