Kókshe óńiri mádenıetimen eńseli

Basty mindettiń biri – zaman­dastarymyzdyń birligin, ynty­maǵyn, uly ómirge degen alapat qul­shynysyn jetildire túsý. Ási­rese jas urpaqty jan-jaqty etip tárbıeleý – paryz. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Ádiletti Qazaq­stannyń ekono­mıkalyq baǵ­dary» atty Joldaýynda «Biz má­denıetti, bilimdi, ǵylymdy damytý arqyly qazirgi ashyq álemniń bir bólshegi bolýǵa um­ty­lýymyz kerek. Aldymyzǵa qoı­ǵan bıik maqsatqa jetý ońaı bolmaıdy. Biraq búkil el bolyp kirissek, bul – qoldan keletin sharýa. Halyq, bıznes jáne bılik ókilderi bar kúsh-jigerin jumyldyrýy kerek. Son­da ǵana memleketimizdiń qazirgi damý úrdisin túbegeıli óz­gerte alamyz, kederginiń bárin je­ńemiz», de­gen bolatyn.

О́ńirdegi mádenıet salasynyń ınfraqurylymyn damytýǵa keıingi jyldary jandy qam­qorlyq jasalyp jatyr. Piki­rimizdi naqty derektermen tiril­te ketetin bolsaq, 247 mem­le­kettik klýbtyń, onyń ishinde 227 aýyldyq jerdegi má­denıet osha­ǵynyń 77 paıyzy telefon baılanysymen, 60 pa­ıyzy kompıýtermen, 51 paıyz­y ınternet jelisimen qam­tylǵandyǵyn aıtýǵa bolady. Sońǵy bes jyl ishinde máde­nıet oshaqtaryn jóndeýge res­pýb­lıkalyq jáne oblystyq qa­zynadan 60 mıllıar­d teńgege jýyq qarjy qaras­ty­ryldy. Osyndaı janashyr­lyq­tyń ar­qasynda 60 nysan kúr­­deli jáne ortasha jóndeýden ótkizilip, tur­ǵyndarǵa zaman talabyna saı qyzmet ete bastady.

El ishindegi má­denıet oshaq­tarynyń jandanýy, zaman talabyna saı jumys isteýi óte mańyzdy. Shal­ǵaıdaǵy shaǵyn aýyldardyń ornyǵyp qa­lýyna, jastardyń týǵan jerden qonys aýdarmaýyna ıgi sep­tigin tıgizetindigi belgili. Bul oraıda «Aýyl – el besigi» joba­synyń jaqsylyq sharapaty kóp. Osy baǵdarlamanyń ar­qasynda aýyldyq jerlerdegi ın­fraqurylymdy jaqsartýǵa múm­kindik týyp otyr. Elge degen ıgiligi mol jarqyn joba túzilip, bastaý alǵaly óńirdegi Zerendi, Astrahan, Jaqsy jáne Arshaly aýdandarynyń bes mádenıet úıine jóndeý jumystary júr­gizilse, uzaq jyldar boıy qa­ńyrap bos turǵan Ereımentaý aýda­nyndaǵy No­vomarkovka aýyl­dyq klýby qaıtadan iske qosyldy. Ústimizdegi jyly jal­py quny 5,3 mıllıar­d teńge bo­latyn qomaqty qar­jyǵa óńir­degi 32 mádenıet úıi jón­­deldi. Qazirgi kúni 8 ny­san­­nyń qurylysy júrgizilý ús­tinde. Oblys orta­lyǵyndaǵy Maǵ­jan Ju­mabaev atyndaǵy ám­bebap ǵy­lymı ki­taphanaǵa da osy joba aıasynda kúrdeli jón­deý jumysy júrgizilip jatyr. Ja­ǵymdy jańalyq az emes, onyń barlyǵy eldiń rý­hanı dúnıe­sin nurlandyrýǵa, má­de­nıet­tiń máıegimen sýsyn­daýǵa yq­pal etetindigi daýsyz. Sóz arasynda Arshaly kentindegi aýdan­dyq mádenıet úıiniń ǵı­ma­raty, Astrahan aýdanynyń No­vo­cherkassk, Stepnogor qa­lasyna qarasty Qarabulaq, Bu­lan­dy aýdanyndaǵy Nıkolsk jáne Voznesenka aýyldarynyń má­denıet úıleri jóndeýden ótki­zilýde. Shalǵaıdaǵy Esil aýda­nynyń Buzylyq aýylyndaǵy klýb úıine 251 mıllıon teńge qa­rajat bólinip, qaıtadan qal­pyna keltirilýde. Jergilikti bıýd­jet esebinen Shýchınsk qa­la­syndaǵy mádenıet úıiniń ǵı­maraty, Ar­shaly aýdany Jibek joly aýy­lyndaǵy demalys ortalyǵy, Sandyqtaý aýdany Balkashın aýylyndaǵy jastar ortalyǵynyń qurylysy júrip jatyr. Mádenıet oshaqtarynyń oty mazdap, qaıta jańǵyrylýyna jalpaq jurt razy. Ásirese eldi mekenderdegi jastar buryn bos ýa­qyttaryn qalaı ótkizerin bil­meı júretin bolsa, endigi ýaqytta klýb úı­lerindegi ártúrli úıirmelerge qatysyp, ómir mánin mazmundy ete túsedi. Ústimizdegi jyldyń sońyna deıin Aqkól, Arshaly, Astrahan, Zerendi, Selınograd, Ereımentaý, Birjan sal aýdandary men Stepnogorsk qalasynyń mádenıet nysandary jóndeýden ótkizilmek. Shyntýaıtynda ótpeli kezeńniń ókpek jeline shydas bermegen mádenıet oshaqtarynyń qaı­ta jańǵyrýy, túrlenip baıýy zamandastarymyzdyń rýhanı baı­lyǵyn eseleı túsetindigi esh­­qandaı daý týdyrmasa kerek. Qys­qy maýsymdy oıdaǵydaı ót­kizý úshin aýyldyq klýbtardyń qa­zandyqtary jóndelip jatyr. Bul maq­satqa 250 mıllıon teńge qa­rajat qarastyrylǵan.

