Shymkentte 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan óńdeý ónerkásibin damytý jospary aıasynda ákimdik sheteldik ınvestorlar men transulttyq kompanııalardy megapolıske ınvestısııa salýǵa tartyp jatyr.
Sonyń bir aıǵaǵy – saýda-logıstıka ortalyǵynda túrik ınvestorlary «Coca-cola» sýsynyn shyǵaratyn jobany iske asyrýǵa kiristi. Osyǵan oraı olarǵa 16 gektar jer berildi. Qurylys jumystary bastalyp, qazir 40 paıyzǵa aıaqtaldy. Jobany tolyq júzege asyrýǵa 27 mlrd teńge jumsalady. 200-den asa adam jumys ornymen qamtylady.
Buǵan qosa Qytaıdan kelgen ınvestorlar keramıkalyq taqtaıshalar óndirsek deıdi. Olarǵa «Juldyz» ındýstrııalyq aımaǵynan 32 gektar jer qarastyryldy. Tartylatyn ınvestısııa kólemi – 32 mlrd teńge. 350 jańa jumys orny paıda bolady. Qurylysy 70-80 paıyzǵa aıaqtalyp qaldy.
Ákimdiktiń negizgi maqsaty – halyqqa jumys taýyp berý, jańa óndirister arqyly bıýdjettik salyqty kóbeıtý. Sonymen, 2024 jyldyń birinshi jarty jyldyǵynda Koka-kola men keramıkalyq taqtaıshalar óndiretin zaýyt tolyǵymen iske qosylady. Budan basqa da sheteldik ınvestorlar sany megapolıste kóp. Máselen, Reseıden kelgen ınvestorlarǵa ındýstrııalyq aımaqtan 20 gektar jer berilip, olar úı qurylysy kombınatyn salyp jatyr. Iаǵnı temir-beton buıymdaryn qurastyrady. Qazir shaharda kópqabatty turǵyn úı qurylysy qarqyn alǵan. Bul rette temir-beton buıymdary úı qurylysyndaǵy shyǵyndardy azaıtyp, qurylysqa ketetin ýaqytty únemdemek. Sheteldegi úılerdiń kópshiligi osyndaı ádispen salynatynǵa uqsaıdy. Bul temir-beton konstrýksııasymen birqabatty úıdi de turǵyzýǵa bolady.
Megapolıste aýyl sharýashylyǵy ónimderin tereń óńdeıtin «Bozaryq» ındýstrııalyq aımaǵy bar. Negizinen shıkizatty kórshiles oblystardan alatyn bolady. Tek qana tamaq ónerkásibimen aınalysady. Onyń kólemi – 136 gektar. Prezıdent tapsyrmasyna oraı azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin qurylǵan. Qazir túrik ınvestory osy ındýstrııalyq aımaqtan úlken jobany júzege asyrǵaly jatyr. Bul joba – anar shyrynyn shyǵaratyn zaýyt. Anar shyryny 250 mg qańyltyr bankide shyǵarylady. Búginde mundaı shyryn saýda oryndarynda úlken suranysqa ıe. 300-den asa adam osy kásiporynda jumys istemek. Zaýyt aýmaǵy 10 gektardy quraıdy, jumsalǵan ınvestısııa qarajaty – 7,2 mlrd teńge. О́ndiristi iske qosý 2025 jylǵa josparlanyp otyr.
Al «Ońtústik» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda jeńil ónerkásip, munaı-hımııasy, mashınajasaý salalary shoǵyrlanǵan. Keletin ınvestorlarǵa osy aımaqtan oryn beriledi. Bir jaqsysy – ınvestor jer, múlik salyǵynan bosatylady. Qazir reseılik ınvestor áıelderge arnalǵan fıtnes kıimder tigip jatyr. Úlken joba bolmasa da jeńil ónerkásiptiń damýyna úles qosyp otyr. Osy sekildi jobalar megapolıste jeterlik.
