«Stopfake.kz» portaly keıingi úsh jylda otandyq keńistikten 3 myńnan astam aqparattyń jalǵan ekenin anyqtaǵan. Bıyldyń ózinde 760 basylymnyń deregi tekserilgen. Taldaý barysynda feık jańalyqtyń kóbine vaksınasııa, koronavırýstyq pandemııa, qastandyq jasaý, 5G baılanys formaty jáne ınternet-tehnologııalar taqyrybynda taraıtyny belgili bolyp otyr.
Biz sıfrly áleýmetke qadam basqaly áleýmettik jelilerdiń lentalarynda, WhatsApp habarlamalarda, telegram-arnalardaǵy posttarda, YouTube pen TikTok-taǵy beınejazbalarda aqparat aǵyny tym kóp. Al aqparattyq ortada naqty bolǵan jaǵdaılardy oıdan shyǵarylǵandardan ajyratý ońaı emes. Qara halyq, ádette, málimettiń oń-terisin, durys-burysyn tekserip jatpaıdy. Osy rette «Stopfake.kz» saıty jeliniń otandyq segmentinde jalǵan aqparattyń taralýyn toqtatý jáne jalpy túsinbeýshilik pen qate túsinik deńgeıin tómendetý, oqyrmandarǵa synı oılaýdyń mańyzdylyǵyn eske túsirý jáne feıkterdiń qalaı jáne ne úshin jasalatynyn túsindirý baǵytynda jumys istep keledi. Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń málimetinshe, ınternet portalǵa alǵashqy materıal 2020 jyldyń shildesinde jarııalanǵan eken.
«Bizdiń joba koronavırýs pandemııasy kezinde qolǵa alyndy. Ol kezde áleýmettik jeliler men messendjerlerde jalǵan aqparat kóbeıip, otandastarymyz arasynda belsendi taralǵan edi. «Stopfake.kz» saıty osy ınfodemııamen kúresý, oqyrmandarǵa dáleldengen derekterdi usynyp, feık aqparattardy jedel jáne dáıekti túrde joqqa shyǵarý úshin quryldy. Aqparatty teksergen kezde biz bastapqy derekkózdi anyqtaımyz, ǵylymı zertteýlerdi qaraımyz, foto jáne vıdeo materıaldardyń túpnusqalyǵyn tekseremiz. Sondaı-aq saýal joldap, saraptamalyq jáne resmı pikirlerdi, onyń ishinde memlekettik organdar ókilderiniń dáıeksózderin keltiremiz. Úsh jyldan astam ýaqyt ishinde biz Qaznette taraǵan myńdaǵan habarlamanyń shynaıylyǵyn tekserdik. Alǵashqy aqparat – karantındik shekteý sharalarynyń engizilýine baılanysty halyq arasynda 75 myń teńge kóleminde áleýmettik kómek tólenetini týraly jalǵan aqparatty teristeý boldy», dedi «Stopfake.kz» jobasynyń kýratory Aıbek Kúmisbekov.
Mamandar sońǵy ret Telegram-da eldi dúrliktirgen «Adamdardy sıfrlyq kómirtegi tólqujattarymen baqylaıdy» degen aqparatty teriske shyǵardy. Jarııalanymda bıyl qazan aıynyń basynda «Intrepid Travel» kompanııasy «The Future Laboratory» boljam jasaý agenttigimen birlesip, esep daıyndaǵanyn kórsetedi. Bul málimet kóptegen sheteldik aqparat saıtyna tarap úlgeredi. Týrıstik kompanııanyń paıymdaýynsha, bolashaqta saıahatshylar úshin kómirtegi tólqujattary engizilýi múmkin. Onda kómirqyshqyl gazyn shyǵarýdyń jyldyq lımıti kórsetiledi-mys. Nátıjesinde, mundaı qujattar qozǵalysty shekteıdi. Sonymen qatar jahandyq jylynýǵa baılanysty saıahat kartasy da ózgeredi eken. Biraq bul boljam ǵana dep bergen. Shyn máninde, faktchekerler mundaı kómirtegi tólqujattaryn jasap, engizý boıynsha resmı málimdemeler nemese jobalar joq ekenin anyqtady.
Sondaı-aq saıtta sarapshylarmen suhbattar, jelidegi alaıaqtardyń qurbanyna aınalmaý týraly túsindirme materıaldar jáne jalǵan jańalyqtardy tanýǵa qatysty nusqaýlar jarııalanady. Saıt ókili áleýmettik jelilerde nemese BAQ-ta jarııalanǵan kez kelgen aqparattyq habarlamanyń senimdiligine kúmán bolǵan jaǵdaıda, ony portaldan tekserip kórýge keńes beredi.
«Shyndyqty ótirikten ajyrata bilý – aqparattyq saýattylyqtyń bir belgisi. Jalǵan jańalyqty taný úshin aldymen avtordyń kim nemese qandaı uıym ekenin bilý kerek. Habarlamada naqty derekkózge siltemeniń bolýyna nemese siltemeniń kimge jasalǵanyna nazar aýdarý kerek. Kóbine feıkter anonımdi túrde taratylady. Nemese aqparat kózi týraly óte túsiniksiz jazylady, oqıǵanyń qaıda bolǵany, orny men kúni kórsetilmeıdi. Habarlamaǵa qarap, onda ne jazylǵanyn derek pe, pikir me, sony anyqtańyz. Feık belgileriniń biri – onyń taqyryby aıqaılap turady, ony odan ári taratýǵa shaqyrady. Jalǵan habarlamalardyń kópshiligi oqyrmandy berilgen silteme boıynsha ótýge ıtermeleý úshin jasalǵan jarnamalar nemese alaıaqtyq habarlandyrýlar. Synı oılaýdy damytyp, áleýmettik jeliler men messendjerlerde taratpas buryn aqparatty tekserý qajet. Munyń bári smartfon men ınterneti bar kez kelgen adamǵa ońaı ári qoljetimdi. Fotosýretter men beınejazbalardy verıfıkasııalaýǵa izdeý júıelerindegi keskindi keri izdeý qyzmeti kómektesedi. Qazirgi ýaqytta sýrettiń jasandy ıntellekt arqyly nemese adamnyń qolymen jasalǵanyn anyqtaıtyn saıttar bar», dedi A.Kúmisbekov.