Árıne, jelkildep ósip kele jatqan jas urpaq mádenıet ná­rimen sýsyndaýy úshin jer-jer­degi balalar úıirmeleri úzilis­siz jumys isteýi kerek. Búgingi tańda óńirde 1 052 balalar úıirmesi uıym­dastyrylǵan. Úıirmelerge 13 myńnan astam bala qatysady.

Jyl boıy ulttyq mádenıet pen ónerimizdiń damýyna aıryqsha mol úles qosqan kórnekti qaırat­kerlerdiń mereıtoılyq is-shara­lary udaıy ótkizilip turady. Mundaı is-sharalarda keıingi ur­paqtyń ómirsheń ónege alý jaıy kózdelgen. Máselen, Maǵjan Ju­mabaıdyń týǵanyna 130 jyl tolýy­na arnalǵan «Bala aqyn – jas daryn» oblystyq oqýshylar aıtysy kópshilik kóńilinen shyq­ty. Mektep oqýshylary arasynda aqyn­dyq ónerge beıimi bar bir shoǵyr balalar qaýlap ósip kele jatyr eken. Sóz ónerine degen ystyq yqylas sońǵy jyldary tipti erekshe. Aı­talyq, «Maǵjan poezııasynyń marjandary» atty mánerlep jyr oqý baıqaýy erekshe tartysty ótti. Poezııaǵa qumar, jyr jy­lýy­men jas júrekterin jylytqan oqýshylardyń sóz patshasyna degen perishte peıili quptarlyq.

«Án-aǵa – Shámshi aǵa», «Dala­nyń jyr shejiresi», «О́nerli shańyraq» oblystyq baıqaýlary Býrabaı baýraıyndaǵy «Bo­taı-Býrabaı» ashyq aspan astyn­daǵy arheologııalyq mýzeıi­niń mańynda ózindik sán-sal­tana­tymen ótken­digin aıta ketsek, ar­tyqtyǵy bol­mas. Bar ju­mys­tyń túıini, negizgi baǵyty ur­paq tárbıesine baǵyttalatynyn aıta otyryp, qarapaıym eńbek adam­darynyń ónegeli isin keıingi urpaqtyń boıyn­a sińirý úshin qyrýar ju­mys atqarylyp jat­qan­­dyǵyn tilge tıek etýge de bo­lar.

Oblys ónerpazdary tabyssyz da emes. «Júzden júırik, myń­nan tulpar» demekshi, ús­timiz­degi jyldyń toǵyz aıynda ob­lystyń 241 oryndaýshysy men 268 kórkemónerpazdar ujymy halyqaralyq jáne res­pýblıkalyq baıqaýlarǵa qaty­syp, 38 gran-prıge ıe boldy. Osynyń ózi-aq ejelden án-jyr­dyń altyn besigi atanǵan kıeli Kókshe topy­raǵynda tabıǵat syılaǵan tamasha talantynyń arqasynda tula boılaryndaǵy ómirsheń óner­lerimen qaýymnyń kóńilinen shyǵyp otyrǵandyǵyn ańǵartsa kerek. Olar biregeı ónerlerimen týǵan eldiń tuǵyryn bıiktetýge talmaı eńbek etýde.

О́ńirdiń 11 memlekettik mý­zeı qorynda 180 myńnan astam jádiger saqtaýly. Mýzeı qyz­­metkerleri tájirıbe almasý maq­­satynda ǵylymı-táji­rı­be­lik konferensııalarǵa úzbeı qatysyp, biliktilikterin je­til­dirý ústinde. Este joq es­ki kezeńniń jaquttaı ja­dy­­raǵan jádigerleri arqyly hal­qymyzdyń kóne tarıhyn búgin­giniń kádesine jaratý tarapynda mazmundy sharalardy jıi ótkizedi. О́tkenniń óńdi izimen qatar, búgingini baǵalaý sabaq­tastyǵy da júrgizilip otyr. Máselen, jańa esimderdi anyqtaý, talanttardy qoldaý – árdaıym nazarda júretin is. Bul oraıda «Aqmola juldyzdary» oblystyq kórkemónerpazdar baıqaýyn ataýǵa bolady. Baıqaýǵa 70 myńǵa jýyq ónerpaz qatysady. Eń­bekteri de esh ketip jatqan joq. Oblystyq baıqaý barysynda olarǵa 28 jeńil kólik, 7 shaǵyn avtobýs, sahnalyq kostıýmder jáne ózge de kúndelikti jumysqa qa­jetti tehnıkalyq qural-jab­dyqtar tabystaldy.

Mádenıet qyzmetkerleri bú­ginde jas urpaq qashanda adal eńbekti qadirlep, ádiletti qoǵam­nyń arly azamaty bolýy kerek­tigin uǵyndyryp, talmaı jumys is­tep keledi. Demek, aldaǵy kún­nen úmit zor.