Qoıdy klondaǵan ǵalym ómirden ótti

Dollı qoıy – XX ǵasyrdyń eń úlken ǵylymı jetistikteriniń biri. Ony jasap shyǵarý úshin donor-qoıdan alynǵan somatıkalyq ıadro 277 analyq jasýshaǵa tasymaldanǵan. Olardan 29 embrıon paıda bolyp, tek bir ǵana jasýsha aman qalǵan. Osy jalǵyz jasýshadan anasynan aýmaıtyn jańa aǵza dúnıege kelgen.

Ien Ýılmýt 1960 jyldan bastap embrıologııa jáne reprodýktologııamen aınalysyp, 1990 jyly Edınbýrg ýnıversıtetiniń Roslın ınstıtýtynda ǵalymdar tobyn basqardy. Osy ǵalymdar toby 1996 jyly Dollı qoı­yn bir jasýshadan klondap aldy. Dol­lı 6 jyl ómir súrip, 6 saý qozy tól­dedi. Biraq býyn aýrýlary men ók­pe­niń vırýstyq ınfeksııasy anyqtal­ǵan­nan keıin evtanızasııalandy.

Ien Ýılmýt diń jasýshalaryn zert­teýdiń negizin qalady. Bul tehnologııa denede zaqymdalǵan tinderdi qalpyna kel­tirýge múmkindik beredi. Ol 2012 jyly Edınbýrg ýnıversıtetinen ketip, alty jyldan keıin Parkınson aýrýyna shaldyqqan. Ǵalymnyń ómirden ótkeni týraly habardy halyqqa áriptesteri estirtti. «Biz professor Ien Ýılmýttyń qaıtys bolǵanyna qatty qaıǵyrdyq. Ol ǵylymı álemniń jaýhary edi. Dollı qoıyn klondaǵan Roslın ınstıtýtynyń komandasyn basqardy. Bul jetistik biz kórip otyrǵan regeneratıvti medısına salasyndaǵy kóptegen jańalyqqa jol ashty», dedi olar.

Ǵylymdaǵy nátıjelerdiń josparǵa baǵynbaıtyn da kezi bolady. Ǵaryshtan jerdi baqylaý nemese Hırosıma men Nagasakıde jarylǵan atom bombalary sekildi, ǵylym óz múmkindikteri áleminde adasyp ta ketip jatady. Ǵylymdaǵy atyshýly jańalyq «Dollı qoıynyń dúnıege kelýin» de biraz qaýym qoldap, kóp adam, ásirese dinı qaýymdastyq ashyq teristedi. Ǵasyr jańalyǵy adamdar da klondalady degen qorqynyshqa ulasty. Tipti AQSh-tyń sol kezdegi prezıdenti Bıll Klınton «Tehnologııa bizdiń ıdealdarymyz ben qoǵamymyzdyń negizinde jatqan qasıetti otbasylyq baılanystarǵa qaýip tóndirýi múmkin», dep adamdy klondaý eksperımentterine tyıym saldy.

Degenmen Ien Ýılmýt klondaý tehnologııasyn adamdarǵa qoldanýǵa úzildi-kesildi qarsy boldy. О́miriniń sońyna deıin Dollıdi jasaý adamzatty almastyrý úshin emes, jaqsartý úshin bolǵanyn túsindirip ótti. Mun­daı zertteýler sozylmaly aýrýlardy, gene­tıkalyq buzylýlardy emdeýde qoldanylatyn jańa tinderdi ósirýge kómektesedi dep eseptedi. Qazir Ien­niń diń jasýshalary salasyndaǵy zertteý­leriniń nátıjeleri qaterli isikti emdeý­diń jańa tehnologııalarynda qol­danylyp júr. 

Professor Ýılmýt BBC jýrna­lısine  zerthanasyn kórsetip, endigi maq­saty Par­kınson aýrýymen aýyratyn naýqastyń jasýshasyn alyp, ony embrıo­naldy kúıge qaıtarý ekenin aıtqan. Biraq bul zertteý birshama qıyndyq týyndatqan. Mine, Ien Ýılmýt ózi kúreskisi kelgen Parkınson aýrýynan kóz jumdy.