Elimizde sońǵy bes aıda 600-den asa esirtki satýshy ustalsa, onyń 99-y – áıel. Ishki ister mınıstriligi, ásirese Telegram jelisinde esirtki saýdalaýshylar sany ósip bara jatqanyn aıtyp, dabyl qaǵyp jatyr. Sońǵy 5 aıdyń ózinde esirtki jarnamalaıtyn 2200-den astam saıt buǵattalǵan. Bul týraly Prezıdent janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi komıssııanyń kezekti otyrysynda quzyrly organ ókilderi málimdedi.
Jıynǵa zań shyǵarýshy, atqarýshy jáne sot, halyqaralyq jáne úkimettik emes uıymdar, adam quqyqtaryn qorǵaıtyn ózge de ınstıtýttar, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salasynyń ókilderi qatysty. Komıssııa otyrysynda halyq densaýlyǵyn saqtaý, nashaqorlyqtyń aldyn alý, salamatty ómir saltyn qalyptastyrý máseleleri, esirtki bıznesine qarsy kúres jospary talqylandy. Ishki ister mınıstrliginiń málimetinshe, sıntetıkalyq ónim saýdasy kıberkeńistikke ońaı sińip ketken. Osy oraıda olar zańsyz aınalymǵa tosqaýyl qoıýǵa jańa tehnologııalardy, jasandy ıntellekti ıgerýi kerek degen pikirdi ortaǵa saldy. О́ıtkeni sońǵy kezde tyıym salynǵan zattardyń jarnamasy «jeńil» tabys retinde usynylyp júrgen kórinedi.
– OLX-ke kirip, jumys izdegen kez kelgen adamdy jumysqa shaqyryp, Telegramǵa silteme jasaıtyndar kóbeıgen. Keıin «zakladchık» óz jumystaryn usyna bastaıdy. Sóıtip, ońaı oljaǵa tap bolamyz dep bas bostandyqtarynan aıyrylyp qalǵandaryn túsinbeı qalady. Qylmystyq kodekstiń 296, 297-baptary boıynsha esirtki satqany úshin 14 jasynan bastap bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qarastyrylǵan. Jelidegi mundaı zańsyzdyqtardy anyqtaýǵa múmkindik beretin «aılıs», «argýs» jáne «trıton» degen qondyrǵylar bar. Olar teris kontentti taýyp, birden buǵattaıdy. Máselen, 2021 jyly – 1600, byltyr – 1900, al bıylǵy bes aıdyń ózinde naqty 2200 saıt buǵattaldy. Bul – kóbinese Telegramnan basqa kanaldar. Esirtki saýdagerlerimen naqty kúres júrgizý úshin ózge de júıeli is-sharalardy qolǵa alý maqsatynda jergilikti atqarýshy organdardyń jaýapkershilikteri kúsheıtilgen, – dedi IIM Esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl departamenti basshysynyń orynbasary Baqytjan Ámirhanov.
Mamandardyń aıtýynsha, zańsyz aınalymnan 2,5 myń tonnadan asa sıntetıkalyq ónim tárkilengen. Onyń basym bóligi – marıhýana. Sondaı-aq 30 jasyryn laboratorııanyń joly kesilgen.
– Esirtkige qarsy kúreste barlyq azamattyq qoǵam ınstıtýty men jastar uıymyn belsendi tarta otyryp, jumysty kúsheıtý qajet. Bastysy – osy preparattardy taratatyndar men olardy óndiretinderge tosqaýyl qoıý. Sondaı-aq esirtkige táýeldi adamdardy medısınalyq jáne áleýmettik ońaltý jumystaryn da jandandyrý mańyzdy, – dedi Prezıdent janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi komıssııanyń tóraǵasy Igor Rogov.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen esirtkige elikkendermen jumysty kúsheıtý maqsatynda keshendi jospar ázirlengen. 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlama negizinde adamnyń sanasyn ýlap, bolashaǵyna balta shabatyndarǵa qarsy kúreste quzyrly organnyń tehnıkalyq bazasyn jańartý kózdelip otyr.
Basqosýda komıssııa músheleri elimizdiń barlyq óńirinde nashaqorlyq pen esirtki qylmysyna qarsy is-qımylǵa baǵyttalǵan memlekettik organdardyń qyzmetin úılestirý jónindegi óńirlik vedomstvoaralyq shtabtyń jumysyn jandandyrý qajet ekenin erekshe atap ótti. Buǵan qosa profılaktıkalyq jumys sheńberinde barlyq deńgeıdegi ákimderdiń, bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádenıet jáne sport mekemeleri basshylarynyń nazaryn balalardyń, jasóspirimder men jastardyń bos ýaqytyn tıimdi uıymdastyrýǵa zeıinin aýdardy. Bul rette 12 jasqa tolmaǵan, áleýmettik az qamtylǵan otbasylarda tárbıelengen balalarǵa dene shynyqtyrý jáne sportpen aınalysýǵa arnalǵan tegin seksııalar, klýbtar jáne jazǵy demalys lagerleriniń jelisin damytý usynyldy. Otyrysta esirtki taralýynyń aldyn alý maqsatynda memlekettik sıfrlyq júıelerdiń, atap aıtqanda, «Otbasynyń sıfrlyq kartasynyń» áleýetin paıdalaný da sóz boldy. Sondaı-aq qatysýshylar jeke sot oryndaýshylarynyń kadrlyq quramyn jaqsartý boıynsha júıeli jumys júrgizýdi, balalarǵa alıment óndirip alýdyń tıimdiligin arttyrý boıynsha júıeli is-sharalar qabyldaýdy atap ótti.