Nazarbaev zııatkerlik mektepter jelisinde on jyldan astam ýaqyt jalǵasyp, dástúrge aınalǵan «Týǵan elge taǵzym» ólketaný-zertteý ekspedısııasy – oqýshylardyń akademııalyq bilim ala otyryp, ǵylymı joba jasaýyna múmkindik beretin biregeı eksperımentaldy alań. Ár óńirdiń oqýshylary ekspedısııa barysynda týǵan ólkesiniń kórnekti jerlerin aralap qana qoımaı, ǵylymı jobalar portfolıosyn qundy aqparattarǵa, zertteýlerge toltyrady.
Joba oqýshylardyń ǵylymǵa bet burýyna septigin tıgizetini sózsiz. Sondaı-aq jas ǵalymdardyń qalyptasýyna úlken múmkindik. Balalardyń qazirden osy salaǵa beıimdelip, túsinik qalyptastyrýy otandyq ǵylymdy damytýdyń negizi bolmaq. Oqýshylarǵa baǵyttalǵan «Týǵan elge taǵzym» ólketaný jáne ǵylymı zertteý ekspedısııasy týǵan jerdi tanýǵa ári zertteý júrgizýge jaǵdaı týǵyzyp otyr. Prezıdent árqashan ǵylym men tehnologııany damytýǵa, qoldaýǵa, sondaı-aq joǵary oqý oryndarynyń áleýetin kúsheıtý máselelerine erekshe nazar aýdarady. Osy tusta ǵylymnyń bastaýyn mektepte qalyptastyrýdyń mańyzy zor.
«Naǵyz ǵalym bolý – akademık ne bolmasa doktor ataǵyna ıe bolý emes, jan-dúnıeńmen berilip ǵylymmen aınalysý, zertteý júrgizý arqyly qoǵamǵa, elge paıdańdy tıgizý ekenin nazarda ustaý qajet. Úkimet Qazaqstanda ǵylymnyń ashyq modelin qalyptastyrý úshin keshendi sharalardy júzege asyrýy kerek. Eń aldymen, ǵylymdy damytýdyń jańa tásilderin zań júzinde bekitip, memlekettiń ǵylymı-tehnologııalyq jáne ekonomıkalyq saıasatynyń ózara baılanysyn kúsheıtken jón. О́kinishke qaraı, elimizde uzaq jyl boıy oǵan basa nazar aýdarylǵan joq. Soǵan baılanysty sheshimin tappaı jatqan máseleler az emes. Tipti bul sala artta qaldy deýge bolady. Biz órkenıetti el bolamyz desek, osy olqylyqtyń ornyn toltyrýymyz kerek», degen bolatyn Qasym-Jomart Toqaev.
Jas ǵalymdardyń izdenisine múmkindik berip otyrǵan «Týǵan elge taǵzym» ólketaný-zertteý ekspedısııasy jyl saıyn «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» derbes bilim berý uıymynyń bastamasymen ótkiziledi. Bul joba alǵash ret 2012 jyly uıymdastyrylǵan. Ekspedısııa zııatkerlik mektep oqýshylaryna týǵan jerimizdiń tabıǵatyn tanyp, elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq, tarıhı jáne mádenı damýy týraly bilim beredi. Joba aıasynda ekspedısııaǵa qatysýshy toptar aımaqtaǵy flora men faýna erekshelegin, tarıhı hám mádenı nysandardy, arhıtektýralyq qurylystar men erekshe ǵımarattardy zertteıdi. Máselen, bıyl Almaty qalasyndaǵy hımııa-bıologııa baǵytyndaǵy zııatkerlik mektebi «Týǵan elge taǵzym» jazǵy ólketaný-zertteý ekspedısııasy boıynsha Ile Alataý óńiriniń kórnekti nysandaryna joryqqa shyqty. Bir aptaǵa sozylǵan ekspedısııaǵa mekteptiń úzdik oqýshylary iriktelip alynǵan. О́lkeni aralap qana qoımaı ǵylymı zertteý júrgizgen oqýshylar ekspedısııa barysynda týyndaǵan ıdeıalardy ortaǵa saldy. Sondaı-aq ekspedısııa kezinde tap bolǵan qıyndyqtary týraly aıtyp berdi. Olar ózderi kórgen máselelerdiń sheshý jolyn qarastyryp, ári zertteý nysany týraly málimetter jınaqtap, ǵylymı joba jasaýǵa kirisken.
