Bolashaqqa baǵyttalǵan basqosý

Keńestiń qulaqkúıi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bilim salasy qyzmetkerleriniń re­s­pýb­lıkalyq Tamyz keńesine qaty­sý­­shy­larǵa quttyqtaý joldady. Quttyq­taý­dy Tamara Dúısenova oqyp berdi. «Sizderdi bilim salasy qyzmetkerleriniń respýblıkalyq Tamyz keńesiniń bastalýy­men shyn júrekten quttyqtaımyn. Jańa oqý jyly qarsańynda pedagog maman­dardyń basyn qosyp, óskeleń urpaqqa bi­lim, tárbıe berý máselesine qatysty al­qaly jıyn ótkizý ıgi dástúrge aınaldy. Bul – elimizdiń bolashaǵyna yqpal etetin ma­ńyzdy basqosý. Sapaly bilim berý – bá­se­kege qabiletti, órkenıetti el bolýdyń ke­pili. Adamzat tarıhyndaǵy jetistiktiń bar­­lyǵy ilim, ǵylymnyń jemisi ekendigi sóz­­siz. Saýatty urpaq ósirý arqyly ǵana ult­­tyń jańa sapasyn qalyptastyra alamyz.

Ult ustazy Ahmet Baıtursynuly «Mek­teptiń jany – muǵalim, muǵalim qandaı bolsa, mektebi hám sondaı bol­maq­shy», degen. Elimizdiń erteńi jas ur­paq­tyń bilimdi, eńbekqor ári otanshyl bolýyna baılanysty. Jastardy adal azamat etip tárbıeleý, olardyń boıyna izgi qundylyqtardy sińirý asa mańyzdy mindet. Osy jaýapty jumysty abyroımen atqaryp júrgen ustazdar qaýymyna shynaıy rızashylyǵymdy bildiremin. Búgingi basqosýda jas urpaqqa ozyq bilim, ónegeli tárbıe berý máselesine qatysty salmaqty oılar men salıqaly pikirler aıtylady dep senemin», delingen Prezıdent quttyqtaýynda.

Joǵaryda aıtqanymyzdaı, dástúrli Tamyz keńesi bıyl jańa formatta ót­kizildi. Bir taqyryptyq baǵyt qaǵıdaty negizinde 20 óńirde bilim salasyndaǵy 20 ózekti taqyryp jan-jaqty talqylandy. Jańa formattyń taǵy bir artyqshylyǵy – Tamyz keńesinde kóteriletin másele­ler aýqymy keńeıip, talqylaýǵa qaty­sý­shylar sany artty. О́ńirlerdegi taqy­ryptyq baǵyttar boıynsha júzden astam seksııa ótti. Oǵan 32 myńǵa jýyq adam, onyń ishinde 12 myń adam offlaın, 20 myń adam onlaın qatysty. Sonymen qatar jergilikti pedagogterdiń jıyny uıymdastyryldy. Onda óńirdiń bilim salasyndaǵy jetistikteri men jańa oqý jylynda alǵa qoıylǵan mindetteri sóz boldy. Sondaı-aq Tamyz keńesi aıasynda ári Bilim kúni qarsańyna oraı elimizdiń 852 pedagogi «Eńbek ardageri» medalimen, alǵys gramotalarymen, qurmet dıplomdarymen marapattaldy.

Tamara Dúısenova bilim salasynda birshama oń ózgeris baryn, ásirese, jastardyń kóbi muǵalim bolýǵa ynta bildiretinin, bul is júzinde muǵalim mártebesiniń kóterilgeniniń aıǵaǵy ekenin atap ótti. «Tek bıyldyń ózinde ǵana memlekettik grantqa úmitkerlerdiń árbir tórtinshisi, sonymen qatar 1,5 myńnan astam «Altyn belgi» ıegeri muǵalim bolǵysy keldi. Esterińizde bolsa, osydan nebári 5 jyl buryn pedagogıkalyq mamandyqtarǵa talapkerler 50 balmen tússe, búginde shekti ball – 111», dedi ol.

