Ondyqtyń aýyly alystap ketti

Jospar oryndaldy ma?

Jazǵy Azııa oıyndary 8 qazanda aıaqtalady. Degenmen bul kúni tek ártis­tik gımnastıka men kara­teniń kýmıte túri boıynsha 50 kg salmaqtaǵy qyzdar synǵa túsedi. Al keshke Azıa­danyń jabylý saltanaty. Sonda búgin­gi kúnmen eseptegende jarystyń aıaq­talýyna úsh kún ǵana qalyp otyr. Al el qorjynynda ázirge 5 altyn, 11 kúmis, 35 qola medal bar. Beıresmı jal­py­komandalyq esepte 13-oryn. Bul Azııa oıyn­daryndaǵy antırekord.

Salystyrmaly túrde qarasaq, Jakartada (2018) – 15 altyn, 17 kúmis, 44 qola (9-oryn), Inchhonda (2014) – 28 altyn, 23 kúmis, 33 qola (4-oryn), Gýanchjoýda (2010) – 18 altyn, 23 kúmis, 38 qola (5-oryn), Dohada (2006) – 23 altyn, 20 kúmis, 42 qola (4-oryn), Pýsanda (2002) – 20 altyn, 26 kúmis, 30 qola (4-oryn), Bangkokta (1998) – 24 altyn, 24 kúmis, 32 qola (5-oryn), Hırosıma­da (1994) 25 altyn, 26 kúmis, 26 qola (4-oryn) medal jeńip alǵan ekenbiz.

Qazaq sportyndaǵy toqyraý dál búgin bolyp jatqan dúnıe emes. Bul keıingi 5-6 jylda paıda bola bastaǵan sharýa. Mundaı kúıge qalaı tústik? Soǵan jaýap izdep kórsek.

Búginde Azııa qurlyǵynda sport óte qatty damyp ketti. Boksty barlyq eldiń sportshylary ábden meńgerdi desek, artyq aıtpaǵan bolar edik. Sebebi boks buryńǵydaı jyldamdyqty talap etetin 2 mınýttan 4 raýnd emes. Árirekte áýesqoı boksta qas-qabaqty qorǵaýshy shlem kıip, upaı úshin judyryqtasatyn. Qazir kim belsendi, soǵan raýndtyń sońynda 10 degen upaı beredi.

Esterińizde bolsa, 2000 jyly Sıdneı Olımpıadasynyń fınalynda marqum Bekzat Sattarhanov álem chempıony amerıkalyq boksshy Rıkardo Hýares­pen soqqylaryn dóp tıgizip, kóbine qorǵa­na júrip judyryqtasty. Nátıjesin­de, chempıon atandy. Al dál qazir ondaı stılde synǵa tússeń, tóreshiler jeńisti qarsylasyńa bere salýy ábden múmkin. Sebebi boksta bylyq óte kóp. «Berse qolynan, bermese jolynan», demekshi kerek deseńiz, úsh raýndqa aman-esen jetken sportshynyń qolyn kótergenin Tokıo Olımpıadasynda da, Azııa oıyndarynda da kórip otyrmyz.

Áıtpese, 2014 jylǵy Inchhonda ótken Azııa oıyndarynda boksshy­larymyz 10 salmaqta 6 altyn medal jeńip alǵan kezderi bolǵan. Qazir 7 salmaqta 1 ǵana boksshymyz fınalda óner kórsetedi.

Buryn Olga Rypakova bastaǵan jeńil atletter altyny bar, kúmisi bar Qazaqstanǵa birneshe medal alyp beretin edi. Bul salada bıyl tek 3 medalmen shekteldik. 48 medal jıyntyǵy sarapqa salynatyn dodadan osynsha medal alý  – uıat-aq. Onyń ústine Azııa oıyndaryna Qazaqstannan 20 jeńil atlet kelý degen sportqa qııanat jasaǵanmen birdeı. Al esesine, sportshy deýge aýyz barmaıtyn, 30-ǵa jýyq kıbersportshynyń birde-bireýi Azııa oıyndarynda medal alǵan joq.

