Otandyq medısına tarıhyndaǵy ilkimdi oqıǵalar qataryna jaqynda ótken álemdik oftalmologııa juldyzdarynyń Qazaqstanda toǵysqanyn qosýǵa bolady. Almatyda ótken halyqaralyq konferensııada aıtýly kóz dárigerleri, hırýrgter shala týǵan nárestelerdiń kóz aýrýynyń aldyn alý men emdeýdiń zamanaýı ádisterin usyndy.
«Oftalmologııadaǵy dástúrler men ınnovasııalar» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııada otandyq jetekshi neonataldyq oftalmologteri Qazaqstanda retınopatııa saldarynan shala týǵan sábılerdiń soqyrlyqqa dýshar bolýy, kóz múgedektigi kórsetkishi tómendeı bastaǵanyn rastady. Máselen, elimizde jyl saıyn 22 myńnan asa náreste shala týatyn bolsa, kóz torynyń aýyr derti – shala týǵan náresteler retınopatııasy dıagnozy qoıylǵan 4 myńdaı sábıdiń tas soqyr bolyp qalýy ǵajap emes.
Basqosý barysynda Qazaqstan, Úndistan men Reseıdiń aıtýly mamandary shaǵyn beınekameralardan bastap arnaıy mobıldi qosymshalarǵa deıingi sońǵy ázirlemelerimen bólisti. Avtorlar bul jetistikterdi Qazaqstanda alǵash ret usynyp otyrǵanymen, dárigerler bir-birimen árdaıym baılanysta bolǵan. Osy arqyly eń názik naýqastarǵa – birneshe aptalyq sábılerge operasııa jasaýda aıtarlyqtaı ilgerileý bar.
«Dobrovolnoe obshestvo «Mıloserdıe» qoǵamdyq qorynyń negizin qalaýshy Arýjan Saınnyń keltirgen derek boıynsha, Qazaqstanda 2022 jyly retınopatııa dıagnozymen jańa týǵan nárestelerdiń jalpy sany 1 523 bolsa, oftalmologter 597 operasııa jasady. Bul 2021 jylmen salystyrǵanda 34%-ǵa joǵary. Sondaı-aq ol «DOM» qory jumys istegen kezeńde 2 369 balaǵa jasalǵan 3 751 operasııanyń, onyń ishinde 2010-2023 jyldar aralyǵynda 632 retınopatııa operasııanyń aqysyn tólegenin aıtty.
Úndistannan kelgen doktor Anand Vınekar búgingi tańda óz elinde 3,5 mıllıon shala týǵan náreste bar ekenin aıtty. Bul el osy kórsetkish boıynsha álemde birinshi orynda eken.
«Úndistanda retınopatııamen aýyratyn balalardy emdeıtin mamandar sany Qazaqstandaǵyǵa jýyq. Árbir 2-3 saǵat saıyn Úndistanda bir sábıge operasııa qajet ekenin men naqty bilemin. Skrınıngti keıinge qaldyrýǵa bolmaıtynyn balalardyń ata-analaryna únemi eskertip otyramyn. Skrınıngti alǵash ret 14 jyl buryn bastadym, kózdi zertteýge arnalǵan retınaldy kameralardyń jyl ótken saıyn jetildirilip jatqanyna qýanyshtymyn. Búgin biz óz ádisterimizben, tájirıbemizben bólisip otyrmyz. Jańa tehnologııalardyń kómegimen qazir dárigerler ǵana emes, medbıke de sábılerdi teksere alady. Bul jaǵdaı resýrstar men qymbat ýaqytymyzdy únemdeıdi», deıdi A.Vınekar.
Aıtqandaı, úndi dárigerleri Qazaqstanǵa sábılerdiń kórý qabiletiniń aýytqýyn erte bastan anyqtaýǵa múmkindik beretin avtorlyq qurylǵy ákelgen. Bul sezimtal kamera amerıkandyq áriptesteriniki sııaqty kólemdi emes jáne dıagnoz qoıylǵannan keıin 24-72 saǵat ishinde kómek berýge bolady. Bul – búkil álemdegi oftalmologter arasynda «altyn saǵat» erejesi.
