Júgerishi jaıyn júre tyńdamańyz

Alaıda bıyl eginge oraq merziminen bir aı kesh tústi. Endi qys jaqyndaǵanda dándi keptirý ońaı is emes. Al zaýyt ylǵal ónimniń baǵasyn ádettegideı arzandatyp alady. Onyń ústine búginde kılosy 80 teńgeni qurap otyr. Bul qarjy paıda ákelmek turmaq, shyǵyndy tolyq jappaıdy da.

Iá, bıyl panfılovtik sha­ǵyn sha­rýalardyń jaıy máz emes. О́nim mol bolǵanymen aýa raıynyń qolaısyzdyǵy egin­shilerdiń eńsesin túsirip otyr. Qazir qyrman bitkenniń basy úıilme-úıilme sary altynǵa tolyp jatyr. Qazan aıy jańbyrly bolyp ábigerge salyp edi, endi qarasha kelip qaharyna mine bastady. Soǵan qaramastan jankeshti jumystyń nátıjesinde ótken aıda 15 myń gektardan astam ónim qyrmanǵa quıyldy. Bul – aýdanda ósirilgen barlyq júgeri alqabynyń jartysyna jeter-jetpes kórsetkish. Kók­tem­niń salqyny men taýdan kele­tin qar sýynyń jyldaǵydan azaı­ǵany kedergi keltirgendikten sharýalar eginin ádettegiden kesh ekken. Sondyqtan ónim qazan aıyn­da ǵana pisti. Endi japa­tar­maǵaı jınaıyn dese aýdanda tehnıka kúshi az. Sharýalar arnaıy jınaıtyn kombaınǵa kezekke turyp, ýaqytyn óltirip júr.

«Júgire pisti, endi jınaıyn desek, tehnıka joq, kútip otyrmyz. Kúnniń raıy qubylyp tur, júgerini tolyq keptire almaımyz-aý. Biz jerdi jalǵa alyp ekkendikten, qolymyzda eshqandaı kúsh joq. Iri qojalyqtarda arnaıy keptiretin qurylǵy bolady, ony alý da úlken shyǵyn. Onyń ústine bıyl baǵa óte tómen. Ketken aqshamyzdy aqtaı almaımyz ba dep ýaıymdap otyrmyn. Byltyr baǵa jaqsy bolyp edi, bıyl túsiniksiz», deıdi júgerishi Halıl Alımuly.

Tehnıka demekshi, bıylǵy naýqandyq jumysqa aýdan boıynsha jalpy 90-ǵa jýyq júgeri oratyn kombaın qatysady. Onyń jartysyna jýyǵy alqaptan dándi birden ýatyp jınaıtyn ámbebap kombaın, 600-den astam traktor, myńnan astam tirkeme ázirlengen. Eginshiler bıyl da birqatar jańa tehnıka satyp alǵan. О́tken toǵyz aıda aýdanda jańadan jalpy quny 925,2 mln teńge turatyn 62 tehnıka alyndy. Degenmen bul tehnıka sany júzdegen sharýaǵa shaqqanda túk emes. Keıbir kásipkerler kezegin aptalap kútetinin aıtady.

Qarańyz, shıkizatty alatyn «Krah­mal-sirne» zaýyty ýatylǵan dándi 15 paıyz ylǵaldylyǵymen 80 teńgeden almaqshy. Al ylǵaldylyq odan joǵary bolsa, baǵa da tómendeı bermekshi. О́kinishke qaraı, ár tonnadan 80 myń taptym degenniń ózinde sharýanyń egin egip, ósirýge jumsaǵan shyǵynyn bul qarjy tolyq jappaıdy. Byltyr baǵa 120 teńgeni quraǵan. Onyń ózi aqtamaıtyn bolǵandyqtan, keıbir sharýalar kóktemde satpaqshy bolyp, tu­ty­nýshy tappaǵan edi. Sony oılaǵan egin­shiler qazir sobyqty júgeri óniminiń kılosyn 50-60 teńgeden qyrmandardan satady. Máseleniń tórkini bıyl Reseıden bizdiń elge bıdaı men júgeriniń kóptep kirip, baǵany túsirgeninde bolyp tur.

Al keıbir úlken qojalyqtardyń kóńili toq. Áleýeti myqty bolǵandyqtan, aýa raıynyń kedergisine kóp alań­da­maıdy. Máselen, «Aıgerim» sharýa qojalyǵyn alyp qaraıyqshy. Egis alqabyna tamshylatyp sýarý tehnologııasyn engizýdiń nátıjesinde júgeriniń ónimdiligin eki ese arttyrǵan. Tipti eki jyldyń ishinde 156 gektar jerge ylǵal saqtaý tehnologııasyn engizip, oǵan jalpy somasy 270 mln teńge ınvestısııa quıǵan. Buǵan deıin júgeriniń ár gektarynan 70 sentnerden ónim jınasa, tamshylatyp sýarýdy qoldanýdyń nátıjesinde ár gektaryna 150 sentnerge deıin ónim alyp otyr.

