Úndestik ıntegrasııasy

Eger halyqaralyq, aımaq­tyq mádenı-rýhanı hám ekonomı­kalyq-áleýmettik ıntegrasııaǵa salsaq, budan utarymyz da mol. Túrki keńesin qurý bastamasyn kóter­geli baqandaı on jyl ótti. Bul – qur sóz emes, naǵyz syrt­qy saıasattaǵy úndestik ıntegrasııasy. Bul uıymnyń keleshegi – ıdeıasynda.

Keshegi jıynda Prezı­dent Qasym-Jomart Toqaev «TURKTIME!», ıaǵnı «Túrki dáýiri!» degen urandy tastap, sol uran­nyń aınalasynda qandaı qun­­dy­­lyqtardyń jatqanyn baıandap berdi. Sondyqtan bul uıymǵa múshe elderdiń ár­qaı­sysynyń artqan úmiti zor. Túrki memleket­teri uıymynyń ıntegrasııalyq saıasatynda túrkilik, atajurt pen ortaq shańyraq ıdeıasy jatyr. Al bul – óz kezeginde Shanhaı yn­ty­maq­tastyq uıymy, Eýra­zııalyq eko­­nomıkalyq odaq sekil­­di bas­qa da uıym­dardyń ustanym­dary­nan ana­ǵur­lym erekshe, qundy. Osy tur­ǵydan al­ǵan­da, uıy­m­­nyń qatynasy myǵym bolmaq.

Túrki memleketteri uıymynyń atqarǵan is-sharalaryna kelsek, apatty Aral sý basseınine kóktemge deıin mol mólsherde sý kóle­min jiberý máselesi sheshi­m­in tapty. Ekonomıkalyq dáliz­der­diń ońtaı­ly ári jedel qol­ǵa alynýy jolǵa qoıyl­dy. Ásirese Tran­s­kaspıı tora­bymen ener­getı­­kalyq kózder­di, taýarlar­ tasymal­daý­­dyń geosaıası ahýaldarǵa baıla­nysty ornyqty baǵyty anyqtaldy. О́zara taýar aınalymynda ınvestısııalyq ortaq baǵdarlamalar, jobalar ekijaqty kelisimderge kóshti. 

Saıası sheshimder beıresmı kún tártipterinde, ásirese geo­saıa­sı baǵytta, planetarlyq deń­geı­­degi taqyryptarda aragi­dik kóte­rilip júr. Áskerı she­shim­­der de qabyldanyp ja­tyr. Muny Túr­kııanyń jańa áskerı ın­no­va­sııalyq quryl­ǵylary – «Bayraktar»-yn ji­berýden de kórý­ge bolady. Bul sheshimdi or­taq shekaralardyń tutas­tyǵyn saqtaý men qorǵa­nys kúsh­­terin arttyrý maqsa­tynda ja­sal­­ǵan qa­dam dep qabyl­daýy­myz kerek. Uıymǵa múshe el­der álem­niń saıa­sı ózgeris­terge pi­kir bildi­rý­ge quqyly eke­nin dá­lel­dep kele­di. Bul da – jarııa­lylyq pen demo­kra­tııalyq qaǵı­­dalardyń Túrki memleketteri uıymy sheń­­­berinde júzege asyry­lyp jatqan­dyǵynyń bir kórinisi.

Bir sózben aıtqanda, túrki ále­mine jar salǵan «Túrki dáýi­ri!» degen qundylyǵy zor uran­nyń bastamasy tek ege­men­digi bar túrki elderine ǵana emes, túrkilik ulttyq kodyn saqtap oty­r­ǵan ózge de túrkitildes halyq­­tar men elderge de táýelsiz­dik­ten úmit úzbeı, ortaq shańyraq astyna jınal degen messedjdi bildirgendeı boldy.

Maqsat JAQAÝ,

saıasattanýshy