Túrkııa: sheshýshi tańdaý – ekinshi týrda

Anadolydaǵy saıası básekege búkil álem kóz tikti desek, artyq aıtqandyq emes. Onyń óz sebep­teri bar. Birinshiden, 2014 jyldan beri memleket basshysy laýazy­myn atqarǵan Rejep Taııp Erdo­ǵan óz oryntaǵyn saqtap qala ala ma degen másele halyqaralyq qoǵam­dastyq nazaryn aýdardy. Ekinshiden, Túrkııa – álemde yq­paly bar memleket. Ásirese Taıaý Shyǵys­taǵy qaqty­ǵys­tardy sheshýge, odan qalaberdi Ýkraı­nadaǵy soǵystyń aıaq­talýyna da qosar úlesi orasan.

Úshinshiden, Túrkııa talaı jyldan beri Eýropalyq odaq quramyna ene almaı, uıymnyń tabaldyryǵyn tozdyrǵany belgili. Onyń ústine, atalǵan memleket NATO-nyń beldi múshesi. Qazirgi tańda Anadolydaǵy aǵaıyn qurastyrǵan qarý-jaraq tıim­diligin urys dalasynda kórsetti. Osynyń bárin eskersek, halyqaralyq qoǵamdastyqtyń Túrkııadaǵy saılaýdy jiti baqy­lap, eldiń tizginin kim ustaı­tynyna alańdaýy túsinikti.

Túrkııa Joǵarǵy saılaý ke­ńe­siniń málimetine súıensek, qazirgi Prezıdent Rejep Taııp Erdoǵanǵa elektorattyń 49,5 pa­ıyzy daýys bergen. Al onyń basty qarsylasy Kemal Kylychtaroǵlý 44,9 paıyz qoldaýǵa ıe bolǵan. Al Sınan Oǵandy 5,2 paıyz adam tańdaǵan. Úmitkerlerdiń eshqaısysy saılaý qorytyndysy boıynsha 50 paıyzdyq mejeden aspaǵandyqtan, ekinshi týr belgilendi. Oǵan R.Erdoǵan men K.Kylychtaroǵlý ótti. Osylaısha, 28 mamyrda taǵy bir saıası báseke kútip tur.

Saýalnama qorytyndysy ekinshi týrda K.Kylychtaroǵlý jeńiske jetetinin kórsete­di. Alaıda ahýal kez kelgen sát­te ózgerip ketýi múmkin. Sarap­shylardyń paıymdaýynsha, kimniń el tizginin ustaıtyny úshin­shi úmitker – S.Oǵanǵa baıla­nysty. Sınan myrza óz jaq­taý­shy­laryn kimge daýys berýge sha­qyrsa, sonyń jeńiske jetýi yqtı­maldylyǵy joǵary. Sol sebepti R.Erdoǵan da, K.Kylychtaroǵlý da S.Oǵannyń kóńilin tabýǵa tyrysatynyn aıtady.

«Biz dál qazir (ekinshi týrda) kimdi qoldaıtynymyzdy aıtpaımyz. Biraq terrorızmnen aýylyn alys qondyrmaǵandar bizge jaqyndamasyn», dep málimdedi S.Oǵan saılaýdan keıin.

Sarapshylar úshinshi úmitker­diń kimdi naqty qoldaıtynyn dóp basý ázirge qıyn ekenin alǵa tartady. Buqaralyq aqparat quraldaryndaǵy málimetke súıensek, R.Erdoǵannyń «Ádilet jáne damý partııasy» (Ak party) Kúrdistandaǵy «Hýda-Par» partııasymen jaqyn qarym-qatynas ornatqan. Al «Halyq demokratııa partııasy» atynan synǵa túsken K.Kylychdaroǵlý tarapy Kúrdistan jumysshylar partııa­symen (PKK) tyǵyz baılanys­ta kórinedi. Sol sebepti Oǵan myr­za bul eki partııaǵa da tym jaqyn bolmaǵandyqtan, kez kelgen pikirin ózgertýi múmkin.

«Dragoman Strategies» taldaý ortalyǵynyń sarapshysy Onýr Erım «Al Jazeera» agenttigine bergen suhbatynda «S.Oǵannyń kimdi qoldaıtyny saıası karerasyna baılanysty» dep esepteıdi. Qaı tarap joǵary laýazymdy qyzmet usynsa, sony jaqtaýy bek múmkin.

Degenmen keı sarapshy R.Erdoǵan ekinshi týrda jeńiske jetýi yqtımal ekenin aıtady. Saıa­sat­tanýshy Alı Karkoǵlý jek­senbi kúngi saýalnamalardan keıin Erdoǵannyń jeńiske jetý yqtı­maldylyǵy joǵary dep esepteıtinin jetkizdi.

«Erdoǵan ońtústik-shyǵysta biraz daýys joǵaltqanymen, Anadolynyń júreginde elektorattaryn saqtap qaldy. Sondaı-aq úlken qalalarda da ony jaqtaıtyndar kóp. Jer silkingen aımaqtarǵa qoldaý kórsetýde de sátti áreket etti», deıdi A.Karkoǵlý «Al Jazeera»-ǵa bergen suhbatynda.

Sondaı-aq Túrkııada Pre­zıdent saılaýymen qatar, Parlament saılaýy da ótkeni belgili. R.Erdoǵan bastaǵan «Ádilet jáne damý partııasy» daýys berý qorytyndysy boıyn­sha kóp mandat ıelendi. Osy­laı­sha, «AK party» 267 depýtat taǵaıyndaıdy. Al Respýb­lıka­lyq halyq partııasyna (CHP) 169 mandat buıyrdy.

Aıta keterligi, saılaýdan keıin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Túrkııa Prezıdenti Rejep Taııp Erdoǵanmen telefon arqyly sóılesti. Áńgimelesý barysynda Prezıdent Q.Toqaev R.Erdoǵandy Túrkııadaǵy prezıdent saılaýynyń birinshi kezeńinde jeńiske jetýimen qut­tyqtady. Sondaı-aq parla­ment­­tik saılaýda «Ádilet jáne damý partııasy» bastaǵan respýb­l­ı­kalyq alıanstyń jetken jetis­tigin atap ótti. Qazaqstan men Túrkııa prezıdentteri baýyrlas eki el arasyndaǵy kópjaqty ynty­maqtastyqty odan ári tereńdetý máselelerin talqylady.