Kólik-logıstıka sektoryn ne kútip tur?

Bul týraly RTL Alliance lo­gıs­­tı­kalyq­ kompanııasynyń kom­­­­mer­sııalyq dırektory Dmıt­rıı ­Bashko men ASER ın­ves­­tı­sııalyq jáne konsal­tıng­tik kompanııasynyń jetekshi taldaý­shysy Vladıslav Kapota elimiz­de qazirgi kúni logıstıkalyq sek­tor­dyń qarqyndy damý ústinde ekendigin málimdedi.

Jyl basynan beri Eýrazııa­lyq ekonomıkalyq odaqta tra­­­fık kólemi aıtarlyqtaı ósip, tasymaldaý jaǵy da ulǵaı­ǵan­­­­dyǵyn, sonyń nátıjesinde eli­­mizde ótken jyly ishki jalpy ónim 3,1%-dy, kólik jáne qoıma sektorynyń arqasynda 5,6%-dy quraǵan. Sondyqtan byltyr Azııadan Eýropaǵa kólik tasymaly qaıta rettelip, elimizde bul baǵyttaǵy bastamany qolǵa alýǵa múmkindik týdy. Sonymen kólik-logıstıka naryǵynyń ne­gizgi kapıtalyna salynǵan ın­ves­tısııa byltyrǵy jylmen salystyrǵanda 5,4%-ǵa ósip, 1,55 trln teńgeden asypty. Osy iste Úkimet mańyzdy ról atqa­ryp, ınvestısııanyń 44%-y mem­leket qarajaty esebinen ja­saldy. 2022 jyly eksport 39,9 %-ǵa ósip, 84,4 mlrd dollardy qurady. Al ımport 21,4%-ǵa ulǵaıyp, 50 mlrd dollarǵa jetti. Byltyr Qazaqstannan Reseıge 650 mln dollardan asa somaǵa tek elektronıka eksporttalypty. Syrtqy saýda belsendiliginiń osylaı artýy Reseıge qarsy ha­lyq­aralyq sanksııalarǵa ushy­ra­ǵan basqa da taýar sanattaryn­da baıqalǵan. Tu­tynýshylar tal­ǵa­mynyń óz­gerýine baılanysty elektrondy kommersııa naryǵy da belsen­di­likpen ulǵaıǵan. Adamdar oflaın dúkenderge barýdy sıretip, onlaın satyp alýdy jón kórgen. Bir qyzyǵy, bul úrdis pandemııa­dan keıin de báseńdemeı, bul salany belsendi túrde sıfrlandyrýdy jalǵastyryp keledi.

Bultty júıeler men aqparat­tyq qyzmetter logıstıkalyq kompanııalarǵa barlyq jumys úderisterin onlaın rejiminde kóshirýge, sondaı-aq kedendik resimdeýdi jedeldetýge múmkindik berip otyr.

