Ata Zańymyzda «Qazaqstan Respýblıkasyn qorǵaý – onyń árbir azamatynyń qasıetti paryzy men mindeti» delingen. Bul jerdegi «qorǵaý» degen uǵymnyń aıasyna tek el basyna kún týǵanda qolǵa qarý alýdy ǵana emes, beıbit kúnde el irgesin berik qylyp, almaǵaıyp zaman ornaǵanda bes qarýy saqadaı saı turatyn qabiletti ásker daıyndaýdy da syıǵyzýǵa bolady. Jastardy áskerı qyzmetke daıyndap, óz Otany men onyń halqy aldyndaǵy jaýapkershiligin uǵyndyrý – er azamattar úshin tárbıeniń bastaýy.
Qarýly Kúshter – el tiregi. Sol úshin kez kelgen deni saý jas eliniń patrıoty bolýdy paryzym dep túsinip, halqyna qorǵan bolýǵa umtylǵany abzal. Osyǵan oraı bıyl 18 myńnan astam adamdy azamattyq boryshyn óteýge shaqyrý josparlanyp otyr. Onyń ishinde 7 myńnan astam bozbala Qarýly Kúshterdiń qatarynda qyzmet etpek. Qalǵan shaqyrylýshylar Ulttyq ulan, Shekara qyzmeti, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi jáne Memlekettik kúzet qyzmetiniń áskerı bólimderi qataryn tolyqtyratyn bolady.
Qorǵanys mınıstriniń keńesshisi Álisher Súleımenovtiń aıtýynsha, búgingi álemdegi, sonyń ishinde elimizdiń aınalasyndaǵy geosaıası ahýal qalasaq ta, qalamasaq ta, bizge etek-jeńimizdi jınaıtyn ýaqyttyń kelgenin atar tań men batar kúndeı kóz aldymyzǵa aıshyqtap berip otyr. Syndarly sátte sadaq tartar sarbazdarymyzdyń saqadaı saı, bes qarýynyń ázir bolýy – ýaqyt kúttirmes mindet.
– Jastardyń 1 jyl áskerde bolýyn memlekettiń oqý-jattyǵýdan ótken jumyldyrý rezervin daıyndaýǵa ketetin ýaqyt dep qabyldaýymyz qajet. Merzimdi qyzmet ótkerý kezinde olar áskerı istiń negizderimen tanysyp, qarý-jaraq pen jaýyngerlik tehnıkany basqarýdy, áskerı-eseptik mamandyqty ıgeredi. Osy jumyldyrý rezervin qajetti deńgeıde ustap turý úshin kúshtik qurylymdar qataryna shamamen 35 myń adam shaqyrylady. Kez kelgen memleket úshin bilikti jumyldyrý rezervin daıyndaý kún tártibinen eshqashan túsken emes, – deıdi Álisher Súleımenov.
Bizdiń oıymyzsha, áskerı boryshty óteýdiń túpki maqsattarynyń biri – jastardy patrıottyqqa tárbıeleý. Patrıotızm – ózińniń eńbegiń men kúsh-jigerińdi týǵan jeriń men Otandy kórkeıtýge jumsaý degen uǵymdy bildiredi. Patrıottyq sezimniń nysany – Otan desek, onyń irgetasy – týǵan jer, ulttyq til, dil, dástúr. Qorǵanys mınıstriniń keńesshisi de týǵan jerge degen súıispenshilikti eldi kórkeıtý, bilim izdegen jastardyń talabyna qoldaý bildirý dep te uǵynǵan jón ekenin aıtady.
– Batys oıshyldarynyń biri Epıktet: «Seniń týǵan jerge jasaǵan eń úlken jaqsylyǵyń – onyń ǵımarattaryn bıiktetýiń emes, azamattarynyń aqyl-oıyn ósirýiń. Bıik ǵımarattarda alasa oıly adamdar ómir súrgenshe, alasa ǵımarattarda oıy bıik, parasaty joǵary adamdardyń turǵany artyq» degen. Ult ustazy Ahmet Baıtursynuly: Balany ulsha tárbıeleseń, ul bolmaqshy. Qulsha tárbıeleseń, qul bolmaqshy, deıdi. Olaı bolsa, er azamattyń moınyndaǵy boryshty biletin ulsha tárbıelengen jigitterimizdiń kóp bolýy ortaq mindet, – deıdi Álisher Súleımenov.
Onyń aıtýynsha, qazirgi kúni áleýmettik jelide Otan qorǵaýshynyń abyroıly esimine kúıe jaǵýshylar kóp. Qoǵamda dúrbeleń týǵyzyp, buqarany dúdámal oıǵa jeteleý sánge aınalǵan. «Áıtse de Qorǵanys mınıstrligi qol qýsyryp, aýyzdy qý shóppen súrtip qarap otyrǵan joq», deıdi ol. Eldiń qorǵanys qabiletin arttyrý, ol úshin áskerdi densaýlyǵy myqty, áleýmettik jaǵynan qamtamasyz etilgen, tórt qubylasy teń azamattarmen tolyqtyrý isi qarqyndy júrgizilip keledi.
– Aldymen áskerı qyzmetshilerdiń ómiri men densaýlyǵyn nazarǵa alý kerek. 2022 jyly tamyz aıynda Qorǵanys mınıstri, general-polkovnık Rýslan Jaqsylyqovtyń bastamasymen «О́mirińdi saqta» salaaralyq baǵdarlamasy bekitildi. Bul qujat quqyq buzýshylyqtyń aldyn alýǵa, bılikti asyra paıdalaný faktilerin boldyrmaýǵa, jaraqattaný men áskerı ortadaǵy orny tolmas shyǵyndy azaıtýǵa, áskerı qyzmettiń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge arnalǵan. Ony ázirleýge Memlekettik kúzet qyzmeti, UQK Shekara qyzmeti, Ulttyq ulan, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi ókilderi, ǵalymdar, qoǵam qaıratkerleri men psıhologter qatysty, – deıdi mınıstr keńesshisi.
