О́ńir dıqandary bir kúni jylǵa azyq bolatyn, qarbalasy mol, qaýyrt, jaýapkershiligi de joǵary kóktemgi egis naýqanyna kirisip ketti. Kóktemde jaýǵan jaýyn alqap tósine sińirilgen dánnen buryn jerdi emgen dıqandardyń kóńilin kóktetip tur.
Aqmolalyq dıqandar bıyl 5,2 mıllıon gektar alqapta dala jumystaryn júrgizbek. Onyń ishinde 4,7 mıllıon gektar jerge dándi jáne burshaqty daqyldar egiledi dep mejelenýde. Sońǵy jyldary suranys óse túsken kartop alqaptary da meılinshe keńeıtilmek. Bul qadam ásirese, kóktemde kúrt qymbattap ketetin kartop baǵasyn turaqtandyrýǵa septigin tıgizýi múmkin. Kókónister de 2,5 myń gektar jerge otyrǵyzylmaq.
Kóktemgi dala jumystaryn júrgizý úshin qajetti tuqymmen óńir dıqandary tolyq qamtamasyz etilgen. Bul arada aıta ketetin bir jaı, aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń basshylary sońǵy jyldary qurǵaqshylyqqa shydamdy astyq tuqymyn kóbirek otyrǵyzýǵa den qoıa bastady. Ári erte pisetinin de eskerýde.
Qas-qaǵym sáti qymbat kóktemgi naýqan kezinde jumystyń ónimdi bolýy mashına-traktor parkiniń zaman talabyna saı jańartylýyna baılanysty. Sońǵy jyldary memlekettiń tikeleı qamqorlyǵynyń arqasynda dıqandar bul taraptaǵy olqylyqtyń ornyn toltyryp, jańa zamanǵy, ónimdi jumys isteıtin tehnıkalarmen qarýlana bastady. Aǵymdaǵy jyldyń egis naýqanyna 15,1 myń traktor, 16,6 myń dán sepkish, 1,5 myń birlik joǵary ónimdi egis kesheni qatystyrylady. Shyntýaıtynda bul jumysty japyryp jiberetin zor kúsh. Materıaldyq-tehnıkalyq bazany nyǵaıtý áli de jalǵasýda. Jyl basynan beri óńir dıqandary jalpy quny 16,7 mıllıard teńge bolatyn 366 aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn satyp aldy. Onyń ishinde 83 traktor, 33 egis kesheni, 41 dán sepkish jáne 209 ózge de aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy bar. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń boljamyna qaraǵanda, aldaǵy ýaqytta bul taraptaǵy jumys úzilissiz jalǵasa túsetin bolady. Demek, dıqandar burynǵydaı kónetoz tehnıkany jamap-jasqap, ýaqyt shyǵyndamaı, tuqymdy der kezinde sińire alady.
Endigi bir másele – dızel otyny. Bıylǵy jylǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń Energetıka mınıstrligi óńirge 74,3 myń tonna kóleminde kepildendirilgen dızel otynyn bólip otyr. Bólingen kólemniń 77 paıyzy jetkizildi. Qazirgi ýaqytta qalǵan kólemdi tıeý jáne jetkizý jumystary uıymdastyrylýda.
Dıqandardyń ónimdi jumys isteýine memleket tarapynan qoldaý kólemi jyl saıyn artyp kele jatqandyǵyn ári tıimdi bolyp otyrǵandyǵyn aıta ketýimiz kerek. Aǵymdaǵy jyly óńirdiń aýyl sharýashylyǵy qurylymdaryna 46,6 mıllıard teńge kóleminde qoldaý kórsetilmek. Bul qarjy ósimdik sharýashylyǵyn sýbsıdııalaýǵa, tuqym sharýashylyǵyn qoldaýǵa, tyńaıtqyshtar alýǵa baǵyttalmaq. Bıyl aqmolalyq dıqandar qarjydan qysylyp qalýy ábden múmkin degen joramal da aıtylǵan. Oǵan sebep, ótken kúzdegi zor eńbekpen jınalyp alynǵan astyq baǵasynyń tómendeýi ári ýaqytynda satylmaýy. Shynynda da bıdaı baǵasy kúrt túsip ketti. Sebebi de belgili, qaıtalaýdyń reti joq. Jaǵdaı osylaı qalyptasqan kezde tájirıbeli dıqandardyń kóńiline alań kirgen. Qarjysyz qarys qadam alǵa basa alarsyń ba? Qarjy tapshylyǵy eń aldymen alqaptardyń tozýyna da ákelýi múmkin. Sebebi, tyńaıtqyshtarǵa qol jetimsiz bolyp qalady emes pe? Dátke qýaty kóktemgi dala jumystaryn nesıelendirý «Azyq-túlik korporasııasy» UK AQ arqyly forvardtyq satyp alý baǵdarlamasy aıasynda júzege asyryla bastady. Sál taratyp aıtatyn bolsaq, osy baǵdarlama boıynsha óńir dıqandary 4 mıllıard teńgege nesıelendirildi. Taýarly nesıe berý baǵdarlamasy boıynsha 56,2 myń tonna astyq berildi. Kóktemgi egis jumysyn nesıelendirýge «Agrarlyq nesıe korporasııasy» da úles qosyp, barlyǵy 39,4 mıllıard teńgege 428 ótinimdi qarjylandyryp otyr.
Egis jumystary aldynda 1,2 mıllıon gektar alqaptyń topyraǵy óńdeldi. Qazir aqmolalyq dıqandar kóktemgi egisti bastap ketti. Ázirge 406 myń gektar alqapqa dán sebildi. Kún ashyq bolsa, jumys qarqyndy júrgizilmek. Shalǵaıdaǵy Jaqsy aýdanynyń dıqandary da ózge óńirlerdegideı jaýapty naýqanǵa jumyla kirisken. Bıyl bul aýdanda 492,5 myń gektar alqapqa dándi daqyldar egilmek. Onyń ishinde bıdaı-arpamen birge, maıly daqyldar da bar. Aýdan dıqandary dándi daqyldarmen birge mal azyǵyn molynan qamtýǵa meılinshe mán berip otyr.
Aqmola oblysy