Sý qoryn retteý sharalary naqtylandy

Kelisim EAEO sheńberinde nesıe tarıhyn qalyptastyrýdyń quqyqtyq jáne uıymdastyrý­shylyq negizderin aıqyndaıdy. Sondaı-aq bul qujat nesıe tarıhyn almasý jáne ony paıdalaný júıesine qatysýshylardyń quqyqtary men mindetterin belgileıdi. Sol arqyly zań EAEO-ǵa múshe memleketterdiń qarjy salasyndaǵy yntymaqtastyǵyn damytýǵa oń septigin tıgizbek.

«Bul másele qaryzyn tóleı almaı qalatyn boryshkerlerdiń kóbeıýine ákelmeı me? Bizdiń tuty­ný­shylyq kredıtteýdi qatań­datýǵa arnalǵan zańnamamyz ben EAEO elderindegi tıisti normalar birdeı emes. Ol jerde mundaı jaǵdaı barynsha lıberaldy bolýy múmkin. Jalpy, biz qansha azamatymyz nemese qazaqstandyq uıym shetelden nesıe alǵany jóninde statıstıka júrgizýimiz kerek. Sol arqyly qansha azamatymyzdyń sheteldik nesıe mekemelerine qaryzy bar ekenin bilemiz. Qolymyzda osyndaı statıstıka bolýy kerek. Ol málimetterdi qajet jaǵdaıda jumysymyzda qoldana alamyz», dedi Senat tórǵasy.

Máýlen Áshimbaev Qazaqstan­da azamattarǵa boryshtyq júkte­meni tómendetý boıynsha júıeli jumys júrgizilip jatqanyn atap ótti. Bul Senattyń zańnamalyq deńgeıdegi qyzmetindegi basym baǵyttardyń biri ekeni de sóz boldy.

«Ekonomıkany kredıtteýdi keńeıtý jáne halyqty tutyný­shylyq baǵytta nesıeleýdi azaıtý – strategııalyq mindet. Tuty­nýshylyq nesıe sońǵy jyldary 2 esege artyp, 14 trln teńgeden asqan. Osyndaı jaǵdaıdyń saldarynan elimizde nesıelerin óteı almaı qalǵandardyń arta túskeni baıqaldy. Sondyqtan Prezıdent bastamasymen «Qazaqstan Res­pýb­lıkasy azamattarynyń tólem qabilettiligin qalpyna keltirý jáne bankrottyq týraly» zań qabyldandy. Sol arqyly azamattarymyzdyń boryshtyq júktemesin azaıtý kózdelip otyr», dedi Máýlen Áshimbaev.

Sonymen qatar senatorlar «Ortalyq Azııa óńirlik ekono­mıkalyq yntymaqtastyǵy ıns­tı­týtyn qurý týraly keli­sim­di ratıfıkasııalaý týraly» zańdy qarap, maquldady. «Ke­li­sim Ortalyq Azııa óńirlik ekono­mıkalyq yntymaqtastyǵy ıns­tı­týtynyń quqyqtyq jaǵdaıyn, qyz­met tártibin, mindetteri men ókilettikterin belgileıdi. Son­daı-aq ǵylymı-zertteý sala­syndaǵy ózara baılanysty damytýǵa yqpal etedi», dedi zań jóninde pikir bildirgen Máýlen Áshimbaev.

Palata otyrysynda senatorlar ózderiniń depýtattyq saýal­daryn da joldady. Aqmaral Ál­nazarova «Aral óńirindegi ekologııalyq apattardan zardap shekken azamattardy áleýmettik qorǵaý týraly» zań aıasynda Aral óńiriniń medısına qyzmetkerleri úshin qosymsha koeffısıentti qoldaný týraly usynys jasady.

Senator zańǵa sáıkes, Úkimet ekologııalyq apat aımaǵynyń turǵyndaryna medısınalyq me­ke­melerdi ustaýǵa qarajat bólý normalaryn ulǵaıtýǵa kepil­dik berýge mindetti ekenin atap ótti. Ekologııalyq apat aıma­ǵynda bul kórsetkish – 1,5, al ekologııalyq daǵdarys aıma­ǵyn­daǵy bir turǵynǵa 1,3 ese joǵary bolýy kerek. Alaıda Qyzylorda oblysynyń turǵyn­dary­na medısınalyq qyzmetke aqy tóleý tarıfterinde bul bap qoldanylmaǵan. Senator mı­nıstrliktiń tıisti buıryǵynda eko­logııalyq faktorlardy qaı­ta qaraýdy, sondaı-aq atalǵan medı­sınalyq uıymdarǵa qarjynyń paıdalanylmaǵan somasyn qaıtarý múmkindigin eskerýdi usyndy.