«Aıgerim» sharýa qojalyǵynyń basshysy Ulan Sarpekovtiń aıtýynsha, ol júgeri ósirýmen 11 jyldan beri aınalysyp keledi.

«Sharýashylyqta mal azyǵyna jáne tuqymǵa arnalǵan júgeri túrlerin, sol sııaqty popkorn júgerisin ósiremiz. Júgeri ósirýde ylǵaldy saqtaý tehnologııasyn engizýdiń mańyzy zor. Osy rette 2022 jyly aldymen 55 gektarǵa tamshylatyp sýarý júıesin engizip, ár gektarynan 150 sentnerge deıin ónim jınadyq. Bıyl taǵy 101 gektarǵa osyndaı qurylǵylar qoıdyq. Bul rette sý únemdeý tehnologııasyn ornatýǵa jumsalǵan shyǵynnyń bir bóligi memleketten sýbsıdııalanatyny edáýir kómek. Qazir kúzgi jıyn-terim naýqany qyzý júrip jatyr. О́nimdilik byltyrǵy shamada bolady dep josparlap otyrmyz», deıdi U.Sarpekov.

О́ńir ákimi baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, tamshylatyp sýarýdyń ızraıldik tehnologııasyn almatylyq «Irrıgator Kazahstan» JShS ornatqan jáne osy kompanııa júıeniń durys jumys isteýine tıisti súıemeldeý jasap keledi. Sonymen qatar kompanııa mamandary sýsorǵy stansasynda qalaı jumys isteý kerektigin sharýashylyqtaǵy eki jumysshyǵa ar­naıy úıretti. Qojalyqta júgeri sharýa­shy­lyǵymen qatar, qazaqtyń bııazy júndi qoıyn ósirý jolǵa qoıylǵan. Bú­ginde sharýashylyqta 15 adam turaqty ju­mys isteıdi. Maýsymdyq kezeńde ju­mys­shylar sany 40-qa jýyqtaıdy.

Jalpy, Jarkent óńirinde júgerini keptirý, saqtaý jáne ótkizý máselesi de ózekti. Budan birneshe jyl buryn sharýalardyń ótinishine oraı Penjim aýy­lynda oblys ákimdiginiń qoldaýymen júgerige arnalǵan 2 qyrman salynǵan bolatyn. Ekeýi de búgingi kúni halyq ıgiligine jumys istep tur. Jalpy, birinshi qyrmanda bir aýysymda 1200 tonna, al ekinshi qyrmanda bir aýysymda 1500 tonna dán keptiriledi. Sol sııaqty «Orazbaev B.Z.» sharýa qojalyǵy ótken jyly táýligine 800 tonna dán keptiretin, syıymdylyǵy 10 myń tonnalyq júgeri keptirý jáne saqtaý zaýytyn salǵan bolatyn. Bul nysannyń óńir sharýashylyqtary úshin de tıimdiligi mol boldy. Sharýashylyq basshysy Berik Orazbaevtyń aıtýynsha, qoımada 2022 jyly 5 myń tonnaǵa jýyq júgeri dáni saqtalǵan. Bıyl da jumys qarqyny odan kem bolmaıdy. Zaýytta 25 adam jumys isteıdi.

Aýdan ákimi Marat Saǵynbektiń sózine qaraǵanda, búgingi kúnde aýdanda 30 myń tonnadaı ónim júgeri óńdeý kásipornyna ótkizilgen. Sharýalar ónim­derin negizinen Jarkent krahmal-sirne zaýytyna tapsyrady. Al jalpy aýdanda 4 myńǵa jýyq sharýashylyq júgeri ósirýmen aınalysady.

«Álemdik naryqtaǵy baǵalarǵa sáı­kes búgingi kúni júgeri ylǵaldylyq deń­­geıine qaraı 70-80 teńgeniń arasynda baǵalanady. Bul ótken jylǵy qu­nynan edáýir tómen. Sondyqtan biz qazir júgerini belgili bir kólemde Qytaı naryǵyna da laıyqty baǵada ótkizý týraly kelisimder jasaýdy jos­parlap otyrmyz», deıdi aýdan ákimi M.Saǵymbek. Bul rette ol júgeri ósirý­shi­lerge zaýytqa ótkizgen óniminiń ár ton­nasyna 6 myń teńgeden sýbsıdııa be­ri­lip otyrǵanyn da atap ótti.

Aıta keteıik, bıyl Jetisý kóleminde 57 myń gektarǵa júgeri sebilse, sonyń 47 paıyzy – Panfılov aýdanynyń úlesinde. Búgingi kúnge jetisýlyq sharýalar 32,3 myń gektardy jınap aldy. Oblys kóleminde júgeriniń ortasha shyǵymy 63,3 sentnerden aınalsa, bul kórsetkish Panfılov aýdanynda 66,1 sentnerden kelip otyr. Panfılov aýdandyq ákimdiginiń málimetinshe, aýdan bıyl 180 myń tonna júgeri jınaý­dy josparlaǵan. Munda ázirge júgeri alqabynyń 13,2 myń gektary jınalypty.

Jetisý oblysy