Azııa oıyndarynda afrıkalyqtar júr

Ras, Hanchjoýdaǵy dúbirli dodada Kenııa, Ońtústik Afrıka, Efıopııa, tipti Iаmaıkadan kelgen sportshylar ózge eldiń atynan synǵa túsip júr. Mysaly, Bahreın quramasy altyn medal sany jóninen bizdiń aldymyzda. Biraq jeńip alǵan 9 altynnyń barlyǵyn joǵaryda aıtqan elden shyqqan sportshylar alyp berip otyr.

Aýyr atletıkadan da biraz nátıje­miz bar edi. Bul dodada bir ǵana kúmispen kúpteldik.

Medal kóp úlestiretin eskek esý­shilerge, júzýshilerge jáne mergenderge álemdik deńgeıde jaǵdaı jasalýy kerek. Áıtpese, jurttyń sońynda qala beretinimiz anyq. Sondaı-aq badmınton, ústel tennısi, at sporty degenderdi qolǵa almasa bolmaıdy.

Mine, deńgeıi jaǵynan keıbir sport túri boıynsha Olımpıadadan kem tús­peıtin Azııa oıyndaryna topyrlatyn 525 atletti alyp kelmeı, oılanyp, medal alady-aý degenderdi jáne medal almasa da bolashaǵynan úmit kúttiretin jas sportshylardy alyp kelý kerek edi.

Úzdikter qatarynda oryn joq

О́tkende nysana kózdeý sportyna barǵanymyzda Elsııar Qanaǵatov­ty kór­gen edik. Elsııar Baımuhammed­uly­men áń­gime barysynda «Qazaqstan 10 ­altyn alsa, úzdik ondyqqa kire me?» degen suraq qoıdyq. Sonda ol kisiniń jaýaby: «10 altynmen úzdik ondyqqa kire almaımyz», degen edi.

Ras, kirsek te, kirmesek te búgingi tań­da 10 altyn arman bolyp otyr. Sebebi jarystyń sońy jaqyndaǵan saıyn altynǵa talasady-aý degen sportshylarymyz azaıyp barady.

Qazirge deıin Qazaqstan jalpy esepte bes altynmen 13-orynda tur. Qazaqstannyń altyn sanyn onǵa jet­ki­zýge múmkindik bar ma? Kimder chem­pıon bola alady? Sportshylarymyzdy tizbektep kórsek.

Velosporttan Alekseı Lýsenko bur­naǵy kúni altyn alǵan. Búgin taǵy da sol jetistigin qaıtalasa degen nıet bar. Sý dobynan erler quramasy chempıon bolady degen boljam bar. Nur­jan Batyrbekov bastaǵan djıý-djıtsýshylar, Nurqanat Ájihanov bastaǵan karateshiler, grek-rım, erkin kúres jáne qyzdar kúresi sekildi sport túrinen tym bolmaǵanda bir altynnan alyp berse, sonda qorjynymyzda 10-15 altyn bolatyn edi. Árıne, bul – boljam.  

16 altynmen besinshi turǵan О́zbek­standy qýyp jetý qıyn. Sebebi bokstan da, kúresten de úmitteri bar. Demek qazir О́zbekstan sportty myqtap qolǵa alǵan. Parıj Olımpıadasynda kemi 5-7 altynǵa múmkindigi bar.

Sátsiz sársenbi

Keshegi jarys kúninde grek-rım she­berleri Qazaqstannyń ánuranyn shyr­qatady-aý dep Hanchjoýdan 40 kılometr qashyqta ornalasqan  «Hangzhou Gymnasium» sport keshenin betke aldyq. Týrızm jáne sport mınıstri Ermek Marjyqpaev ta zor úmitpen osy jerge kelipti. Biraq jigitterimiz senimdi aqtaı almady.