Memleket basshysy Joldaýda shaǵyn kásipkerlerdi qoldaýǵa, olardy orta kásipkerler deńgeıine shyǵarýǵa tapsyrma berdi. Bul oraıda Shymkentte «Isker qala» dep atalatyn jergilikti baǵdarlama jumys istep jatyr. Bıyl 1 tamyzǵa deıin 1%-ben 10 mln teńgege deıin nesıe beretin. Qazir ol soma ósip, 30 mln-ǵa kóbeıdi. Baǵdarlamada óndiris, aýyl sharýashylyǵy, týrızm, servıstik qyzmet salalaryna qatysty jobalarǵa qarjy berý qarastyrylǵan. «Damý» kásipkerlikti damytý qory baǵdarlamaǵa qarajat bólýdi osy aıda sheshpek. Kásipkerlerge bul baǵdarlamamen ekinshi deńgeıli bank arqyly nesıe beriledi. Basty sharty – kepil múliktiń bolýy. «Bızneske arnalǵan úkimet» front-ofısi kerekti qujattardyń bárin túgendep, tegin bıznes-jospar jasap beredi. Sol front-ofıs kásipkerdi júgirtpeı-aq, 1-2 kúnde qujattardy bankke ózi ótkizedi, al bank talapqa sáıkes kelse, bir apta ishinde jobany maquldaıdy. 1% paıyzben alǵan nesıeni kásipker qalaı paıdalanyp jatqanyn tekserip otyratyn monıtorıngtik top bar. Ákimdik sıfrlyq tehnologııanyń múmkindigin eskerip, keleshekte qujattardy elektrondyq kiltpen qabyldaıtyn etpekshi. Munyń paıdasy kásipker ýaqyt jaǵynan utady.
«Isker qalanyń» taǵy bir baǵyty – óndiristik alańdardy jalǵa berý. О́ıtkeni kásipkerler oryn tabýdan kóp qınalady. Arendaǵa beriletin ǵımarattar qymbat. Ákimdik sol úshin burynǵy toqtap qalǵan «Qaınar maı» zaýytynyń basshylyǵymen kelisip, kásiporynnyń ár sharshy metrin myń teńgeden arzanǵa jalǵa berip otyr. Silk way óndiris ornynan da arenda qarastyrǵan. Birinshi jyly ákimdik jaldaý qunynyń 75%-yn, ekinshi jyly 50%-yn, úshinshi jyly 25%-yn tólep beredi. Iаǵnı kásipkerge aıaqqa turyp alǵansha jaǵdaı jasaıdy. 10 myń sharshy metrlik zaýyt modýl óndiris alańy jaqynda ashylǵanyna qaramastan kásipkerler tolyp qalǵan. Kásipkerlerdi tolyq qanaǵattandyrý úshin «Standart» jekemenshik ındýstrııalyq aımaǵynan 27 myń sharshy metrge óndiris alańy salynyp jatyr.
«Isker qala» baǵdarlamasynyń úshinshi baǵyty – óndiristik alańda jumys istep jatqan kásipkerlerge óndirisin keńeıtý úshin 2%-ben 50 mln teńgege deıin nesıe berý. Osy aqshaǵa kerekti qural-jabdyqtar satyp alady nemese aınalym qarajatqa jumsaıdy. Prezıdenttiń shaǵyn kásipkerlerdi orta kásipkerlik deńgeıine kóterý qajet degen Joldaýdaǵy talabyn osy baǵdarlama iske asyryp jatyr. Sondyqtan osyny Úkimet nazarǵa alyp, ózge óńirlerge qanatqaqty joba retinde engizse bolady degen usynys aıtqymyz keledi. Eger kásipker 2-3 jyl ótken soń tabysy artyp, óndiristik alańǵa syımaı bara jatsa, ákimdik ındýstrııalyq alańnan jer usynady. Osylaısha, jergilikti bılik isker azamattardy shaǵynnan ortaǵa, odan iri kásipker atanýǵa kómek beredi.
Kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasynyń basshysy Birjan Ázimberdıevtiń aıtýynsha, baǵdarlama 2019 jyly qabyldanyp, osy kúnge deıin óziniń tıimdiligin dáleldep úlgergen. Máselen, baǵdarlama arqyly 500-ge jýyq adam turaqty jumyspen qamtylyp otyr. Birinshi paıdasy osy bolsa, ekinshiden baǵdarlamany iske asyrýǵa jumsalǵan árbir bıýdjettiń 1 teńgesine 2,2 teńge salyq túsken.
ShYMKENT