Olga Býlavkına Ertis ózeni­niń basseıninde ornalas­qan gıdrotehnıkalyq qury­lys­tar­dyń jaı-kúıine jáne ja­ǵa­laýdaǵy jerlerdiń deg­ra­dasııasyna alańdaýshylyq bil­­dirip, máseleni sheshýge arnal­ǵan birqatar shara usyndy.

Senatordyń aıtýynsha, 2019 jyldan beri Qazaqstanda kaskad­tyń jumys isteý erekshelikterine baılanysty strategııalyq gıdroelektrostansalardy paıdalanatyn sýbektilerdiń áreketteriniń biryńǵaı quqyqtyq algorıtmi bolmaǵan. Depýtat Ertis SES kas­kadyn paıdalaný aspektilerin retteıtin normatıvtik-quqyqtyq aktilerdiń joqtyǵy sý tasqyny kezeńinde jáne sýdyń azdyǵy kezeńinde tereń ekologııalyq zar­daptarǵa nemese tótenshe jaǵ­daılarǵa ákelýi múmkin dep alańdaýshylyq bildirdi.

Senator gıdrotehnıkalyq qurylystardyń qaýipsizdigin retteýdiń quqyqtyq júıesin ázirleýdi, azamattardy taza aýyz sýmen qamtamasyz etýge, agro­ó­nerkásip keshenin damy­týǵa baǵyttalǵan birqatar baǵdar­lamalyq qujattardy iske asyrý boıynsha sharalar qabyldaýdy usyndy. Sonymen qatar senator Qara Ertis ózeni aǵynynyń bir bóligin qaıtarymsyz alý boljamyn naqtylaý, sondaı-aq onyń energııa tıimdiligin arttyrý úshin Joǵarǵy Ertis SES kaskadynyń sý-energetıkalyq sıpattamalaryn ózgertý qajetin atap ótti.

Baýyrjan Qanıev Aqtóbe oblysynyń ekologııalyq problemalaryn kótere otyryp, Elek ózeniniń lastanýyna jáne aýadaǵy zııandy zattardyń joǵary deńgeıde ekenine nazar aýdardy. Osyǵan baılanysty senator káriz tazartý qurylystarynyń sanyn kóbeıtýge, ónerkásiptik kásiporyndardy baqylaýdy kú­sheıtýge jáne tunba alań­da­rynda mıkrobıologııalyq preparattardy qoldaný jónindegi jumysty uıymdastyrýǵa shaqyrdy.

Senator aýany lastaıtyn negizgi zattardyń qatarynda «Qazhrom» kompanııasynyń Aq­tóbe ferroqorytpa zaýytyn da atady. Munda qorshaǵan ortaǵa shek­ti ruqsat etilgen zııandy shy­ǵa­ryn­dylar normatıvteri asyp túsedi, óndiris jáne tuty­ný qal­dyqtary durys esepke alyn­­baıdy. Taǵy bir ekologııa­lyq másele – Aqtóbe hrom qo­syn­dylary zaýytynyń iske qosy­lýymen tikeleı baılanysty Elek ózeniniń lastanýy.

«Úkimetten jedel túrde jańa káriz tazartý ǵımarattaryn salýdy qolǵa alýdy, mindettemelerdi oryndaýǵa qatysty ónerkásiptik kásiporyndarǵa baqylaýdy kúsheıtýdi, Elek ózenin hrom men bordan tazartý boıynsha tıisti is-sharalardy qabyldaýdy suraımyz», dedi B.Qanıev.

Shákárim Buqtuǵutov ımport­tyq shıkizat pen quramdas bólikter ústemdik etetin óńdeý ónerkásibiniń damý qarqy­ny tómen ekenin atap ótti. Sena­tordyń pikirinshe, ónerkásipti damytý qorynyń jumysyn jáne qarjylandyrý tetikterin qaıta qaraý qajet. Depýtattyń aıtýynsha, iri jer qoınaýyn paıdalanýshylar el ishinde óńdeýdi damytýǵa múddeli emes. О́ndirilgen alıýmınııdiń – 87, mystyń – 99, qorǵasynnyń 77 paıyzy elden eksporttalady. Alaıda lokalızasııa tómen deńgeıde qalyp otyr.

«Memlekettiń qajetti qol­daýyna qaramastan, Qazaq­stan­nyń mashına jasaý ónim­derine degen suranysynyń 80%-dan astamy quramdas bólikterdi shetelden jetkizý esebinen qamtamasyz etiledi. Farmasevtıka óner­kásibindegi ımport úlesi – 63, jıhaz – 55, elektrondy ónimder – 40%. Osynyń barlyǵy Memleket basshysy atap ótken «jalǵan jersindirý» dep atalatyn qubylysqa ákeledi», dedi Sh.Buqtyrǵanov.