– Sarqyramaǵa barar joldyń jaǵdaıyna qarap, «Ekotýrızm» taqyrybynda mobıldik qosymshany ázirleý ıdeıasy keldi. Ǵylymı jobamyzdyń maqsaty – elimizdegi ekotýrızmdi damytý joldaryn qarastyrý, – deıdi 9-synyp oqýshysy Arlan Qosan.
«Túrgen shatqalynda ornalasqan Aıýly sarqyramasyna aparar joldyń sapasy óte nashar, úıilgen tastar jaıaý júrginshige bóget jasaıdy. О́kinishke qaraı, bul jolmen júrý egde ne múmkindigi shekteýli jandarǵa qıyndyq týyndatady. Bizdiń top osy týraly oılap, onlaın-ekskýrsııalardy uıymdastyrý kerek degen sheshimge keldi. Adam VR-kózildirik kıip, ózin sol jerdegideı sezine alady. Bul ǵalamtordan sýretterdi qaraǵannan áldeqaıda qyzyǵyraq emes pe? Jobamyz belgili bir shekteýleri bar adamdarǵa kómektesip, týrızmdi damytady. Jobamyzdy iske asyrý úshin kerekti jerge baryp, barlyq aımaqty 360⁰ jasap túsirý jáne ony arnaıy baǵdarlamaǵa salyp, VR-kózildirikter úshin qoldanysqa jaramdy sýretterdi shyǵaryp, onlaın ekskýrsııaǵa daıarlaý kerek. Ony ári qaraı damytý úshin saıt jasaýdy kózdep otyrmyz», – deıdi 9-synyp oqýshysy Arslan Bazarbaı.
– Ekspedısııa aıasynda biz Sharyn shatqaly, Qaıyńdy kóli men Kólsaı, sondaı-aq Túrgen shatqalyna kiretin eko-týrıstik kempıngterge bardyq. Maǵan Túrgen shatqalynda ornalasqan Aıý sarqyramasy qatty unady. О́ıtkeni onda Qazaqstan landshaftynyń sulýlyǵynan lázzat alyp qana qoımaı, sarqyramadan sýdyń temperatýrasy men sýtegi kórsetkishin zertteý arqyly ózimniń daǵdylarymdy jetildirdim. Biz úshin ártúrli sý qoımalaryndaǵy sýdyń qaınaý temperatýrasy birdeı emes ekeni jańalyq boldy, – deıdi 7-synyp oqýshysy Marııam Syrova.
Sonymen qatar 7-9 synyp oqýshylary aımaqtyń florasy men faýnasyn zerttep, Túrgen, Qaıyńdy, Kólsaı sý qoımalaryndaǵy sýdyń jaı-kúıin bilip, RN, qattylyq kórsetkishterin ólshegen. Almaty qalasyndaǵy hımııa-bıologııa baǵytyndaǵy zııatkerlik mektep dırektorynyń orynbasary Laýra Qyzdarbekova ekspedısııaǵa shyqqan oqýshylar ózderiniń bilimin tolyqtyryp, zertteý qabiletin jetildire túsetinin ári tyń taqyryptardy taýyp, jobaǵa aınaldyratynyn atap ótti.
– Ekspedısııaǵa attanatyn oqýshylar jyl saıyn shamamen 20-30-ǵa jýyq jańa joba bastap, zertteý júrgizedi. Áleýmettik, tehnıka, ınnovasııa salasynda jańalyq ashyp, respýblıkalyq deńgeıde túrli ǵylymı jobalar baıqaýyna qatysady, – dedi ekspedısııa uıymdastyrýshysy Laýra Qyzdarbekova.
«Týǵan elge taǵzym» ólketaný-zertteý ekspedısııasy nátıjeli jumys istep keledi. Qatysýshylar ýaqytyn qyzyqty ári tıimdi jumsaıdy. Sondaı-aq jas ǵalymdar joba barysynda tapqan oljalaryn mektep kitaphanasyna, oqý kabınetterine ótkizedi, al asa qundy materıaldardy mektep murajaıyna tabystaıdy. Bul jobany elimizdegi mektepterdiń bárine engizse, ǵylymǵa, eldi damytýǵa yntaly oqýshylardyń qatary kóbeıeri sózsiz.