Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaev Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń alańynda Memleket basshysynyń ekologııaǵa qatysty tapsyrmalarynyń oryndalý jaıyn jáne balyq sharýashylyǵyn damytýdyń 2021-2030 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy jóninde keńinen málimet berdi.
Balyq salasy – ekonomıkalyq ósýdiń jáne halyqty jumyspen qamtýda mańyzdy salalardyń biri. Memleket basshysy Joldaýynda «Balyq salasy erekshe nazar aýdarýǵa laıyq» degen edi.
«Mańǵystaý oblysyndaǵy Kaspıı ıtbalyǵynyń popýlıasııasyn saqtaýǵa memlekettik tabıǵı rezervat qurýdy jedeldetýge qatysty 2023 jylǵy sáýirde jaratylystaný-ǵylymı negizdeme (JǴN) bekitildi. JǴN negizinde qazirgi ýaqytta tehnıko-ekonomıkalyq negizdeme ázirlenip jatyr. Nátıjelerdi jyl sońynda alamyz. Rezervat 2024 jylǵy maýsymda derbes zańdy tulǵa retinde qurylady», deıdi mınıstr.
Sondaı-aq ol Kaspıı teńizinde zańsyz balyq aýlaýdyń jolyn kesý jónindegi jumysty jandandyrýǵa 2023 jylǵy naýryzda Ekologııa mınıstrligi men Ishki ister mınıstrligi Jaıyq-Kaspıı basseıniniń sý aıdynynda brakonerlikpen kúres jónindegi 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan birlesken jospary bekitilip, teńizde baqylaý jumysy kúsheıtilgenin jetkizdi.
«Atyraý qalasyndaǵy memlekettik bekire zaýytynyń óndiristik bazasyn jańǵyrtý josparlandy. 2023 jylǵy naýryzda mınıstrlik tıisti Jol kartany bekitti. Zaýyt qurylystarynyń turaqtylyǵyna tehnıkalyq tekserý júrgizildi, bıologııalyq negizdeme ázirlendi. Maýsym aıynda zaýytty damytý tujyrymdamasy jáne jobalyq-smetalyq qujattama ázirleýge tehnıkalyq tapsyrma bekitildi», deıdi E.Nysanbaev.
Onyń aıtýynsha, 2023 jylǵy qyrkúıekte balyq sharýashylyǵyn damytýdyń 2030 jylǵa deıingi baǵdarlamasyna balyq ónimderin qaıta óńdeý jumysyn sýbsıdııalaý boıynsha memlekettik qoldaý sharalaryn engizýde ózgerister bar. Sondaı-aq balyq sharýashylyǵyna ınvestısııalyq jobalar úshin bıýdjetten nesıe berý múmkindigi túrinde qosymsha engizildi. Oǵan balyq resýrstaryn saqtaý, molaıtý, ónerkásiptik balyq aýlaýdy damytý, qaıta óńdeý jumystary kiredi. Bıyl qarasha aıynda Parlament Májilisine bıznesti memlekettik qoldaýdy keńeıtýge quqyqtyq negizdi kózdeıtin «Akvaósirý týraly» zań jobasyn engizý josparlanǵan.
«Bıyl 10 aıda 34,9 myń tonna balyq aýlandy, 13,2 myń tonna balyq ósirildi. 15,6 myń tonna balyq eksporttalyp, 32 myń tonna ımporttaldy. Salany tabysty damytýdyń mańyzdy tetigi – bıznesti sýbsıdııalaý jáne salyqtyq jeńildikter túrinde bastapqy kezeńde qoldaý. Qazir balyq ósirýdiń baǵyttaryn sýbsıdııalaý kózdelgen. Bul – kúrdeli salymdarǵa, tehnıka men jabdyqtardy satyp alýǵa ınvestısııalyq sýbsıdııa berý, sondaı-aq balyq ósirýge arnalǵan negizgi komponentterge, atap aıtqanda, jem, shabaq jáne dári-dármek satyp alýǵa arnalǵan shyǵyndardy óteý. 2023 jyly sýbsıdııalaýǵa 4,1 mlrd teńge kózdelgen, bul ótken jylmen salystyrǵanda 4 ese kóp. Salalyq baǵdarlama sheńberinde jyl saıyn sýbsıdııalaýǵa bıýdjetten bólinetin qarajat kólemi ulǵaıady», dedi E.Nysanbaev.
Onyń sózinshe, bıznes úshin qolaıly jaǵdaılar jasalyp jatyr. Máselen, óndiristik jáne ınvestısııalyq shyǵyndardy sýbsıdııalaý túrinde memlekettik qoldaý sharalary keńeıtildi, balyq sharýashylyqtaryna sý berý boıynsha shekteýler alynyp tastaldy. Balyq ósirý toǵandaryn jobalyq-smetalyq qujattamasyz jáne memlekettik saraptamadan ótpeı-aq tek eskızdik jobalar negizinde salýǵa múmkindik berildi.
«Qazir elimizde 72 balyq óńdeý kásiporny jumys isteıdi. Onyń ishinde 17 kásiporyn joǵary talaptarǵa saı jáne balyq ónimderin Eýropa elderine eksporttaý quqyǵyn aldy. Bul rette qosymsha taǵy otandyq 13 kásiporyn osyndaı eksport quqyǵyn alýǵa ótinim berdi. Sondaı-aq eksporttyq naryqty keńeıtý maqsatynda Qazaqstan – Qytaı arasynda veterınarııalyq sertıfıkat kelisildi. Al Qytaı eliniń tizilimine 65 Qazaqstan kásiporny engizildi», deıdi mınıstr.