Senator sondaı-aq ónerká­siptik saıasat pen memlekettik qol­daý tetikteriniń jetildiril­megen­digin, bul óńdeý ónerkásibiniń qarjy ınstıtýttary úshin tartymsyz bolyp qalýyna ákelip soǵatynyn atap ótti. Máselelerdi sheshý úshin senator birqatar naqty usynys aıtty.

Ernur Áıtkenov Densaýlyq saqtaý mınıstrligin Pavlodar oblysyndaǵy medısınalyq uıymdardyń jetkilikti deńgeıde qarjylandyrylmaýyn aıtyp, atalǵan máseleni sheshýge yqpal etýge shaqyrdy. Senatordyń pa­ıy­mynsha, stasıonarlyq kó­mek kórsetetin medısınalyq uıym­dar qyzmetkerleriniń eńbekaqy qorynyń ortasha ósimi 21-den 25 paıyzǵa deıin bolsa, bazalyq tarıf orta eseppen 11,4 paıyzǵa ǵana kóterilgen.

«О́tken jyldan bastap Pav­lodar oblysynda halyqqa sta­sıonarlyq kómek kórsetetin medı­sınalyq uıymdar úshin naqty kórsetilgen medısına­lyq qyzmetterdi qarjylandyrýǵa baılanysty kúrdeli jaǵ­daı qalyptasyp otyr. Saldary­nan 2023 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha medısınalyq uıymdardyń kredıtorlyq bereshegi 2 mlrd 825,5 mln teńgeni qurady», dedi E.Áıtkenov.

Osyǵan oraı, depýtat Densaý­lyq saqtaý mınıstrine tarıf­terdi qaıta qaraýdy, sondaı-aq jalaqysy az óńirlerge túzetý koeffısıentterin qoldanýdy qarastyrýdy usyndy.

Amangeldi Tolamısov jergi­likti jerlerde sý resýrstaryn paıdalanýdy memlekettik ba­qy­laýdyń joqtyǵyn synǵa aldy. Depýtat atalǵan buzýshylyqtardy turaqty tekserýler arqyly anyqtaýdy zańnamalyq turǵydan retteýdi usyndy. Elimizdegi 130 sý nysany, onyń ishinde 84 ózen, 29 kól, 13 sý qoımasy, 3 kanal jáne 1 teńiz sýynyń sapasyn tekserý barysynda 40 ózeni men sý qoımasynyń sapasy eń tómengi sanattar qataryna jatqyzylǵan, sonyń ishinde 33-inde lastaný deńgeıi óte joǵary degen baǵa berilgen.

Senatordyń aıtýynsha, maman­dar anyqtap otyrǵan las­tanýdyń basty sebepteriniń biri – tazartylmaǵan sýdyń ózen-kól­derge aǵýy. Tártip buzýshylar ara­synda: ónerkásiptik kásip­oryndar, turǵyn úı-kommý­nal­dyq sharýashylyq, aýyl sharýa­shy­lyǵynda qoldanylatyn hı­mııa­lyq zattar jáne basqalary bar.

Alısher Satvaldıev Túrkistan oblysyndaǵy sharýalardy sýmen qamtamasyz etý máselesine toqtaldy. Depýtattyń aıtýynsha, bul túıtkildi «Qazsýshar» kompanııasynyń ishki arnalaryn «Turan-sý» kásipornynyń balanasyna berý arqyly sheshýge bolady.

Túrkistan oblysyndaǵy shar­ýalardyń máselesine toqtal­ǵan senator Otyrar men Saýran óńiri turǵyndarynyń 60 paıyzdan astamy egin sharýashylyǵymen aınalysatynyn basa aıtty. Sýarmaly sý baǵasynyń 2,5 esege kúrt ósýi sharýalardyń jumysynda aı­tarlyqtaı qıyndyqtar týǵy­zyp otyr. Endi olar tekshe metri úshin 700 teńgeden joǵary tóleýge májbúr bolsa, oblystyń kórshi aýdandary sýdy arzanyraq, tekshe metrin 285 teńgeden alyp jatyr. Naqtylap kelgende sýdy ár túrli jetkizýshiler ár túrli baǵamen sharýalarǵa satyp otyr.

Osyǵan baılanysty depýtat mınıstrler kabınetinen joǵaryda atalǵan aýdandardyń sharýa qojalyqtary úshin tarıfti tómendetý máselelerin qaras­tyrýdy, sondaı-aq «QazSýSharǵa» tıesili ishki arnalardy «Turan-sý» kommýnaldyq kásipornynyń balansyna berýdi surady.