Borıs Sobkın: Qazaqstanda talantty tennısshiler ósip keledi

– Borıs Lvovıch, biz sizdi Astanada kórgenimizge qýa­nysh­tymyz. Kópti kórgen bap­ker retinde aıtyńyzshy, elimiz­degi tennıs jattyqty­rýshylarynyń bilim deń­geıin, daıyndyǵyn qalaı ba­ǵalaısyz? Joǵary nátıjege qol jetkizý úshin ne isteý qajet dep esepteısiz?

– Kóp rahmet. Bıyl sáýir aıynyń sońy men mamyr aıy­nyń basynda Shymkent qa­la­synda jasóspirimder ara­syndaǵy «Devıs kýbogi» men «Bıllı Djın Kıng kýbogi» týrnıri aldynda oqý-jattyǵý jıyndary ótti. Qazaqstan tennıs federasııasynyń at­qarýshy dırektory Deıv Maı­­­lıdiń ótinishi boıyn­sha qa­zaqstandyq jattyq­tyrý­shy­lardyń jumysy týraly taldamalyq hat jazdym. Eki bólimnen turatyn hatta oıyn­shylardyń tehnıkalyq jáne taktıkalyq kemshilikteri, jat­tyqtyrýshylardyń jumy­synda qandaı qatelikter bar ekenine keńirek toqtal­dym. Qazaqstandaǵy áripteste­rim­­men 6-7 jyldan beri ta­nys­­­pyn. Árıne, sol kezben salys­tyrǵanda qazir bapker­lerdiń deńgeıi ósken, biraq alǵa jyljý úshin áli de jetil­diretin tustar bar. Kez kelgen salada bilim alýdan bólek, sol bi­limdi is júzinde de qol­da­na bilý mańyzdy. Me­niń oıym­sha, Qazaqstannyń bap­ker­leri dál osy eki baǵyt boıyn­­sha jumys isteýi kerek. Jat­tyqtyrýshylar árqa­shan tehnıkada, taktıkada, de­ne shy­nyqtyrýda, psıholo­gııa­­da oı-órisin únemi keńeı­tip otyr­ǵany durys. Aǵyl­shyn tilin bilmeı, bular­dyń birde-birin isteı almaımyz. Jat­­tyq­­­tyrýshylyq – shy­ǵarma­­shy­­­lyq jumys. Bul sala tek kóńil bólý men shydam­dy­lyq­­ty ǵana talap etip qoı­maı, naqty bilimniń bolýyn, son­daı-aq keıde qıyn sheshim­der qabyldaýdy da qajet etetin jumys.

– Jeti jyl burynǵy bir suh­batyńyzda «Qazaqstan qu­ramasy qashan «Devıs ký­bo­gi» men «Bıllı Djın Kın ký­boginde» óz elderiniń tár­bıe­lenýshilerimen oınaıdy, sol kezde myqty quramaǵa aı­­nalady» dep edińiz. Qazir biz­diń qurama týraly qandaı pikirdesiz?

– Qazirgi ýaqytta Tımofeı Skatov, Denıs Evseev, Beıbit Juqaev sııaqty tennısshilerdiń deńgeıi aıtarlyqtaı ósip, halyqaralyq jarystarda táýir oınap júr. Olar osy jyly komandaǵa kómektese alady dep úmittenemin. Sonymen qatar 14, 15, 16 jastaǵy jaqsy tennısshilerińiz bar. Biraq olardyń qazir ótpeli kezeńde ekenin umytpaý kerek. Dál osy kezeńde balalardy joǵaltyp almaý mańyzdy. Máselen, qazir jasóspirimder arasynda eshkimge des bermeı, ár jarysta top jaryp júrgen tennısshi ótpeli kezeńde ózin joǵaltyp alsa, erteń ony ere­sekter arasyndaǵy doda­lardan tappaı qalýyńyz múmkin. Tennıs tarıhynda mundaı jaǵ­daı óte jıi kezdesedi. Son­dyqtan ótpeli kezeńde bala­larǵa erekshe nazar aýdarǵan jón. Qazir sizderdiń elińizde tennısti damytýǵa alǵashqy qadam jasalǵan. Iаǵnı Qazaq­standa táp-táýir oınaıtyn jas­óspirim tennısshiler paı­da boldy. Iá, olardyń sa­ny az shyǵar, biraq sapa jaǵy­nan jaqsy baǵa berýge bolady. Ámir Omarhanov, Zańǵar Nurlanuly, Damır Jalǵasbaı – óte talantty balalar. 17-19 jas aralyǵyndaǵy tennıs­shilerdiń de bolashaǵy jarqyn, biraq olar jattyqtyrýshysyz eshqandaı tabysqa jete almaıtynyn, jaıaýdyń shańy shyqpaıtynyn túsinýi kerek.