Alǵashynda otandastarymyz Azııa oıyndaryn sátti bastady. Meıirjan Shermahanbet (67 kg) shırek fınalda qytaılyq qarsylasyn jeńip, Azııa oıyndarynyń jartylaı fınalyna ótti. Jartylaı fınalda ırandyq Danıal Seıed Sohrabıden beldesýdiń sońǵy mınýttaryna deıin 0:7 esebimen jeńilip kele jatqan. Alaıda sońǵy sekýnd­tar­da qaısarlyq kórsetken jerlesimiz ırandyq sportshynyń jaýyrynyn jerge tıgizdi. Otandasymyz fınalda japondyq Katsýakı Endomen sońy­na deıin kúresti. Esep – 3:4, japondyq balýannyń paıdasynda.

– Meıirjanǵa ókpe joq. Onyń bir jyldan asa jattyǵýdan syrt qalyp, emdel­genin eskersek, bul – keremet nátıje, – dep bastady sózin bas jat­tyqty­rýshy Nurym Dúısenov. – Bizdiń balýan kózinen jaraqat alyp, bir jyldan asa ýaqyt kúresken joq. Kúreste munsha ýaqyt kilemge shyqpaǵannyń keri áseri bolady. Oǵan shetelde eki ret operasııa jasaldy. Soǵan qaramastan, Meıirjan kilemge oralyp, óziniń bir jyldyq úzilisten keıingi eki jary­synda da júldege iligip otyr. Jaqynda ótken Gran-prı týrnırinde qola medal alsa, búgin fınalǵa shyqty. Búgingi qarsylastary da myqty. Ol óz tobynda qytaılyq balýandy utty. Al qytaılyq balýan jaqynda reıtıngilik týrnırde chempıon atanǵan. Odan bólek, Iran sportshysy da osal emes. Sondyqtan Meıirjannyń búgingi bar deńgeıi osyǵan jetip otyr. Negizgi maqsatymyz – Parıj Olımpıadasyna joldama alý.

77 kg salmaq dárejesinde beldesken Azat Sadyqov Kodaı Sakýraba (Japonııa) men Vısıt Tamvıratty (Taıland) esh qıyndyqsyz jeńgenimen, jartylaı fınalda Tokıo Olımpıadasynyń kúmis júldegeri, eki dúrkin álem chempıony Aqjol Mahmudovtan (Qyrǵyzstan) jeńilip qaldy. Qola júlde úshin Sofak Keomen (Kambodja) kúresý kerek edi, qarsylasy jaraqatyna baılanysty kezdesýden bas tartty. Osylaısha, Reseıden qonys aýdarǵan Azat Sadyqov Azııa oıyndarynyń qola júldegeri atandy.

Al 60 kg salmaqta el namysyn qor­ǵaǵan Aıdos Sultanǵalı aldymen Taıpeı balýanyn tize búktirdi (11:1). Áıtkenmen, jartylaı fınalda byltyrǵy Azııa chempıonatynyń qola júldegeri Aıata Sýzýkıge (Japonııa) ese jiberdi. Al qola medal úshin synda Syn Rıge (Soltústik Koreıa) esh qarsylyq kórsete almady.

Maqsat Saılaý da (87 kg) alǵashqy beldesýinde Hıeý Dın Ngıemdi jeńgen. Alaıda shırek fınalda álem chem­pıonatynyń eki, Azııa chempıonatynyń 4 dúrkin júldegeri ózbek balýany Jalǵasbaı Berdimuratovqa ese jiberdi. Al qola medal úshin Masato Sýmımen (Japonııa) sheberlik baıqasyp, oǵan da shamasy kelmedi.

Ziltemirshi Aleksandr Ývarov 81 kg deıingi salmaqta úshinshi oryndy ıelendi. Sporttyń bul túrinde elimizdiń atynan Aleksandr Ývarov pen Elaman Seıtqazy óner kórsetti. Alǵashqysy qola medalǵa qol jetkizdi. Qossaıys boıynsha ol 348 (154+194) kılony ba­ǵyndyrdy. Elaman Seıtqazy 343 (154+189) kılony kóterip, tórtinshi orynǵa taban tiredi. Soltústik Koreıadan kelgen Chongson Rı 364 (169+195) kılony kóterip, rekord jańartsa, 351 (159+192) kılony baǵyndarǵan ózbekstandyq Mýhammadqodır Toshtemırov kúmis júl­deger atandy.