О́ńir ekonomıkasynda ósim bar

О́ndiris kólemi ulǵaıdy

Byltyr óńirdiń ónerkásip salasy biraz báseńdep qalǵanymen, sońǵy jarty jyl ishinde jaǵdaı birshama turaqtalyp, óndiris órisi keńeıe bastaǵan. Aımaq basshysynyń aıtýynsha, alǵashqy jartyjyldyqta óndiris kólemi 2,6 paıyzǵa ulǵaıyp, 1,1 trln teńgege jetken. О́ńdeý ónerkásibiniń ilgerileı túsýine, ási­rese, mashına jasaý salasy, daıyn metall buıymdar, azyq-túlik pen sýsyndar óndirisiniń ósimi sep bolyp otyr.

Jeńil avtomobıl 47,4%-ǵa, júk kólikteriniń óndirisi 11,1%-ǵa, traktor 39%, kombaın qurastyrý 25,9%-ǵa ulǵaıǵan. Sonymen qatar, kondıter ónimderi 35%, sary maı ónimi 85,3%, et ónimderi 63,4%, sút ónimderi 10,7%, un ónimderi 8,6%-ǵa ósken.

Mashına jasaý salasynda jeńil avtomobıldiń ár alýan úlgileriniń jelisi jolǵa qoıylǵan. Máselen, el kóleminde shyǵyp jatqan barlyq avtokólik quraldarynyń 61 paıyzy qostanaılyq kásiporyndardyń konveıerlerinde qurastyrylady. Qostanaıda jyl basynan beri 35 myńnan astam avtomobıl quras­tyrylyp, 7,1 myń avtokólik eks­portqa jiberilgen.

 О́ńir ekonomıkasynda mańyz­d­y orynǵa ıe mashına jasaý salasyn jetildire túsý maqsatynda al­da birqatar jańa jobany júze­ge asyrý josparlanyp otyr. My­saly, «SaryarqaAvtoProm» jaýap­kershiligi shekteýli seriktestigi 23,4 mlrd teńge qarjyǵa «Chevrolet Enix» avtomobılderiniń shaǵyn torap­tyq óndirisin iske qospaq. 400 adamdy jumyspen qamtıtyn jańa jelide jylyna 30 myń avtokólik qurastyrylmaq.

Bıyl Qostanaıda eki iri joba iske qosylady. «MTZ-Qazaqstan mashına jasaý zaýyty» traktor kabınalaryn jasap shyǵara bastaıdy. Jylyna 10 myń kabına jasap shyǵaratyn bul óndiris orny júz adamdy turaqty jumys ornymen qamtamasyz etetin bolady. Odan keıin jylyna 45 myń tonna ónim shyǵaratyn shoıyn quıý zaýyty jumysyn bastaıdy. Quny – 78,2 mlrd teńgege jetetin ınvestısııa­lyq jo­banyń sheńberinde 300 jumys orny ashylmaq.

Ákimniń aıtýynsha, jyl basynan beri óńirge 187,7 mlrd teńge ınvestısııa tartylǵan. Aımaqtyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrý maqsatynda óńirde óndi­ristik, transporttyq jáne ınvestor­lardy qoldaýdyń servıstik ınfra­qurylymyn jetildirý jumystary jalǵasatyn bolady. Investorlar­ǵa arnalǵan ınfraqurylymdyq alańdar qurylyp, olarǵa quryl­ǵy­lardy ımporttaý barysynda ke­dendik salyqtan bosatý, ǵımarat nemese jer taýyp berý, 10 jylǵa deıin korporatıvti tabys salyǵy men jer salyǵynan, 8 jylǵa deıin múlik salyǵynan bosatý sekildi basymdyqtar beriledi. Munyń syrtynda, ınvestorlarǵa «Kásipker­likti damytýdyń ulttyq jobasy» sheńberinde jyldyq ósimi 6 paıyz bolatyn 3 mlrd teńgege deıin nesıe qarastyrylǵan.

О́ńdeý salasynyń órisi keńıdi

О́tken qańtar, mamyr aılary­nyń aralyǵynda óńirdiń aýyl sha­rýashylyǵy salasyndaǵy jalpy ónim kólemi 106,9 mlrd teńgege jet­ken. Oblys ákiminiń aıtýynsha, atal­ǵan salaǵa 35 mlrd teńge ınves­tısııa tartylǵan. Alda joǵary tabys beretin daqyldardyń egistigin ulǵaıtý, jańa tehnologııalardy en­gizý jáne jer óńdeýde mıneraldy, su­ıyq tyńaıtqyshtardy paıdalaný­ǵa basymdyq berý, ınvestısııa tartý arqyly ósimdik sharýashylyǵy men mal sharýashylyǵyn damytý mindeti tur.