Sondaı-aq T.Dúısenova oqý jyly­nyń uzartylýyna qatysty pikir bil­di­rip, muńdaı ózgeriske jaqsy daıyndyq­pen kelý keregin aıtty. Ol Oqý-aǵartý mınıstrligi asyǵys sheshim qabyldaǵan­dyqtan, oqý jylyn aıaqtaýdy qaıtadan 25 mamyrǵa aýystyrýdy usyndy. Al oqý jyly 34 aptadan 36 aptaǵa 2025 jyldan keıin ǵana uzarady.

Mekteptiń basty mindeti – tárbıe

Budan keıin Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev bilim salasyna qatysty aýqymdy baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, «Pedagog mártebesi týraly» Zańǵa sáıkes, pedagogterdiń eńbek jaǵdaılary jaqsartyp keledi.

– Pedagog kásibı standarty pedagogtiń úzdiksiz kásibı damýyna yqpal etedi. Elimizdiń 620 pedagogi 2012 jyldan bastap úzdik pedagog respýblıkalyq baıqaýynyń jeńimpazy atandy jáne onyń nátıjesi boıynsha 1 myń aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde syıaqy aldy. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, 2023 jyldyń birinshi qańtarynan bastap mektep pedagogteriniń jalaqysy taǵy da 25 paıyzǵa ósti. Búgingi tańda 217 myń muǵalim jańa júıemen attestattaý qorytyndysy boıynsha negiz­gi jalaqyǵa qosymsha aqy alyp otyr. Endi muǵalimniń qyzmeti týraly bar­lyq aqparat onyń jeke kabınetinde jınaq­talatyn bolady. Sonymen qatar jańa oqý jylynan bastap pedagogıka jáne oqytý ádistemesi boıynsha testileý alynyp tastalynady. Muǵalim tek ózi sabaq beretin páni boıynsha ǵana testileýden ótedi. Bolashaqta pedagog-zertteýshi men sheberdiń biliktilik sanatyn berý tártibi de qaıta pysyqtalady. Kúni keshe otandyq bilim berý salasyna zor eńbek sińirgen bedeldi azamattardyń basy qosylyp, mınıstrlik janynan respýblıkalyq ardagerler keńesin qurdyq. Mundaı keńester ár óńirde qurylýǵa tıis, – dedi Oqý-aǵartý mınıstri.

Ǵ.Beısembaev budan keıin balabaqsha­lar­dyń jaıyna toqtaldy. Onyń pikirin­she, mektepke deıingi bilim berý salasyn­daǵy memlekettik saıasat árbir balaǵa mektepke deıingi sapaly bilim men sanaly tárbıe berýge baǵyttalǵan.

– 11 myńnan astam mektepke deıingi uıym­ǵa 1 mıllıonǵa jýyq bala barady. 100 myńǵa jýyq pedagog balabaqshalarda tárbıe jáne oqytý máselelerimen aınalysady. Balabaqshalardyń kezek máselesin sheshý úshin jyl basynan beri 32 myń oryndyq 332 mektepke deıingi uıym ashylyp, jyl sońyna deıin taǵy da 48 myń orynnyń engizilýi kózdelgen. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha balany kezekke qoıý jáne mektepke deıingi uıymdarǵa qabyldaý úshin joldama alýǵa mem­lekettik qyzmettiń ashyqtyǵyn qamta­masyz etý maqsatynda esepke alý­dyń biryńǵaı bazasy qurylyp jatyr. О́tken jyly engizilgen mektepke deıingi tárbıe men oqytýdyń jańa modeli de oń nátıjesin bere bastady. Tár­bıe­shilerdiń qaýipsizdigi úshin mem­leket­tik balabaqshalardyń barlyǵy beı­neba­qy­laýmen jabdyqtalǵan. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha kásibı mamandardy tartý maqsatynda bıyl qyrkúıek aıynan bastap tárbıe­shilerdiń jalaqysy 30 paıyzǵa artady jáne bul baǵyttaǵy jumystar áli de jalǵasyn tabady. Balabaqshanyń ár tárbıeshisi óz qaraýyndaǵy balanyń mektepke daıyn bolyp barýyna jaýapty ekenin bilýi kerek, – dedi sala basshysy.

