Alqapty sıfrlandyrýǵa ne kedergi?

Aýyl sharýashylyǵy daqyldarynan mol ári sapaly ónim alýy úshin egis dalasynyń topyraǵyna agrohımııalyq taldaýdy júrgizýde búgingi kúni otandyq kásipkerlerden sharýashylyqqa qajetti tyńaıtqyshtardy sýbsıdııalaýǵa 13 myńnan asa ótinim túsken. Ár óńirdiń Aýyl sharýashylyǵy basqarmasyn qosqanda, jalpy 10 myńǵa jýyq ótinim berilip, onyń 2 myńǵa jýyǵy qabyldanbaǵan. Esesine, 7,5 mlrd teńge somasynda 2 myńnan asa ótinim maquldanypty.

Mamandardyń aıtýynsha, buǵan deıin gosagro.kz portalynda ótinimderdiń úshten biri qabyldanbaǵan. Biraz kásipkerdiń memlekettik qoldaýdan bas tartýynyń sebebi de joq emes. Keıbiri bekitilgen sýbsıdııa­laý qaǵıdasyna sáıkes, bıylǵy jyldyń 1 qańtarynda kúshine engen agrohımııalyq kartogrammalar men alqaptardy sıfrlandyrýdaǵy qıyndyqtardy atasa, elimizdiń soltústik óńirimen salystyrǵanda ońtústiktegi shaǵyn egistikteri bar fermerler basym túsken.

Aýyl sharýashylyq mınıstrligi osy jyldyń 25-shi sáýirinde agrohımııalyq kartogrammalardy paıdalaný jónindegi talapty alyp tastaý jóninde túzetýlerdi bekitip, jyl sońyna qaraı «Qazaqstan ǵarysh sapary «UK» AQ arqyly egistikterdi sıfrlandyrýdy keıinge qaldyrýdy engizdi.

Osyǵan baılanysty belgilengen merzimge deıin fermerler egistiktiń quqyqtyq jaǵyn belgileıtin qujattarǵa saı, mindetti túrde túzetýler engizýleri shart. Qazirgi tańda tıisti kesteni Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men «Qazaqstan ǵarysh sapary «UK» AQ birlesip daıyndaý ústinde.

Jalpy, sýbsıdııa alýǵa oblys ákimdikteriniń tyńaıtqyshtardy sýbsıdııalaý tizbeleri men nor­malary týraly tıisti qaýlylarynyń joq­tyǵy kedergi keltirgen. Al jergilikti atqa­rý­shy organdar normatıvtik qujattardy tek naýryz aıynan bastap, mamyr aıyna de­ıingi aralyqta bekite bastaǵan. Máselen, Aty­raý oblysynda qaýly osy kúnge deıin qabyl­danbaı,óńirlik ákimdiktiń aqparaty boıynsha qujat jaqyn arada bekitiletini aıtyldy.

Negizinen tyńaıtqyshtardy sýbsıdııalaýǵa ótinimderdi berý «gosagro.kz» portaly­ ar­qyly tolyq avtomattandyrylyp, derek­terdi «qolmen» engizýge bolmaıtyny, bul mem­lekettik qoldaý alý kezinde adamı faktorlarǵa jol berilmeı, bıýdjet qarajatyn tıimdi jáne utymdy paıdalanýǵa múmkindik bereri sózsiz, árıne.

 Budan buryn da Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń 2020 jylǵy 30 naýryzdaǵy № 107 buıryǵymen bekitilgen «О́simdik sharýashylyǵy óniminiń shyǵymdylyǵy men sapasyn arttyrýdy sýbsıdııalaý» qaǵıdasynyń 65-tarmaǵy 7) tarmaqshasynyń qoldanysyn toqtata turý týraly buıryqtyń jobasy jarııa talqylaýǵa usynylǵan edi.

Mınıstrlik mıneraldy tyńaıtqyshtarǵa sýbsıdııa alý úshin agrohımkartogrammalardyń talaby jónindegi buıryqtyń normasy 2021 jyldyń 1 qańtarynan bastap kúshine engenin jáne qazir tolyq qoldanysta jumysyn jalǵastyryp otyrǵanyn túsindirgen bolatyn. Jalpy, agrohımııalyq kartogrammalardy usyný sharty tyńaıtqyshtardy saralap, yntalandyrý úshin engizilgen. Bul fermerlerge topyraqtaǵy qorektik zattardyń quramyn anyqtap, sodan soń tyńaıtqysh qosýǵa múmkindik beretini aıtylǵan. Kóp uzamaı mınıstrlikke fermerler topyraqtyń agrohımııalyq quramyn júrgizýge jáne ózderiniń kartogrammalaryn jasaýǵa da­ıyn emes ekeni týraly birlestikter men «Atameken» ulttyq kásipkerlik palatasynan jáne oblys ákimdikterinen ótinishter túse bastaǵan. Osyǵan oraı tıisti buıryq jobasy ázirlenip, qujat ýákiletti memlekettik organdardyń kelisýine jiberildi. Sońǵy sheshim zańda kózdelgen barlyq rásimdi saqtaı otyryp qabyldanatyny,belgilengen ýaqyt aralyǵynda buıryq normasy agro­hımkartogrammalardyń talaby boıynsha qoldanysqa engiziletini jáne sýbsıdııa alýǵa beriletin ótinimder agrohımııalyq kartogrammalar qolda bolǵan jaǵdaıda ǵana iske asyrylady.