Otandyq balyq óńdeý kásiporyndarynan álemniń 21 eline balyq ónimderiniń 100-den asa túri shyǵarylady, olardyń ishinde eń iri tutynýshylar – Reseı, Germanııa, Nıderland, Lıtva, Qytaı.
«Mınıstrlik Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn ýaqtyly jáne sapaly oryndaýǵa Balyq sharýashylyǵyn damytý baǵdarlamasyn is júzinde júzege asyrý jóninde sharalar qabyldaýdy jalǵastyra beredi», dep túıindedi balyq salasyn mınıstr.
Sonymen qatar jıynda balyq sharýashylyǵynan basqa da ekologııalyq máseleler jóninde aıtyldy. Kópten kópshiliktiń kókeıinde júrgen ormanshylardyń alatyn jalaqysy men jaǵdaıy sóz boldy. Abaı aýdanynda 14 jumysshynyń qazasyna sebep bolǵan orman órtinen keıin Úkimet ormanshylardyń jalaqysyn kóterý týraly sheshim qabyldaǵan edi. E.Nysanbaev 100 paıyzǵa kóterilgen jalaqynyń qazirgi kólemi qandaı ekenin aıtty.
«Búginde orman salasyndaǵy orta býyn mamandary shamamen 180 myńnan 220 myńǵa deıin jalaqy alady. Ormanshylar jalaqysy 140 myńnan 180 myń teńgege deıingi aralyqta. Al basshylyq qyzmetterdiń jalaqy mólsheri 280 myńnan 350 myń teńgege deıingi aralyqta kóterildi», dedi mınıstr.
Sondaı-aq ol orman jáne balyq sharýashylyǵy eń tómen jalaqy alatyndardyń qatarynda ekenin rastady. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń keıingi málimeti boıynsha tamyz aıynda elimizde ortasha arıfmetıkalyq jalaqy 365 502 teńge boldy. Al qarapaıym ormanshynyń jalaqysy odan eki ese az ekeni baıqalady.
Kıikterdiń de máselesi kúıip tur. Ásirese talapshyl qoǵam múıizdi qaıda jaratady degen suraqty qarsha boratyp jatyr. Áıtkenmen quzyretti oryndardan ashyq ári tushymdy jaýap bolmaı, el ishinde quryqqa syryq jalǵanyp jatqany da jasyryn emes. Osy túıtkildiń túpkilikti túıinin bilý maqsatynda qoıǵan saýalymyzǵa: «Kıikterdiń múıizin shetelge satýdy josparlap otyrmyz», dep jaýap qatty Ekologııa mınıstri. Elimizde kıik múıizderin syrtqa satý jaǵy qarastyrylyp jatqanyn, ruqsat alý 2025 jylǵa josparlanǵanyn jetkizdi.
«Kıik múıizderi farmasevtıkadaǵy dástúrli komponent ári Shyǵys elderindegi, negizinen Qytaıda dári-dármekterdiń quramdas bóligi sanalady. Búginde kıik múıizderin eksporttaýǵa múmkindigimiz joq. «SITES» sırek kezdesetin janýarlardy qorǵaý jónindegi halyqaralyq uıymy jekelegen janýarlardy qoldanýǵa (onyń ishinde kıik te bar) tyıym saldy», dedi E.Nysanbaev.
Sondaı-aq mınıstr búginde Jenevada kıikterdiń múıizin paıdalanýǵa tyıym salýdy alyp tastaý týraly másele talqylanyp jatqanyn aıtty.
«Ruqsat alý merzimi – 2025 jyldyń basy. Búgingi tańda kıikterdiń sanyn retteýden alǵan barlyq múıiz tańbalanyp, «Ohotzooprom» mamandandyrylǵan kásipornynyń arnaıy úı-jaılarynda saqtalady. Qazir kıikterdiń múıizderin satpaımyz, biraq bolashaqta kıikterdiń múıizderin syrtqy naryqqa satýdy josparlap otyrmyz», deıdi ol.
E.Nysanbaev nysanǵa alǵan aqbókenderge qatysty aqparattar legi tolastamaı tur. Máselen, keshe Sátbaev qalasynda 23 kıiktiń ushasy tabylǵany anyqtaldy. Polısııa qyzmetkerleriniń málimetinshe, atylǵan aqbókender qalanyń aýmaǵynda ornalasqan jeke úıdiń garajynan tabylǵan.
«Oqıǵa ornyn qaraý kezinde odan basqa 6 terisi men 10 aqbóken múıizi, 3 tegis uńǵyly myltyq, 54 patron, «Nissan Patrol» markaly avtomashına tabylyp, tárkilendi. 33-40 jas aralyǵyndaǵy úsh kúdikti er adam ustalyp, olardan zattaı dáleldemeler tárkilendi. Sotqa deıingi tergeý júrgizilip jatyr», delingen polısııa habarlamasynda.
Kúdiktiler ýaqytsha ustaý ızolıatoryna qamaldy. Osy fakti boıynsha Qylmystyq kodeksiniń 339-babynyń 2-bóligimen boıynsha qylmystyq is qozǵaldy. Osy baptyń sanksııasy bes jylǵa deıingi merzimge belgili bir laýazymdardy atqarý nemese belgili bir qyzmetpen aınalysý quqyǵynan aıyra otyryp, múlki tárkilenip, jeti jylǵa deıingi merzimge bas bostandyǵynan aıyrý túrindegi jazany kózdeıdi.