Oqýshy kıimi men quraly qoljetimdi me?

О́ńirde az qamtylǵan otbasy­lar­dyń balalaryn kıim-keshek­pen qamtamasyz etý maqsatynda qan­sha qarajat bólindi? Qaras­ty­rylǵan qarjy balalarǵa mektep formasyn alýǵa jetkilikti me? Myń qubylǵan bazar baǵasy ha­lyqty qaljyratyp jibermeı me? Osy suraqtarǵa jaýap izdep kórdik.

– 2023 jyly jalpyǵa birdeı mindetti bilim qory esebinen az qamtylǵan otbasydan shyqqan 49 137 oqýshyny áleýmettik kó­mek­pen qamtamasyz etýge jer­gi­likti bıýdjetten 6,1 mlrd teń­ge bó­lin­di. Kıim-keshek jáne keńse ta­ýar­larymen qamtamasyz etýge bıyl ár balaǵa 40 567 teń­geden bólinip, ata-analardyń jeke shot­taryna aýdarylyp jatyr. Budan bólek, «Mektepke jol» ak­sııasy sheńberinde 1-14 tamyz aralyǵynda jekelegen sa­nattaǵy 701 balaǵa 22 378,496 teńgege de­meý­shiler ese­bi­nen kómek kór­se­tildi, – dedi oblystyq bilim bas­qar­masynyń basshysy Meıirhan О́mirbek.

Ánsheıinde shahardaǵy eń arzan bazar sanalatyn «Bek», «Aýyl bereke» saýda or­ta­lyq­tarynda qyrkúıek ja­­qyndaǵanda baǵa de­genińiz kún saıyn qubylady. Atalǵan bazarǵa bas suqsańyz, balasyn ertken ata-anadan aıaq alyp júre almaısyz. Alaıda qońyr kúz taıaǵanda sharyqtaǵan baǵany kórgen olardyń da qaba­ǵy­nan qar jaýyp turady. Mán-jaıdy bilmek bolyp qasyna ja­qyndasań, «sen jarylqamaı-aq qoıshy» dep asaýdaı týlaıtyndar da az emes. Áýlıeatada bir balany kıindirý úshin qansha qarajat kerek? Bilim qorynan bólingen 40 567 teńgege rasynda da bir oqýshyny tolyqtaı kıindirý múmkin be?

– Bazarǵa kelseń, baǵany kó­rip jaǵa ustaısyń. Kún sa­ıyn sha­ryq­tap barady. Daıarlyq synybyna baratyn jáne 2, 5, 8, 10-synyptarda oqıtyn bes balam bar. Árqaısysyna alǵan kıim men mektepke kerek quraldarynyń baǵasyn qosqanda bir balaǵa kem degende 100 myń teńge qarajat kerek. Áıteýir qalǵanyn keıin kó­remizge salyp, ázirge 70 myń jum­sadym. Bul da az aqsha emes. 40 567 teńge deısiz be? Bul soma kimniń jyrtyǵyn jamaıdy? Kıimdi aqshany únemdep ápergen kúnniń ózinde bes balaǵa 300 myńdaı qarajat ketti. Bes ba­­lany tolyq kıindirý qal­taǵa sal­maq salatyny ras. Kez kelgen ata-ana balasyna bar­lyq qajettisin alyp bergisi keledi. Ul-qyzyńnan baryńdy aıamaısyń ǵoı. Alaıda adam balasy qaltasyna qaraı kósiledi. Dál qazir baǵa bir jaqta, ha­lyq bir jaqta tur. Qazirgi ba­lalar zerek. Kıimdi ózderi tańdaıdy. Bala kezimizdegideı áke-shesheniń satyp bergenin qanaǵat tutyp, bir-birimen aýystyryp kıetin bala joq qoı, – deıdi kóp balaly ana Ǵalııa Dúısenbekova.