RTL Alliance logıstıkalyq kompanııasynyń kommersııalyq dırektory Dmıtrıı Bashko: «Eger kommersııalyq tasymaldar týraly aıtatyn bolsaq, onda ótken jyly tabysy 803 mln dollardan asatyn KTZ Express kompanııasy naryqtyń sózsiz kóshbasshysy boldy. Basqa kóshbasshylardyń qataryna 165 mln dollar aınalymy bar Circle Maritime Invest jáne byltyr 134 mln dollar ishki kirisi bar Rhenus Intermodal Systems halyqaralyq kompanııasy kiredi. Terminal Logistics Services 21 mln dollar, 10,3 mln dollar Interlink Global Services, 9,6 mln dollar Trans Globe, 7,6 mln dollar Ceva Logistics Central Asia, 6,6 mln dollar KLS jáne 6,6 mln dollar Golden Bridge Partners naryqtyń jetekshi oıynshylary dep ataýǵa bolady», dese, ASER ınvestısııalyq jáne konsaltıngtik kompanııasynyń jetekshi taldaýshysy Vladıslav Kapota: «Qazaqstandaǵy qoıma logıstıkalyq naryǵynyń basty problemasy – baǵanyń joǵary qarqyn alýynda. Sońǵy 5 jylda naryqtyń bul segmenti iske qosylǵan jańa qoıma obek­ti­leriniń kólemi boıynsha da, suranystyń artýy boıynsha da serpindi ósýdi kórsetti. 2022 jyly Qazaqstan naryǵyndaǵy qoıma alańdarynyń jalpy kóle­mi 5 mln sharshy metrdi qurap, onyń 1,31 mln sharshy metri joǵary sanatty qoımalar boldy. Sonymen qatar qazir keıbir óńirlerdegi qoıma alańdaryna suranys usynystan aıtarlyqtaı asyp, baǵanyń belsendi ósýine ákelýde. Bul árıne, naryqtyń osy segmentiniń damýyna ke­der­gi keltiredi. Osylaısha, 2022 jyly A klasyndaǵy qoı­ma­larǵa, ásirese azyq-túlik, tur­mystyq elektronıka jáne farmasevtıkalyq ónim­derdi sa­tatyn kompanııalardan óte jo­ǵa­ry suranys boldy», deıdi.

Ol sonymen qatar bıyl Almaty qalasy jáne Almaty obly­synda 40 myń sharshy metr­ge jýyq jańa qoıma alańyn paıdalanýǵa berýdi josparlap otyrǵandyǵyn aıtqan. Bul eleýsiz bolsa da, osy naryqtaǵy baǵanyń ósýin báseńdetýge kómektesýi kerek. RTL Alliance logıstıkalyq kompanııasynyń kommersııalyq dırektory Dmıtrıı Bashko: «Te­mir­jol kóligindegi tozyǵy jet­ken quraldar joǵary deń­geıde, onyń ınfraqurylymy jaǵynan damýy tómen jáne jyljymaly quramnyń tapshylyǵy baıqalady. Normatıvtik qyzmet merzimin qarasańyz, 2030 jylǵa qaraı 14,3 myń vagon jumystan shyǵýy múmkin, degenmen vagon tapshylyǵy qazirdiń ózinde bar», deıdi.