Mınıstr orta bilim berý mazmunyn odan ári jetildirý jumystary da júıeli túrde jalǵasyp jatqanyn atap ótti. Onyń baıandaýynsha, osy jyly oqýlyqtardyń 80 paıyzy sıfrlyq formatqa kóshirilip, alǵash ret aýyl mektepteri men shaǵyn jınaqty mektepterdi qoldaý jumys­tary bastalǵan. Jobanyń maqsaty – ın­novasııalyq ádisterdi paıdalana otyryp, aýyl men qala mektepteriniń arasyndaǵy bilim berý sapasyndaǵy alshaqtyqty azaıtý.

Sondaı-aq oqýshylardyń áleýetin damytý úshin ótken jyly zańnamalyq deńgeıde halyqaralyq olımpıadalardyń jeńimpazdaryna jáne olardy daıarlaǵan pedagogterge materıaldyq syıaqy tóleý normasy da engizilgen. Máselen, ótken oqý jylynda otandyq oqýshylar 312 medal jeńip alǵan. 27 jeńimpaz pen 26 pedagogke 500-501 myń aılyq eseptik kórsetkishke deıin syıaqy berilgen.

Ǵ.Beısembaev áleýmettik osal sanat­ta­ǵy otbasylardyń balalaryna erek­she nazar aýdarylatynyn aıtty. Bú­gingi tańda 421 oqýshyǵa Bilim-ınnova­sııa lıseıinde, «Daryn» jáne respýblı­kalyq fızıka-matematıka mektepterinde oqýǵa múmkindik berilgen. «Mınıstrlik jumysynyń mańyzdy baǵyttarynyń biri –erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalardy qoldaý. 5 760 mektepte múmkindigi shekteýli 50 myńnan as­tam balaǵa ınklıýzıvti bilim berý úshin jaǵdaı jasalǵan. Sondaı-aq «Qazaq­stan halqyna» qorymen arnaıy bilim berý uıymdarynyń materıaldyq-tehnı­kalyq bazasyn nyǵaıtý boıynsha memorandým jasaldy. Qazirgi ýaqytta 31 mektep arnaıy jabdyqtarmen qamta­masyz etilgen», dedi ol.

Oqý-aǵartý mınıstri bıyldan bas­tap mekteptegi tárbıe jumystary qolǵa alynatynyn atap ótti. Osyǵan baı­lanys­ty jańa oqý jylynan bastap bilim berý uıymdarynda ata-analardy pedagogıkalyq qoldaý ortalyǵy jumysyn bastaıdy. Olardyń basty basymdyqtary – balalardy oqytý men tárbıeleýde otbasy men mekteptiń ózara is-qımyly boıynsha jumysty kú­sheı­tý jáne ata-analardyń pozıtıvti mádenıetin damytý. Jańa oqý jylynan bastap 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan birtutas tárbıe baǵdarlamasy iske asyryla bastaıdy. Mınıstrdiń aıtýynsha, bul qujat jalpyadamzattyq jáne ulttyq qundylyqtar negizinde óskeleń urpaqty tárbıeleý sapasyn art­tyrýǵa baǵyttalǵan. Sondaı-aq Mem­leket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha «Balalar kitaphanasy» jobasy iske asyrylǵan. Onyń sheńberinde mektep kitaphanalarynyń qoryn otandyq jáne álemdik ádebıettiń úzdik úlgilerimen tolyqtyrý josparlanǵan. Bul jobanyń maqsaty – balalardy ulttyq qundylyqtar negizinde tárbıeleý jáne jalpy kitapqa degen qyzyǵýshylyqty oıatý. Buqaralyq sportty damytý jáne salamatty ómir salty qaǵıdattaryn qalyptastyrý úshin mınıstrlik sporttyń on túri boıynsha mektep jáne kolledj stýdentteri lıgalaryn, sondaı-aq qysqy-jazǵy gımnazııadan respýblıkalyq kóp deńgeıli jarystar men týrnırlerdi ótkizýdi qolǵa alǵan. Toǵyzqumalaq, asyq atý syndy ulttyq sport túrlerin de damytýǵa den qoıylǵan. Bıyl Ulttyq mektep lıgasy aıasynda 2 mıllıonnan astam oqýshynyń qatysýymen 39 jarys ótkizilgen.