О́ńirde jyl saıyn, keminde 10 jańa sút-taýar fermasyn salý jos­parlanyp otyr. Olar tolyǵymen avtomattandyrylady. Sút fermasyn salǵysy keletin sharýashylyqtar­dyń bárine de osy talap qoıylatyn bolady. Jobalardy iske asyrýǵa 100 mlrd teńgege jýyq ınvestısııa tartyp, 800-den astam jańa jumys ornyn qurý josparlanǵan.

Aımaq basshysy bıyldan bas­tap aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óńdeýge kóbirek ınvestısııa sa­lynatynyn aıtty. Bul baǵyttaǵy ­­12 jobany iske asyrýǵa 80 mlrd teńge qarastyrylǵan.

– Halyqtyń áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna degen qajettiligi bizde is júzinde óz ón­dirisimiz esebinen qamtamasyz etiledi. Tuz, kúrish jáne qantty qospaǵanda, áleýmettik mańyzy bar 19 taǵam­nyń 16-syn ózimiz óndiremiz. Biz ózi­mizdi unmen 15,7 ese, makaronmen 12 ese, nanmen 1,2 ese, sútpen 1,8 ese, ju­myrtqamen 2,6 ese, kúnbaǵys maıymen 1,7 ese, sıyr etimen 1,5 ese, qus etimen 74%, kartoppen 2 ese, sábizben 79%, qyryqqabatpen 74%, pııazben 25%, sary maımen 44%, irimshikpen jáne súzbemen 35%, kefırmen jáne ıogýrtpen 74%, qaraqumyq jarmasymen 98% qamtamasyz etemiz, dedi Qumar Aqsaqalov.

Sonymen qatar nemistiń áıgili «Deutsches Milchkontor GmbH» fır­­masyn tarta otyryp, irimshik­tiń bar­lyq túrin shyǵaratyn jańa keshen salý josparlanǵan. Bul sút ónimderin óńdeý salasyn ilge­ri­letýge, ımportqa táýeldilik deńgeıin tómendetýge septigin tıgizedi. Quny 7,2 mlrd teńge bolatyn aýqymdy jobany júzege asyrý nátıjesinde jylyna 2 myń tonna irimshik shyǵa­rý kózdelip otyr. Jańa zaýyt iske qosylsa, óńdeletin súttiń úlesi 60%-ǵa deıin artady.

Oblysta maıly daqyl alqap­tarynyń kólemi ulǵaıǵan saıyn ony jergilikti jerde óńdeıtin zaýyt qajet ekeni sezile bastady. Son­dyqtan alda jylyna 100 myń tonnaǵa deıin maıly daqyl óńdeıtin zaýyt salý josparda bar. Jobanyń quny 10 mlrd teńge bolady. Zaýyt ósimdik maıyn shyǵarýmen qatar, shıkizat qaldyǵynan kúnjara, jom óndiredi. Asa qunarly mal azyǵy bolyp tabylatyn bul ónimder bordaqy maldyń jemine aralastyryp beretin baǵaly qospa retinde paıdalanylady.

Memleket basshysynyń aýyl­sharýashylyq ónimderin saqtaý­dyń zamanaýı ınfraqurylymyn qa­lyptastyrýdy jedeldetý jónin­degi tapsyrmasyna sáıkes bıyl óńirde 6 myń tonna kartop saqtalatyn aýa temperatýrasy avtomatty túrde ret­teletin qoımany paıdalanýǵa berý josparlanǵan. 2024 jyly dál osyndaı taǵy eki qoıma salynady.

– Investısııalyq jobalar­dy iske asyrýdyń astarynda ja­ńa jumys oryndaryn ashý, aýyl tur­ǵyndarynyń tabysyn arttyrý degen másele jatyr. Bul másele­niń rettelýin «Aýyl amanaty» baǵ­dar­lamasy da jedeldetedi. Mysaly, bıyl atalǵan baǵdarlama aıasynda turǵyndarǵa 400 shaǵyn nesıe berýdi jáne 420-dan astam jumys ornyn qurýdy josparlap otyrmyz. Baǵdarlamany tıimdi júzege asyrýǵa 1,6 mlrd teńge qarjy bólin­di. Aýyldaǵy jumys oryndaryn kóbeıtý ataýly áleýmettik kómek alatyndardyń azaıýyna yqpal etedi, dedi ákim.

