Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Joldaýynda da, basqa jıyndarda da eldi mekenderdi gazben qamtamasyz etýdiń mańyzyn árdaıym aıtyp keledi. Alaıda Prezıdent tapsyrma bergenine qaramastan, bul baǵyttaǵy jumysta kemshilik jeterlik.
«Eldi gazben qamtamasyz etý de – ózekti másele. Taýarly gazdyń resýrstyq bazasyn keńeıtý – Úkimettiń jáne ulttyq gaz kompanııasynyń basty mindeti. Jańa gaz óńdeý zaýyttarynyń qurylysyn tezdetý jáne qoldanystaǵy zaýyttardyń qýatyn barynsha paıdalaný qajet. Elimizdegi Teńiz, Qashaǵan, Qarashyǵanaq sııaqty munaı-gaz alpaýyttary gazdy qoljetimdi baǵamen usynýǵa tıis. Sonymen qatar jańa gaz kenishterin barlaý jáne ıgerý úshin ınvestısııa tartý asa mańyzdy», dedi Q.Toqaev bıylǵy Joldaýynda.
Álbette, halyqtyń kógildir otynǵa qol jetkizýi birqatar máseleni ońtaıly sheshetini anyq. Birinshiden, bul – halyqtyń jaıly ómir súrýine qajetti negizgi ıgiliktiń biri. Sondyqtan turǵyndardyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa zor úles qosatyny aıtpasa da túsinikti.
Ekinshiden, gazdandyrý ekologııalyq turǵyda da paıdaly. О́ıtkeni kógildir otyn aýaǵa az mólsherde parnıkti gaz bóledi. «Parıj kelisimine» sáıkes Qazaqstan 2030 jylǵa qaraı kómirqyshqyl gazdary shyǵarylymyn azaıtýǵa mindetteme alǵanyn eskersek, eldi mekenderdi kógildir otynmen qamtamasyz etýdiń ózektiligi arta túsedi.
Taıaýda Senattyń jalpy otyrysynda depýtat Murat Qadyrbek gazdandyrýǵa qatysty túıtkilderdi kótergen bolatyn. Premer-mınıstrge joldaǵan saýalynda Túrkistan oblysynda kógildir otynmen qamtýdyń kemshilikterin atap kórsetti.
«Túrkistan oblysynyń halyq sany jyl saıyn qarqyndy túrde ósip keledi. Tıisinshe, halyqtyń ómir súrýine qajetti ınfraqurylym nysandaryna degen qajettilik artyp otyr. Osyǵan oraı oblysta sheshimin tabýdy qajet etetin birqatar másele bar. Sonyń biri – eldi mekenderdi tabıǵı gazben qamtamasyz etý. Oblys halqy tabıǵı gazdy otandyq «Beıneý – Bozoı – Shymkent» magıstraldy gaz qubyrynan tutynady», dedi M.Qadyrbek.
Senator keltirgen derekterge súıensek, oblystyń 2022 jylǵy tabıǵı gaz tutyný mólsheri 716,5 mln tekshe metrdi quraǵan. Aımaqtaǵy 833 eldi mekenniń 465-i nemese 55,9 paıyzy tabıǵı gazben qamtamasyz etilgen. 2023 jyly taǵy 57 eldi mekenge tabıǵı gaz tartyp, qamtý deńgeıin 62,6 paıyzǵa jetkizý kózdelgen.
«Eldi mekenderdi tabıǵı gazben qamtamasyz etý maqsatynda oblysta arnaıy Jol kartasy ázirlenip, 2025 jyly qosymsha 202 eldi mekenge gaz qubyryn tartyp, qamtý deńgeıin 86,9 paıyzǵa jetkizý josparlanǵan. Josparǵa sáıkes jobalaý-smetalyq qujattamalary ázirlenip, 2024 jylǵa respýblıkalyq bıýdjetten qarjylandyrý úshin jańa 69 nysannyń qurylysyna 18,1 mlrd teńgege bıýdjettik ótinim usynylǵan bolatyn.
Atalǵan 69 jańa nysannyń ishinde birinshi kezekte 18 nysanǵa (jetkizýshi gaz qubyryna jáne qosylýǵa daıyn eldi mekenderdiń ishki júıeleri) 8,0 mlrd teńge qarjy qarastyrý qajet. Sebebi aldyńǵy jyldary bıýdjet esebinen 18 nysanǵa qatysty eldi mekenderdiń ishki gaz júıeleriniń qurylysy aıaqtaldy. Alaıda Energetıka mınıstrligi tarapynan gaz resýrstarynyń shekteýliligin eskere otyryp, jańa jobalardy iske asyrý gaz tasymaldaý júıesiniń birtutastyǵynyń buzylýyna ákelýi múmkin degen sebeppen 2024 jylǵa tek qana ótpeli 6 nysannyń qurylysyna 3,1 mlrd teńge maquldap otyr», dedi M.Qadyrbek.
Depýtattyń aıtýynsha, respýblıkalyq bıýdjetten 2022 jyly 23,9 mlrd teńge, 2023 jyly 8,9 mlrd teńge qarastyrylǵan kórinedi. Osy oraıda senator eldi mekenderdi tabıǵı gazben qamtamasyz etý jobalaryn qarjylandyrý máselesi boıynsha túbegeıli sheshim shyǵarýdy surap otyr. Áıtpese, bıýdjet qarajaty esebinen salynǵan gaz nysandary qaraýsyz qalýy, tozýy jáne de talan-tarajǵa túsip, gaz qurylǵylary men jelileriniń jaramsyz jaǵdaıǵa jetkizilýi ábden múmkin.
«Bul óz kezeginde nysandardy qaıta qalpyna keltirý boıynsha bıýdjet esebinen qosymsha shyǵyndar bólýge, sondaı-aq ýaqytynda bólingen bıýdjet qarajatynyń tıimsiz ıgerilýine, halyqty gazben qamtamasyz etý josparynyń keıinge shegerilýine ákelip soǵady», deıdi M.Qadyrbek.