О́ńirden jetken jármeńke

Jármeńke senbi-jeksenbi kún­deri saǵat 9.00-den 18.00-ge deıin Qazaq ulttyq óner ýnıversıteti­niń al­dyndaǵy alańda ótti. Tańmen talasa biz de «bazaryń qutty bolsyn!» aıtyp, ondaǵy kelýshiler­diń suranysyn baqylap qaıttyq. Baıqaýymyzsha, bul jármeńkege kelýshilerdiń qarasy mol.

Eki óńirden 40 túrli jalpy kólemi 700 tonnaǵa jýyq ónim jetkizilipti. Onda et-sút, shujyq, balyq ónimderi, qant, un, jarma, ósimdik pen janýar maıy, kókónis, jemis-jıdek, bal, ulttyq sýsyndar men taǵamdar jáne t.b. bar.

Pavlodar oblysynyń atynan Aqsý, Ekibastuz qalalary, oblystyń 10 aýdany qatysty. Al Abaı oblysynan Semeı qalasy jáne Abaı, Aıagóz, Besqaraǵaı, Borodýlıha, Kókpekti, Aqsýat, Úrjar, Jarma aýdandarynyń sharýalary keldi. Olar 120 tonnadan asa ónim ákelipti. Onyń ishinde et (sıyr eti, jylqy eti, qoı eti) – 47 tonna, qus eti – 4 tonna, jıdekter, kartop – 40 tonna, ósimdik maıy – 1 tonna, sút ónimderi – 5 tonna, bal – 8 tonna, ulttyq taǵamdar (qurt, baýyrsaqtar jáne t.b) – 2 tonna, qymyz – 1 tonna, shujyq ónimderi – 1 tonna, balyq – 1 tonna, kondıterlik ónimder – 0,5 tonna, baqsha ónimderi – 10 tonna.

Pavlodarlyq kásiporyndar elorda turǵyndaryna taýar ón­dirýshilerdiń baǵasy boıynsha azyq-túliktiń keńeıtilgen ónim túrlerin usyndy. Olar 350 mln teńgeden asa somaǵa 560 tonna ónim, onyń ishinde et (sıyr eti, jylqy eti, qoı eti), et-sút ónimderi, kartop, kókónister, un, jarma, nan-toqash jáne kondıterlik ónimder jetkizgen. Byltyr Pavlodardyń kartoby, Abaı oblysynyń eti men bal ónimderi suranysqa ıe bolǵany elordalyqtardyń áli esinde. Bıyl da jurt kúzdikke atalǵan óńir­­ler­diń ónimin kóptep alyp jatqa­ny baı­qaldy. Kúzgi jármeńkede, ásirese et pen baldyń saýdasy qyzǵany ras. Abaı oblysynyń 8 aýdany men ­Se­meı qalasynyń sharýalary 150-ge jýyq kásipker taýarla­ryn 50 júk kóligine tıep ákelipti.

Abaı oblysy Aýyl sharýa­shy­lyǵy jáne jer qatynastary bas­qarmasy basshysynyń orynbasary Ertaı Qýanbaevtyń aıtýynsha, sharýalar óz ónimderin deldalsyz satyp jatqanyna dán rıza.

«Bizdiń Abaı oblysy taza ta­bı­ǵı jaıylymdyq jerden shyq­qan mal ónimderin ákeldi. Et, sút ónimderi, ósimdik sharýashyly­ǵy, qaýyn-qarbyz, t.b. ónimderdiń túrleri keldi. Bul joly 150-den asa sharýa qojalyǵy qamtyldy. 120 tonnadan asa 20 aýylsharýashy­lyq ónimderin ákeldik», deıdi ol.

Al satýshy Erkejan Turdy­qulova ákelgen zattardyń bári óz sharýashylyqtarynyń ónimi ekenin aıtady.

«Ákelgen ónimderdiń baǵasy – naryqtyq baǵadan 20-25 paıyzǵa tómen. Tıimdi, qolaıly baǵada usynyp otyrmyz. Bul jármeńkege jınalǵan jurttyń qarasy kóp boldy. Saýdamyz da jaqsy ótip jatyr. Kópshilik qolaıly baǵa men sapaly ónimderdi joǵary baǵalady. Sórege qoıylǵan ónim túrleri jeterlik, talǵamǵa saı tań­dap alýǵa múmkindik bar», deıdi E.Turdyqulova.

Aýyldyń taza ónimine degen suranys qashanda joǵary. Quny da bazar baǵasynan birshama arzan ekeni baıqalady. Muny tipti keıbir turǵyndar «toqshylyq toıy» dep te atap jatty.

«Biz etti bul jerge birinshi ret ákelip otyrmyz. Munyń bári – dalada jaıylǵan, ózimiz ósirip baqqan mal ónimderi. Naýqanda et pen sút ónimderiniń 20-dan asa túri, kondıterlik ónimder, bal jáne ulttyq taǵamdar bar. Bári de – tabıǵı ónimder. Azyq-túlikti naryqtaǵy baǵadan 20-25 paıyzǵa deıin arzan usynyp jatyrmyz», deıdi uıymdastyrýshylar.