Sarapshy mamandar, búgingi kúni elimizde tek respýblıkalyq ma­ńyzy bar avtokólik jolda­ry­nyń uzyndyǵy 24,9 myń shaqyrymnan asady. Mundaı kólemderdi minsiz kúıde ustaý qıyn. Biz elimizdiń jol ınfra­qu­rylymynyń mańyzdy ýchas­ke­lerinde joǵary júkteme bolsa, keıbir halyqaralyq ba­ǵyt­­tar boıynsha qozǵalys qar­qyn­dy­ly­ǵy jobalyq parametrlerden 2 ese joǵary. 2022 jyly Qazaqstanda avtokólikpen júk tasymaldaý baǵasy orta eseppen 20-35 paıyzǵa ósken. Sonyń ishinde 20 tonnalyq fýrgonmen tasymaldaý tarıfi ótken jyly 34,7 paıyzǵa ósip, 2023 jyldyń birinshi toqsanynda 1 shaqyrymǵa 345 teńgege jetipti. 10 jáne 5 tonnalyq fýrgondarmen júkterdi tasymaldaý baǵasy osy kezeńde tıisinshe 30,1%-ǵa jáne 20,2%-ǵa ósken. Baǵa­nyń kóterilýi tasymaldaý qunynyń ózgerýimen onyń ishin­de janarmaı baǵasynyń kóterilýine baılanysty boldy. Osy jyldyń basynda teńizde júk tasymaly tarıfteriniń, uzaq merzimdi kelisimsharttar boıynsha konteınerlik tasymal tarıfteriniń shamaly tómendeýin atap ótýge bolady degen pikirde. Sonymen qatar ótken jyly kóliktiń qosalqy jáne saqtaý qyzmetteri baǵasynyń ósýi de baıqalǵan. 2020-2021 jyldarmen salystyrǵanda osy qyzmet túrleriniń baǵasy 2022 jyly orta eseppen 4-6%-ǵa ósti. Logıs­tı­kalyq qyzmetterge suranystyń artýy, joǵary sanatty qoıma alańdarynyń shekteýligi qysqa merzimdi perspektıvada baǵanyń tómendeýin kútýge múmkindik bermeıdi. Suranys negizinen re­seı­lik naryqty toqtatyp, bız­nesin keńeıtetin nemese Qazaq­stanǵa kóshetin kompanııalar arqyly qalyptasady. Qazirgi tendensııalar Qazaqstan 2030 jylǵa qaraı Ortalyq Azııadaǵy jetekshi tranzıttik habqa aınalyp, kólik-logıstıkalyq kesheniniń belsendi damýyn qam­tamasyz ete alatynyn kór­se­tedi. Buǵan, árıne, qazirgi «Qa­zaqstan Respýblıkasynyń kólik-logıstıkalyq áleýetin damytýdyń 2030 jylǵa deıingi tujy­rymdamasy» yqpal etip otyr. 2024-2026 jyldary qazirgi zamanǵy saýda-logıstıkalyq habtar saýda aǵyndarynyń negizgi baǵyttarynda shekara mańynda paıda bolady dep kúti­lýde. Qytaımen shekarada «Qor­ǵas túıini» kesheni, Reseımen «Eýrazııa» transshekaralyq saý­da ortalyǵy, Qyrǵyzstanmen ónerkásiptik saýda-logıstıkalyq keshen (ITLC), О́zbekstanmen «Kaspıı túıini» konteınerlik haby, sondaı-aq halyqaralyq ónerkásip ortalyǵy ashylady. Aıta keterligi osy jyldyń basynda ASER jáne RTL Alliance sarapshylary elimizdiń kólik-logıstıkalyq naryǵy týraly to­ly­ǵyraq aqparatpen qam­ta­masyz etilgen jan-jaq­ty analı­tı­kalyq sholý da daıyn­daǵan.

RTL Alliance halyqaralyq logıstıkalyq kompanııa­sy ASER ınvestısııalyq-kon­sal­tıngtik kompanııasymen bir­lese otyryp, 2023 jyl­dyń ba­synda elimizdiń kólik-logıs­tı­kalyq naryǵyn aýqym­dy zertteýdi aıaqtady. О́t­ken jyly elimizde kólik salasy úshin biraz múmkindikter týyp, Azııa­dan Eýropaǵa kólik tasymaly ne­gi­zi­nen qaıta qurylyp, elimiz bul baǵyttaǵy bastamany qolǵa alý múmkindigine ıe boldy.

Byltyr kólik-logıstıkalyq naryǵyndaǵy negizgi tenden­sııa­lar birinshiden, Shy­ǵys Eýro­pa­daǵy geosaıası shıe­le­nis­ter­ge baılanysty Trans­kaspıı ha­lyqaralyq kólik baǵytyn paı­da­lanýdyń ózektiligi artty. Al syrtqy saýda qarqyndy damyp, aldyńǵy jylmen salystyrǵanda + 34,4%-dy qurady. Byltyr eksport 39,9%-ǵa ósip, 84,4 mlrd dol­­lar­ǵa jetse, al ımport 21,4%-ǵa ósip, 50 mlrd dollardy qurady. Ekinshiden, elektrondy kommersııa naryǵynyń belsendi ósýi tutynýshylardyń ınternet-dúkenge degen kózqarasyn ózgert­ti. Úshinshiden, bul salany sıfr­lan­dyrý jalǵasyp, bultty jú­ıeler jáne aqparattyq qyz­met­termen ıntegrasııasy logıs­tı­kalyq kom­panııalarǵa barlyq jumys úde­risin onlaın rejimge kóshirýge múmkindik bergeni bar. Ol ákimshilik jáne kedendik resimdeýdi jedeldetetin bolady.