Jaıly ınfraqurylymnyń mańyzy

Tamyz keńesi aıasynda Astana qala­synda jaıly ınfraqurylymdy qalyp­tastyrý máselesi talqylandy. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha «Jaıly mektep» jobasy júzege asyrylyp jatyr. Onyń aıasynda 2025 jylǵa deıin respýblıka boıynsha 740 myń oqýshyǵa 369 mektep, al elordada 90 myń oqýshyǵa 24 mektep salý josparlanǵan. Byltyr Astanada 1-synypqa barǵan balalardyń sany 25 myń bolsa, mektepti bitirgen balalardyń sany 9 myń. Aıyr­mashylyq 16 myń balany qurady. Iаǵnı jyl saıyn kem degende 10-15 mektep salynýy kerek.

– Keıingi jyldary mektep quryly­sy­nyń qarqyny demografııalyq úderis­terge, jınaqtalyp qalǵan oqýshy oryn­darynyń tapshylyǵyna tolyq ilese almady. Keıingi 10 jyldyń ishinde oqýshylar sany 1 mıllıonnan asa ósip, qazirgi kúni 3 mıllıonnan asyp ketti. Bul máselelerdi sheshý úshin 2020 jyldan bastap mektep qurylysyna erekshe nazar aýdarylyp keledi. Keıingi 3 jylda 340 myń oryndy 626 mektep iske qosyldy. Onyń ishinde Túrkistan oblysynda – 153, Shymkent qalasynda – 90, Almaty qalasynda – 72, Jambyl oblysynda – 62, Astana qalasynda 40 mektep salyndy. Bıyl bilim berý ınfraqurylymynyń qoldaý qory esebinen 76 myń oqýshyǵa 62 mektep salyndy. Jergilikti bıýdjetter esebinen 28 myń oqýshyǵa 53 mekteptiń qurylysy aıaqtalýǵa taıaý. Búgingi tańda memleket pen qoǵam tarapynan bilim sapasyna qoıylatyn talaptar kúsheıip keledi. Oqý úderisiniń tıimdiligin atqara­tyn jańa tehnologııalar men zamanaýı ınfraqurylymdyq sheshimderge suranys kóp. Bunyń barlyǵy bilim keńistigin damytýǵa keshendi kózqarasty qajet etip otyr. Memleket basshysy 2022 jylǵy Joldaýynda árbir oqýshynyń bilim alyp, jan-jaqty damýyna qolaıly jaǵdaı jasalýǵa tıis degen bolatyn. Bilim berý keńistiginiń qolaıly bolýy bilim alý úderisiniń tıimdiligine, oqýshynyń yntasyna oń yqpal etedi. Sondyqtan da zamanaýı bilim ordasyn jobalaýdyń mańyzdy aspektisi ekonomıkalyq komponent bolýy qajet. Eko­nomıkalyq komponent degenimiz ne? Birinshiden, bala organızminiń erekshe­likteri eskerilgen keńistik pen jıhaz. Ekinshiden, oqý úderisin neǵurlym jeńil­detetin ınnovasııalyq jáne smart tehno­logııalardyń qoljetimdi bolýy. Úshin­shiden, ekologııalyq taza jáne ener­ge­tıkalyq tıimdi materıaldardyń qolda­nýy. Tórtinshiden, syrtqy qaterler­den qorǵaıtyn zamanaýı qaýipsizdik júıeler kesheni. Besinshiden, bala­lardyń túrli erekshelikteri men qajet­tilikterin eskeretin ınklıýzıvti orta, – dedi Oqý-aǵartý vıse-mınıstri Edil Ospan.