Kelýshilerdi de sózge tartyp, pikirin bilgen edik. Bir Astana turǵyny: «Baǵa kóńilimizden shyq­ty. Mysaly, jaı kúnderi jylqy etin bazardan 3 700 teńgege alsaq, munda 2 500 teńgege satylyp jatyr», dese, endi biri: «Biz qazy aldyq, qoı eti, jylqy etinen de al­dyq. Sapasy jaqsy ekeni kóri­nip tur. Baǵasy kóńilge qonymdy. Tańdaý múmkindigi de mol», deıdi.

«Men Astanaǵa Pavlodar­dan kóship kelgenmin. Keıingi bes jyldan beri osynda turaqtap, ju­mys isteımin. Jármeńkege pav­lodarlyq irimshik pen et úshin kel­­dim. Astanalyqtar meniń tý­ǵan jerimniń azyq-túligin alýǵa kelgenine qýanyshtymyn. Bizdiń Pav­lodardyń kartoby tek elimiz­de ǵana emes, kórshiles Reseı men О́zbekstanda da suranysqa ıe dep estımiz. Eger ras bolsa, bizdiń ózi­mizdiń joǵary sapadaǵy kartoptarymyzdy syrtqa shyǵarmaı, ózi­miz tutynýymyz kerek», deıdi qala turǵyny Kámshat Kókenova.

Al Oljas Meldehanovtyń aıtýynsha, bul jármeńkelerdiń taǵy bir ereksheligi – aýyldyń dámin saǵynǵan aǵaıynǵa taptyrmas múm­kindik.

«Jármeńkedegi baǵalardy salystyryp kórdik. Máselen, et ba­­ǵasy munda 2 200 teńge, maı 4 myń teńgeden satylyp jatyr. Árı­ne, bul – edáýir arzan baǵa. Biraq qalanyń shet jaǵyndaǵy keıbir bazarlarda da mundaı arzan baǵalar kezdesedi. Bul jár­meńkelerdiń artyqshylyǵy baǵa­da emes. Astanaǵa jan-jaqtan jı­nalǵan halyq árkim óz óńiriniń dámin saǵynady. Sol turǵydan paıdaly. Pavlodardyń kartoby, Semeı-О́skemenniń baly, Qos­tanaıdyń eti, Atyraýdyń balyǵy, Qyzylordanyń kúrishin izdeıtin adamdar kóp. Rasymen, bul ónimder sol óńirlerden kelip jatsa, onda jármeńkeniń jetistigi – sol», deı­di elorda turǵyny.

Astana qalalyq Investı­sııa­lar jáne kásipkerlikti damytý basqarmasy basshysynyń orynbasary Maqsat Jańabaevtyń aıtýynsha, jyl saıyn ótkizilip kele jatqan bul jármeńkelerdiń Astanadaǵy azyq-túlik baǵasyn turaqty ustaýǵa da septigi mol.

«Astana agrarlyq óńir emes jáne tutynatyn 2 mln tonna azyq-tú­lik taýarlarynyń tek 3 túrin, naq­tyraq aıtsaq, un, kespe ónimderi jáne nan ǵana óndire­miz, qalǵandary basqa óńirler­den ákelinedi jáne ımporttalady. Sondyqtan ákimdik óz óndiri­sin ulǵaıtýǵa erekshe kó­ńil bóle­di. Osyǵan baılanys­ty biz júıeli sharalar qabyldap ja­tyrmyz, atap aıtqanda, saýda ın­fraqury­ly­my men AО́K óńdeý óner­kásibin damytýǵa basa nazar aýdaramyz», dedi ol.

Qazaq saharasyndaǵy jármeń­ke ótkizý saltynan jańylma­ǵan Er­tis-Baıan jáne Abaı eliniń óner­­pazdary astanalyqtarǵa kon­serttik baǵdarlama usynyp, kelý­shilerge erekshe kóńil kúı syıla­dy. Sóıtip, jármeńke eki kúnge jalǵasty.

«Mundaı jármeńkeler óńir­lerdegi aýyl sharýashylyǵy óndi­rýshilerine óz ónimderin deldalsyz tikeleı satýǵa múmkindik beredi, nátıjesinde ónim baǵasy kóbi­ne-kóp naryqtaǵy baǵadan tómen bolady. Jármeńkege arnalǵan assor­tımentti aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler óz qalaýy­men tańdaıdy. Astanada óńirlik jármeńkeler jyl saıyn ótkiziledi. Oǵan qatysýǵa nıet bildirgen sharýalar sany artyp keledi», dedi M.Jańabaev.

Onyń aıtýynsha, qazir Astana­da tamaq ónerkásibi salasynda óndi­ris kólemi 72 myń tonna bolatyn 8 joba (sút zaýyty, et kombınaty, nan zaýyty, jartylaı fabrıkattar, un jáne kondıterlik ónimder jáne t. b.), sondaı-aq qýaty 14 myń tonna bolatyn eki jylyjaı kesheni salynyp jatyr. Jyl boıy nan zaýyty men kókónis qoımalaryn, sondaı-aq kondıterlik fabrıkany aıaqtaý josparlanǵan.

Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha jalpy aýdany 70 myń sharshy metrdi quraıtyn saqtaý oryndary – 2 kóterme-taratý ortalyǵy, 2 kókónis qoı­masy jáne 2 qoıma kesheni jáne naryqty monopolııasyzdandyrý aıasynda 10 mlrd teńge jeke ın­vestısııaǵa 2 zamanaýı bazar salynyp jatyr.