– Sizdiń oıyńyzsha, ten­nısshi tek bir ǵana bapkermen jattyǵýy kerek pe, álde rotasııa jasap, ártúrli bapkermen jumys istegeni durys pa? 

– Bul suraq tennıs áleminde únemi talqylanyp, menen de óte jıi surap turady. Bul jer­de barlyǵy jeke bolǵany du­rys. Iаǵnı múmkindiginshe bir bapkerdiń qolastynda jattyqqan jón. Mysaly, men Mıhaıl Iýjnyımen sátti jumys istedim dep oılaımyn. Eger bir tennısshi karerasynda 20 jattyqtyrýshymen jumys istegen bolsa, onda bul jaqsy emes. Áıtse de, keıbir sátterde rotasııa jasaǵany da tennısshiniń oıynyna oń ózgeris ákelýi múmkin.

– Onda bylaı suraıyn­- shy. Kásibı shyńdalǵan ten­nıs­shi jat­tyqtyrýshy­syz-aq jo­ǵa­ry jetistikterge je­tip, sport­­shy retinde damı ala ma?

– Joq! Bul múmkin emes! Árıne, tájirıbeli tennısshi jattyqtyrýshysyz biraz ýaqyt deńgeıin ustap turýy múmkin, biraq qazir álemdik reıtıngte TOP-200 tennısshiniń qa­tarynda turǵan barlyq oıynshyny alyp qarasańyz, báriniń jeke bapkeri bar. Je­ke jattyqtyrýshy bolǵany ár­qa­shan paıdaly, deı tur­ǵan­­men keıde ózińe syrt kóz­ben qarap, mamandardyń keńe­sin alyp turǵan da artyq et­peı­di. Bul jerde men jattyq­tyrý­shylardyń qunyn artty­ryp turǵanym joq, tek obek­tıvti pikirimdi aıtyp otyrmyn.

– Qazir ózderin jattyq­ty­rýshy sanaıtyndar kó­beıip ketti. Dese de shá­kir­tin myqty tennısshi etip tár­bıe­lep, halyqaralyq jarys­tarda úzdik shyǵýy­na kómektesetin jattyqty­rýshy bolý úshin ne qajet, ne isteý kerek?

– Eń aldymen, tennıs týraly, odan da bólek bilimge ıe bolǵany jón, áıtpese, on­syz jumys ónbeıdi, esh ná­tı­je shyǵara almaımyz. Ekin­shiden, jaqsy oıynshylarmen jumys isteı bilý de mańyzdy. Jalpy, kásibı maman bolý úshin myna eki komponent qajet: jaqsy «materıal» (talantty jas oıynshy) jáne jaqsy jattyqtyrýshy. Keıde, kerisinshe, óte talant­ty oıynshy nashar jattyqtyrýshynyń qolyna túsip qalady da, esh­nár­sege qol jetkize almaı, sol kúıi karerasyn aıaq­taı­dy. Keıde óte jaqsy jattyqtyrýshy na­shar «materıalmen» kóp ýaqytyn bosqa ótkizip alady. О́kinishke qaraı, sheber tas­tan asyl tas jasaı almaıdy. Biraq almazdyń gaýharǵa aınalýy úshin jaqsy usta qajet. Taǵy da aıta keteıin, jaqsy jattyqtyrýshy bolý úshin bilimińdi is júzinde qoldana bilý asa mańyzdy.

– Al jaqsy jattyqtyrý­shy­nyń formýlasy bar ma?

– Ol óz isin jankúıer re­tinde súıip, táýlik boıy ju­mys isteýi kerek. Jaqsy jat­tyqtyrýshy – bul dıag­noz! Eger siz bir iske tabys tabý úshin kelgen bolsańyz, onda sizdiń baı bolyp ketýińiz ekitalaı. О́ıtkeni jetistikke tek óz isiniń sheberleri, naǵyz jankúıerleri ǵana qol jetkize alady.

– Áńgimeńizge kóp rahmet.