Rasynda da, baǵa baǵynbaı tur. Alaıda retin tapqan ata-analar da bar sııaqty. Balasyn arzanǵa kıindirýdiń jolyn izdegenderdiń biri respýblıka boıynsha óz qal-qaderinshe monıtorıng jasap kóripti. «Taraz ben Shymkenttiń qaısysy alda tur dep oılaısyz? Mıllıonnan astam halqy bar Shymkent shaharynda baǵa byl­tyrǵyǵa qaraǵanda tómen eken. Mende bir emes, jeti bala bar. Olardy kıindirý ońaı emes. Tarazdyń bazarynan kıin­­dir­gen­she, otbasylyq kóli­­gimiz­ben baryp Shymkentti ja­ǵa­laýdy jón dep taptyq. Son­da­ǵy týystarymyz ol jaqta aıaq kıim de, dápter men qalamsap ta arzan­daǵanyn aıtyp otyr. Balalarymyzdy Shymkentten kıindiremiz. Odan basqa yńǵaıly nusqany kórip turǵan joqpyn», deıdi kúıingen kóp balaly ananyń biri.

Qý joqshylyq kimdi de bolsyn qaljyratady ǵoı. Bazar ara­lap júrgende ata-anasynyń ápergen kıimin kımeı aıqaıǵa bas­qan, burtıyp qashqan balalardy da kórdik. Soǵan qaraǵanda rasynda da qazirgi balalar kıimdi ózi tańdaıtyn bolyp tur ǵoı. Jurt bazar baǵasynyń sharyqtap ketkenin alǵa tartady. Al saýdagerler mundaǵy kıimniń de, oqý quraldarynyń da dúkenge qaraǵanda áldeqaıda arzan ekenin sóz etip otyr. Olar aıtqan ýájge sensek, qyrkúıek aıy taıaǵan sa­ıyn baǵanyń qymbattaı túsýi – zańdylyq. О́ıtkeni kórshiles Qyrǵyz elinen bolsyn, Almaty­dan bolsyn ákelinetin taýar qyr­kúıek taıaǵanda kúrt qymbat­taı­dy.

Álbette, jalpyǵa birdeı min­detti bilim qory esebinen qa­ra­­­latyn qarajat ótken jylǵa qaraǵanda shamaly ósken. Áıt­ken­men ata-analar 40 567 teńge balalarǵa qajetti qural­dar­dan artylmaıtynyn aıtyp otyr. Olar keltirgen derekke sensek, 40 567 teńgege bir balany kıin­­dirý áste múmkin emes. Shy­nynda atal­ǵan soma qandaı ólshem ne­gi­zinde qarastyryldy eken? Nege 40 567 teńge bolyp bekitildi? Bilim basqarmasynyń basshysy M.О́mirbekten osy máseleniń jaı-japsaryn sura­dyq.

– О́tken jyly bul soma 37 389 teńge bolyp bekitilse, bıyl – 40 567 teńge. Atalǵan somany be­kitýdiń arnaıy ólshemi joq. Áıt­kenmen bıýdjette qandaı múm­­­kindik bar, soǵan sáıkes qa­ras­­tyrylady. Bul sanatqa kir­­meıtin ata-analar da kómek alý maqsatymen ótinim berip ja­tyr. Olarǵa qoldan kelgenshe de­meý­sh­i­ler arqyly kómek­te­se­miz, – deıdi ol.

Qalaı alyp qarasaq ta, 40 567 teńgege bir balanyń mektepke qajetti kıim-keshegin alý múmkin emes. Ol az deseńiz, keńse taýarynyń quny da bir jyl ishinde 64 paıyzǵa ósken kórinedi. Qysqasy, sharyqtaǵan baǵany sabasyna túsirýge esh­kim­niń shamasy jeter emes. Al qubylǵan baǵadan ábden qal­jyraǵan keıbir ata-ana balasyn kıindirý úshin úshinshi megapolıske at basyn burýǵa bekinip otyr. Aıtýlarynsha, Shymkentte jergilikti óndirýshiler óndirgen zattardyń quny aıtarlyqtaı tómen.

Jambyl oblysy