Jaıly mektepterdiń basym bóligi Astana, Almaty qalalarynda, Túrkistan, Almaty, Mańǵystaý, Qyzylorda oblys­tarynda salynady. Sebebi atalǵan óńir­lerde oryn tapshylyǵy máselesi óte ózekti. Al ulttyq joba aıasyndaǵy 369 jaıly mekteptiń 163-i (44 paıyzy) aýyl­darda, al 206 bilim oshaǵy, ıaǵnı 56 paıyzy qalalarda salynady. «Samruk-Kazyna Constraction» AQ basqarma tóraǵasy Máýlen Aımanbetovtiń aıtýynsha, barlyq 369 mekteptiń syrty da, ishki jabdyqtaýy da birdeı bolady. Qaladaǵy jaıly mektepter men aýyl­daǵy jaıly mektepterdiń bir-birinen aıyrmashylyǵy bolmaıdy. Osylaısha bi­lim berý sapasyndaǵy alshaqtyq azaıa­dy.

Jaıly mektepterdiń artyqshylyǵy – olardyń zamanaýı tehnologııalarmen jabyqtalyp, oqýshylarǵa jaqsy jaǵdaı jasalýynda. Jaıly mektepter jalpy mektepterge qaraǵanda 15-20 paıyzǵa keń etip salynady. Tehnıkalyq jaryqtandyrý, kompıýter, ınteraktıvti taqta jáne basqa da qurylǵylardyń sany tórt esege artyq bolady. Sondaı-aq kabınetter men sportzal da kóbirek bolady. Máselen, orta mektepterdiń kóbinde tek bir sportzal bolsa, jaıly mektepter 3-4 sportzaldan turady. Qazaqtyń mádenıetin dáripteýge de kóńil bólinedi. Mektep aýmaǵynda ulttyq oıyndarǵa arnalǵan alańqaılar jasalady. Mektep aınalasynda uzyndyq pen bıiktikke sekirý aımaqtary, ámbebap sport alańy men fýtbol alańdary boı túzeıdi. Soltústik aımaqtarda hokkeı korty ornatylady. Oqýshylarǵa, ata-analar men qyzmetkerlerge mektepke kelý barynsha yńǵaıly bolý úshin ár jaıly mekteptiń tórt jaǵynan kirme joldar jasalady. О́rt qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda olardyń eni alty metrden kem bolmaıdy. Sonymen qatar tańerteń balalardy ákelgende jáne keshke alyp ketken kezde mektep aýlasynda keptelis bolmaý úshin avtoturaq salynady. Qaýip­sizdik máselesi de erekshe nazarǵa alyn­ǵan. Mektepterge beınebaqylaý kameralary ornatylyp, kirip-shyǵýdy qadaǵalaý júıesi ornatylady.

«Jaıly mektep» joba­synyń júzege asyrylýyna qatysty birshama másele kóterilip, suraqtar týyndaǵan bolatyn. Tamyz keńesinde baıandama jasaǵan Máýlen Aımanbetov alańdaýǵa esh negiz joq dep sendirdi.

– Biz aqparatty jasyryp, bireýdiń múddesin qorǵaý sııaqty qoǵamǵa jat qylyqtardan aýlaqpyz. Kerisinshe, barynsha ashyq­pyz. Sol sebepti memlekettik sarapta­manyń qorytyndysyn alǵany jaı­ly mektepterdiń jobalyq qujatta­ma­syn búkil qoǵam bolyp qadaǵalaýǵa shaqyramyn. El azamattary bilim oshaq­tary jobalarymen tanysyp, kons­tıtýsııalyq eskertýler men usynystar bildiremin dese, ony qarastyramyz. Je­ke ózim sizderden túsetin barlyq usy­nys, tilekke ashyqpyn. Bolashaqta balalary­myzdyń, ata-analar men ustazdar qaýymynyń aldynda osy mektepterdiń sapasy úshin uıalatyndaı jaǵdaıda qalmaýymyz kerek, – dedi M.Aımanbetov.