Bul baǵdarlama qazirdiń ózinde nátıjesiz emes kórinedi. Máselen, 2022 jyldyń qorytyndysy boıynsha qaıtarymsyz shyǵyndar men qylmystyq áreketterdiń sanyn edáýir qysqartýǵa qol jetkizilgen. 2022-2025 jyldarǵa arnalǵan «О́mirińdi saqta» baǵdarlamasy úsh kezeńde júzege asyrylady.
Áskerı saladaǵy taǵy bir mańyzdy jumystardyń biri – Otan aldyndaǵy boryshyn ótegen jastardyń belgili bir mamandyqty ıgerip shyǵýyna jaǵdaı jasaý. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes 2022 jyldyń 1 jeltoqsanynan bastap merzimdi qyzmet sarbazdaryn ekonomıkanyń naqty sektorynda suranysqa ıe 28 mamandyqqa daıarlaý bastalǵan. Olar áskerde júrip-aq, tehnıka jóndeý sheberi, ekskavator mashınısi, elektromontajshy, aspaz, slesar, elektroslesar, t.b. mamandyqtardy ıgeredi. Osylaısha, jyl saıyn zapasqa shyǵarylǵannan keıin jumysqa ornalasý múmkindigi bar 3 myń maman daıarlanyp keledi.
Budan bólek, sarbazdarǵa bilim alýǵa degen jeńildikter Otan aldyndaǵy boryshyn óteýge talpynǵan jastardyń qataryn arttyryp otyr. Máselen, ótken jyldyń eń basty jaǵymdy jańalyǵy – áskerı boryshyn ótegen soń joǵary oqý oryndaryna túsý jeńildiginiń berilýi. Búginde bul bastamany elimizdegi 70-ten astam joǵary oqý orny qoldap otyr. Qorǵanys mınıstrligi men joǵary oqý oryndary arasyndaǵy qanatqaqty joba Joǵarǵy Bas qolbasshy Qasym-Jomart Toqaevtyń jastardy áskerde qyzmet etýge yntalandyrý jónindegi tapsyrmasyn iske asyrý úshin qolǵa alynǵan.
– Endi bıyldan bastap «ómir kórgen» saqa sarbazdarǵa eki jyl ishinde UBT tapsyrmaı-aq, áńgimelesý nátıjesi boıynsha aqyly negizde joǵary oqý oryndaryna túsý múmkindigi berilip otyr. Ol úshin azamattar «E-gov» nemese HQO-dan alynǵan merzimdi áskerı qyzmetti ótegeni týraly anyqtamany basqa qujattarmen birge ózi tańdaǵan joǵary oqý ornyna usynýy qajet. Sondaı-aq mamandyqtar men joǵary oqý oryndaryna da shekteý bolmaıdy, – deıdi Álisher Súleımenov.
Al áskerde jaqsy nátıjesimen erekshelengen jaýyngerlerge joǵary oqý oryndarynyń granty berilip, olar bakalavrıat pen magıstratýrada tegin oqıdy. Sondaı-aq emtıhansyz jáne UBT-syz Qorǵanys mınıstrliginiń áskerı oqý oryndaryna qabyldana alady. Bul jerde sarbazdyń jeke qasıetteri, úlgili tártibi men jaýyngerlik daıarlyqta qol jetkizgen jetistikteri qatań eskeriledi. Bul eki sanatqa kiretin bolashaq stýdentter joǵary oqý oryndarynyń janyndaǵy áskerı kafedralarǵa da emtıhansyz qabyldanyp, tegin oqýǵa quqyly.
– Qaı zamanda da áskerı qyzmet erekshe qurmetke ıe. Elimizdiń táýelsizdigin qorǵaý, memlekettiń shekarasy men halyqtyń tynyshtyǵyn kúzetý – er azamatqa júktelgen erekshe abyroı men zor senim. Sol senimdi aqtap, Otan aldyndaǵy konstıtýsııalyq boryshyn adal atqarǵan oǵlandarǵa qalaǵan oqý ornynda joǵary bilim alý – taptyrmas múmkindik, – deıdi mınıstr keńesshisi.
Biz buǵan deıin jazǵanymyzdaı, Qorǵanys mınıstrligi men Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi merzimdi áskerı qyzmet sarbazdaryna «nesıelik demalys» berý týraly memorandýmdy bekitken bolatyn. Ol boıynsha 3 myńnan astam áskerı qyzmetshige qaryzdary boıynsha tólemderdi keıinge qaldyrý usynylyp otyr. Iаǵnı Otan aldyndaǵy boryshyn óteýge kelgen sarbazdar áskerden qaıtqansha óz nesıelerine alańdamaıdy. Bizdiń oıymyzsha, bul zaman talabyna saı qolǵa alynǵan tamasha múmkindik.
Qorǵanys salasy mamandarynyń aıtýynsha, munyń bári – áskerı qyzmettiń ımıdjin arttyrý men jastardyń áskerı boryshyn óteýge yntalandyrýdan týǵan qadam. Áskerden jaltarýdy zaıyrly qoǵamnyń zańdary da, dástúrli dinimiz de quptamaıdy. Sondyqtan áskerı boryshty óteý on eki múshesi saý kez kelgen azamat úshin qasıetti borysh bolyp qala beredi. Jastar osy abyroıly mindetin durys túsinip, áskerge barýǵa degen qulshynysyn arttyrsa, el irgesi berik, jurt uıqysy tynysh bolmaq.