Retınopatııa dıagnozy qoıylǵan sábılerge kómektesý úshin sheteldik áriptesterimen belsendi baılanys ornatýǵa qol jetkizgen balalar oftalmologi Ásel Sháripova: «Ata-analar úshin bul medısınalyq ataýdyń astynda náresteniń kórý júıkesiniń damymaýymen sıpattalatyn aýyr aýrý jatyr. Bıyl alǵash ret osy konferensııaǵa retınopatııa boıynsha álemdik aýqymdaǵy jetekshi mamandar qatysty. Bul ǵylymı zertteýshilerdiń, otandyq oftalmologterdiń ǵana emes, sonymen qatar qaıyrymdylyq qorlary men ata-analardyń tájirıbe almasýynyń biregeı alańy boldy. Árkim ózine kerek sabaq alǵanyna senimdimiz», dedi.
Eń bastysy, shala týǵan balalardyń retınopatııasyn anyqtaý dárigerdiń joǵary kásibıligin ǵana emes, mamandandyrylǵan qural-jabdyqtardy – oftalmoskop, retınaldy kamera, oftalmologııalyq lazer sııaqty zamanaýı medısınalyq tehnologııalardy qajet etedi. Al mundaı jabdyqtarǵa qol jetkizý úshin qomaqty qarajat kerek. Degenmen bul másele qaıyrymdylyq qorlarynyń qoldaýymen sheshimin taýyp otyr.
«Sábıler dúnıege kele salyp múgedektikke ushyraý deńgeıin azaıtý úshin aldymyzda kúrdeli mindet – qysqa merzim ishinde jańa týǵan nárestelerdiń barlyǵyn dıagnostıkalyq qural-jabdyqtardyń orasan jetispeýshiligine qaramastan, oftalmologııalyq skrınıngpen qamtý máselesi turdy. AYALA qaıyrymdylyq qory men «Qazaqstan Halqyna» qorynyń birlesken kúsh-jigeriniń kómegimen óńirlerden kelip túsken oftalmoskoptarǵa degen suranys oryndaldy. Medısınalyq kórsetilimder boıynsha qajet bolǵan jaǵdaıda balalarǵa lazerlik túzetý Astana men Almatyda ǵana emes, elimizdiń 7 perınataldyq ortalyǵynda júrgiziledi. Bul – el úshin úlken jetistik, ıaǵnı densaýlyq saqtaýdy jaqsartý men balalardyń kórý qabiletin saqtaýda aıtarlyqtaı jumystar atqarylǵanyn kórsetedi. Jappaı oftalmologııalyq skrınıngti engizý men lazerhırýrgııalyq operasııalardy júrgizý jańa týǵan nárestelerdiń kórý qabiletin der kezinde dıagnostıkalaý men emdeýdi qamtamasyz etedi dep úmittenemiz», deıdi Densaýlyq saqtaý mınıstrligine qarasty Ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý departamentiniń dırektory Maǵrıpa Embergenova.
Qazirgi tańda elimizdiń 16 medısınalyq ortalyǵy oftalmoskoptarmen, 5 lazerlik qondyrǵy, 5 retınaldy kameramen qamtamasyz etilgen. Oftalmologterdiń biliktiligi, qaıyrymdylyq qorlary men otandastarymyzdyń, demeýshilerdiń qosyla qoldaýynyń arqasynda nebári 1,5 jyldyń ishinde sábıler soqyrlyǵyn azaıtýda úlken serpilis jasaldy.
«Osydan birneshe jyl buryn ǵana jylyna júzdegen bala kórý qabiletinen aıyrylyp, analarynyń kózindegi meıirim men jaryq dúnıeni seziný baqytynan aıyrylyp jatatyn edi. Ata-analar retınopatııany shetelde emdeýdi ótinip, qaıyrymdylyq qorlaryna talaı márte júginýge týra kelgen. О́kinishke qaraı, mundaı emdelý árdaıym sátti ótpedi, sebebi birden, týǵannan keıingi alǵashqy aıda retınopatııanyń beleń alýyn toqtatýǵa bolatyn qymbat ýaqyt ótip ketti. Qazir elimizde shala týǵan nárestelerdiń kóz toryn dıagnostıkalaý, lazerkoagýlıasııalaý da jappaı júrgizilip jatyr», deıdi AYALA qaıyrymdylyq qorynyń negizin qalaýshy Aıdan Súleımenova.
ALMATY