Topyraqqa agrohımııalyq taldaý júrgizý úshin zerthanalardyń jetispeýshiliginen elimizdegi Jambyl, Qostanaı jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda jańa zerthanalar ashylyp, qazirgi tańda 30-ǵa jýyq akkredıttelgen zerthana jumystaryn júrgizip otyr.

 «Qazaq eginshilik jáne ósimdik sharýa­shy­lyǵy ǵylymı zertteý ınstıtýty» osy baǵytta úlken jetistikke jetken. Topyraqtyń úlgisin alýǵa arnalǵan jyljymaly avtomatty qurylǵy zerthanaǵa qajetti quraldarmen jabdyqtalǵany jáne onda bilikti mamandar jumys isteıtinin de atap ótken jón.

 Sonymen aýyl sharýashylyǵy salasynda túıini sheshilmeı, ózektiligi artyp otyrǵan máseleler jóninde taıaýda «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynda Agroónerkásip kesheni komıtetiniń kezekti otyrysynda da aıtyldy. Kásipkerler ekonomıka salasynda básekelestikti damytý josparyn, qyzmetkerlerdiń ortasha jyldyq sanyna jáne kásipkerlik sýbektileriniń ortasha jyldyq tabysyna qaraı shaǵyn, orta jáne iri kásipkerlik sýbektileriniń ólshemsharttaryn anyqtaý jóninde ázirlenetin tásilder men aýyl sharýashylyǵyndaǵy basqa da máseleler talqylandy.

Otyrysqa komıtet músheleri, 30-dan astam qaýymdastyq ókilderi, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men Básekelestikti qorǵaý men damytý agenttiginiń mamandary qatysty.

Jıynda Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttiginiń agroónerkásip salasyndaǵy qordalanǵan birqatar usynysty atap, vedomstvo taýarlyq-spesıfıkalyq sýbsıdııadan kezeń-ke­zeńimen bas tartýdy, jeńildetilgen nesıege kóshý jáne sýbsıdııa alýshy­larǵa qarsy mindet­temelerdi ázir­leý men baǵa bel­gileý boıynsha memlekettik baǵa retteý jónindegi qoldanysty joıý­ qa­jettiligi usy­nyl­dy. Bul rette Agenttik ókili qoldanystaǵy sýbsıdııa­laý ádisi tıimsiz ekenin atap ótse, sharýalardyń buǵan qatysty pikiri árqıly. Biri   sýbsıdııany alyp tastaǵan jaǵdaıda áleýmettik mańyzy bar taýarlardyń tizimi qaıta qaralýy kerek dese, vedomstva ókilderi sharýa qojalyqtary memlekettiń sýbsıdııasyna senip otyrýy durys emesin jetkizdi. Ulttyq pa­lata ókilderi bul máseleni áli de py­syqtap, ár sa­la­­­nyń­ erek­she­li­gi­ne qaraı qaıta qa­raýdy usyn­dy. Bu­ny­ Aýyl sharýa­shy­lyǵy vıse-mınıstri Rús­tem Qur­ma­nov­­tyń da qoldaǵany bar. Sonymen qatar aýyl sharýashylyǵy óndirý­shi­­leriniń tarapynan qyzmetkerlerdiń ortasha jyldyq sanyna jáne ortasha jyldyq tabysyna qaraı kásipkerlik sýbektileriniń ólshemshartyn aıqyndaý, olardy shaǵyn, orta jáne iri toptarǵa bólýde «Atameken» UKP basqarma tóraǵasynyń mindetin atqarýshy Erbol Eseneev: «Ulttyq palataǵa kásiporyndardy toptastyrýdaǵy ólshemsharttar negizinde ótinishter túsýde. Kásipkerlerdi 5-6 jyldan beri mazalap júrgen másele sheshimin taba alar emes. Qazirgi kezde 250 adamnan asqan jeke sharýashylyq avtomatty túrde iri bızneske aýysady. Ásirese aýylsharýashylyq salasynda keıbir kásipter jazdyq jumysqa qosymsha jumysshylardy alady. Nátıjesinde, orta bıznes iri bıznes kategorııasyna ótedi. Iri bıznes bolǵan soń Úkimet tarapynan beriletin sýbsıdııadan ıá bolmasa, basqa jeńildikten qalyp qoıady. Sondyqtan osy máseleni qoǵamdyq talqylaýǵa shyǵaryp jatyrmyz», dedi.

Basqosý sońynda Ulttyq palata aýyl sharýa­­shylyǵynyń mańyzdy máselelerin árdaıym baqylaýda ustap, sharýalardyń usy­nysyn talqylaýǵa ázir ekenderin, olardyń ótinishteri aıaq­syz qalmaı salalyq vedom­stvoǵa jáne quzyretti mem­lekettik organdarǵa joldanatynyn taǵy bir atap ótti.