Urpaq bilimdi bolý úshin mekteptiń jaılylyǵy ǵana emes muǵalimderdiń biliktiligi de asa mańyzdy. Salanyń bas­ty máseleleriniń biri de osy – bilik­tiligi joǵary pedagog mamandardy daıar­laý. Sebebi balalardyń bolashaǵy muǵalimderdiń biliktiligine tikeleı baılanysty. Ǵylym jáne joǵary bilim vıse-mınıstri Talǵat Eshenqulovtyń baıandaýynsha, 2027 jyly elordada muǵalimderge degen suranys 3,5 myńǵa deıin artady. Jalpy, respýblıka boıynsha jyl saıyn pedagog mamandardyń tapshylyǵy baıqalady. Bul máseleni sheshý úshin pedagogıkalyq baǵytqa arnalǵan memle­kettik tapsyrys ulǵaıtylatyn bolady. Kózdelgen granttar sheńberinde 2029 jylǵa deıin, ıaǵnı 7 jyldyń ishinde 111 myńnan astam pedagog maman daıar­laý josparlanyp otyr. Oǵan qosa, elordadaǵy pedagogıkalyq kadrlardyń jetispeýshiligin barynsha tez sheshý úshin «Astana» halyqaralyq ýnıversıtetiniń bazasynda pedagogıkalyq kolledj, pedagogıkalyq ınstıtýt keshenin damytý qarastyrylyp jatyr.

– Muǵalimderdi daıarlaıtyn joǵary oqý oryndaryna qoıylatyn talaptar kúsheıtiledi. Joǵary oqý oryndarynyń sanyn búginge deıin eki ese azaıttyq. Sany jaı azaıyp qana qoıǵan joq, bilim berý qyzmetine qoıylatyn talaptar tolyǵymen qaıta qaralyp, sannan sapaǵa aýystyrýǵa baǵyttalǵan jumystar júrgizildi. Pedagogıkalyq bilim berýdiń mazmuny men sapasyn qamtamasyz etýdiń pedagogıkalyq bilim berýdi akredıtasııalaý standarttaryn qabyldadyq. Bul standart pedagogıkalyq bilim berý sapasyna qoıylatyn normalar men talaptardy aıqyndady, – dedi Talǵat Eshenqulov.

Premer-mınıstrdiń orynbasary – Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova bilim berý qyzmetkerleriniń respýblıkalyq Tamyz keńesiniń qorytyndysy boıynsha Oqý-aǵartý mınıstrligine kadr tapshylyǵyn tómendetý boıynsha jumystar júrgizýdi, oblys ákimderine ınfraqurylymdy damytýdyń jol kartasyn ázirleýdi, balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý máselesin jeke baqylaýǵa alýdy, muǵa­limderdiń biliktiligin arttyrý­ǵa qa­ra­­jat bólýdi, mektepterdiń materıal­dyq-tehnıkalyq bazasy boıynsha másele­ni sheshýdi, uıym basshysy etip tıisti biliktiligi, daǵdysy bar, ujymmen jáne balalarmen jumys isteı alatyn, daıarlanǵan mamandardy taǵaıyndaýdy, tıisti normatıvtik quqyqtyq aktilerdi ázirlep, júıeni daıyndaý, aımaqtarda tartylǵan sarapshylardy oqytyp, óńir­lerge baǵalaýdy júrgizý kestesin usy­nýdy, ákimder men oblystyq bilim basqar­malaryna mektepterdi daıyndap, ult­tyq úılestirýshimen kelisim jasap, baǵalaýdyń júrgizilýin uıymdastyrýdy tapsyrdy.