Jylý qubyrlary jańartylyp jatyr

О́tken qysta Rýdnyı qalasyn­da ábden tozyǵy jetken jerasty qu­byrlary qaıta-qaıta jarylyp, turǵyndardyń qaqaǵan aıazda jylýsyz qalǵanda kenshiler qalasyna Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń ózi arnaıy kelip halyq­pen dıdarlasyp, óńir basshysyna el osy qystan amaldap shyqqan soń, toń jibı sala jedeldetip jylý je­lilerin jańartý jumystaryna kirisýdi tapsyrǵan bolatyn.

Osynyń nátıjesinde, bıyl jylý jelilerin jóndeýge jyldaǵydan 14 ese kóp qarjy bólindi. Bıyl Qos­tanaı, Arqalyq, Rýdnyı jáne Lısa­kov qalalaryndaǵy jylý qubyr­laryn aýystyrýǵa 18 mlrd teńge qarastyrylǵan. Mysaly, Qostanaı qalasynyń jylý jeli­lerin jóndeýge – 2,7 mlrd teńge, Rýdnyıǵa – 9,3, Lısakovqa – 1,3, Arqalyqqa 4,1 mlrd teńge bólingen.

Osylaısha, aldaǵy jylý maýsymy bastalǵansha 21,4 shaqyrym jylý jelisi jańartylady. О́ńirde jyl saıyn kem degende 20 km jylý jelisi jańartylyp, tozǵan qubyrlardyń úlesin 2029 jylǵa deıin 40 paıyzǵa deıin azaıtý kózdelip otyr.

– Byltyr Rýdnyıdyń jylý jeli­leri saqyldaǵan sary aıazǵa shydaı almady. Rýdnyı men Arqalyq elimiz boıynsha jylý jelileri eń tozyp ketken qalalardyń tizi­mine enedi. Biz birinshi maýsymǵa deıin ortalyqtandyrylǵan jylý jelilerine qosylǵan eldi mekenderdiń bárin qamtyp, tehnıkalyq zertteý jumystaryn júrgizdik. Rýdnyıda qubyr jarylǵanda arnaıy baryp óz kózimmen kórdim, qubyr shirı-shirı ábden juqaryp, kádimgi qaǵaz sııaqty bolyp qalǵan. Amalsyz sol qubyrdyń ústinen basqa qubyr tar­týǵa týra keldi. Qystyń ortasy bolǵan soń, jedel qarjy bó­lip, jóndeý jumystaryn bastap ketý úshin jergilikti masshtabtaǵy tóten­she jaǵdaı jarııalandy. Qazir qomaqty qarjy bólinip, jylý je­lileri jańartylyp jatyr. Ju­mys atqarylý barysyn tikeleı ózim qadaǵalap otyrmyn, – dedi aımaq basshysy.

Qumar Aqsaqalovtyń aıtýyn­sha, Torǵaı óńirin damytýǵa erekshe kó­ńil bólinip otyr. Oblys ortalyǵy­nan shalǵaı jatqan Arqalyq qala­sy men Amangeldi, Jangeldın aýdan­daryn damytýǵa bıyl 23,1 mlrd teńge bólingen. Qomaqty qarjy­nyń negizgi bóligi sýmen jabdyqtaý jelilerin jetildirýge, «Jaıly mektep» jobasy sheńberinde Arqa­lyq qalasynda memlekettik tilde oqytatyn 300 oryndyq jalpy bilim beretin mektep salýǵa jáne 24 bilim berý nysanyna jóndeý júrgizýge, kólik ınfraqurylymyn damytýǵa jumsalady.

Bıyl oblystyń ońtústik aýdandaryn damytý maqsatynda, Qostanaı jáne Aqmola oblystaryn baılanystyryp jatqan respýblıka­lyq mańyzy bar «Jezqazǵan-Pet­ro­pavl» avtojolynyń Arqalyq pen Astanany baılanystyryp turǵan ýchaskesi jóndeledi.

Oblys basshysy ká­sip­ker­likti qoldaýǵa arnalǵan baǵ­dar­lamalardyń iske asyrylý barysyn tilge tıek ete kelip, aldaǵy ýaqytta «Damý» kásip­ker­likti da­mytý qorynyń qol­daýy­men Arqa­lyq qalasyndaǵy, Aman­­geldi jáne Jangeldın aýdan­da­ryndaǵy shaǵyn jáne orta bıznes ny­san­daryn óńirlik qarjylandyrý baǵ­darlamasy iske qosylatynyn aıtty.

Baspasóz jıyny barysynda Qumar Aqsaqalov óńirdegi birqatar ózekti máselege qatysty BAQ ókil­deriniń saýaldaryna jaýap berdi.

Qostanaı oblysy