Keshe Almatyda aqparat aıdynyndaǵy aýyzbirlikti nyǵaıtýǵa ózindik úlesin qosyp otyrǵan III Halyqaralyq túrkitildes jýrnalıster medıa forýmy márege jetti. Otandyq medıa keńistiginde pikir alýandyǵyna jol ashatyn basqa da aýqymdy jıyndar jetkilikti bolǵanymen, bul forýmnyń aıyrmashylyǵy da basqa.
Almatydaǵy sheteldik jáne otandyq áriptesterimizdiń dıdarlasýy Medeý men Shymbulaqtan bastaldy. Bir jaǵynan «Túrkitildes jýrnalıster qory» QQ týrızmdi nasıhattaýǵa da umtylyp júrgenin atap ótken jón.
Qazaqstannyń barlyq oblys, aýdanymen birge, Qyrǵyz Respýblıkasy, О́zbekstan, Ázerbaıjan, Túrkııa, Belgııa, Ulybrıtanııa, Nıderlandtan túrkitildes BAQ basshylary men ókilderi bas qosqan forýmda «Túrkitildes jýrnalıster qory» qoǵamdyq qorynyń prezıdenti Názııa Joıamergenqyzy: «Medıa forýmynyń ataýyn «Turktime: Túrki memleketteriniń medıa birligi» dep ataýymyzdyń sebebi bar. 2023 jyly Astanada Túrki memleketteri uıymynyń H sammıtinde Qazaqstan uıym tóraǵalyǵyn qabyldap aldy. Prezıdent Q.Toqaev: «Túrki birligin tanytý úshin bizdiń tóraǵalyǵymyz «Túrki dáýiri!», ıaǵnı «Turktime!» uranymen ótedi», dep málimdedi. Osy oraıda «Túrki áleminiń keleshegi – 2040» atty qujat bekitilip, Túrki memleketteri uıymyn odan ári damytý maqsatynda mańyzdy 8 baǵyt – salt-dástúr, túbi bir túrkige ortaq qundylyqtardy birizdendirý, reformalar, ǵylym, senim, ınvestısııa, medıasııa jáne energııaǵa basymdyq berildi. Dál osy basty baǵyttardyń arasynda túrkitildes buqaralyq aqparat quraldarynyń birligi de bolýǵa tıis. Sebebi kez kelgen bastamany halyqqa jetkizip, nasıhattaıtyn – BAQ ókilderi», dedi.
Úsh kúnge ulasqan forýmda soǵystar, pandemııa sarqynshaqtary, klımattyń ózgerýi, resýrstar tapshylyǵy, ekonomıkalyq qıyndyqtar, medıa salasyndaǵy básekelestiktiń artýy, aqparattyq manıpýlıasııa men jalǵan aqparattardyń kúsheıýi, BAQ-taǵy kásibı etıkanyń jıi saqtalmaýy talqyǵa tústi.
– Medıa forýmda túrki elderinen jınalǵan áriptesterimizben birge medıa salasyndaǵy túıtkilderdi sheshýdiń joldaryn qarastyra otyryp, ortaq jobalar jasaý jóninde keńestik. Basty maqsatymyz – túbi bir túrkiniń tarıh, rýhanııat, óner, ekonomıka men saıasatyn túrki halyqtaryna nasıhattaý. О́kinishke qaraı, 70 jylǵa jýyq ústemdik qurǵan keńes odaǵy baýyrlas halyqtardy bir-birine jat qyldy. Álipbıin ózgertý arqyly qazaq, qyrǵyz, ózbek, túrikmen, tatar, bashqurt, qaraqalpaq, taǵy basqa ulttardyń arasyndaǵy baýyrlastyq baılanysty úzýge tyrysty. Biz, túrki elderiniń aqparat quraldary men jýrnalısteri osy olqylyqtardyń ornyn toltyrýǵa kúsh salýymyz qajet. Ol úshin qysqamerzimdi jáne uzaqmerzimdi strategııalyq josparlardy qura otyryp, maqsatty da úzdiksiz damýǵa múddelimiz, – deıdi Nazııa Joıamergenqyzy.
Forýmda Túrkııa Respýblıkasy Týrızm mınıstrliginiń Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy mádenıet jáne týrızm keńesshisi Alparslan Akyndjy «Jańa «Jibek joly» týrıstik beldeýindegi Túrki uıymyna múshe elderdiń yntymaqtastyq negizderi» taqyrybynda baıandama jasady.
Al «Kásibı etıka. Quqyq jáne aqparattyq qaýipsizdik» otyrysynyń tizginin «Alatau-aqparat» medıa holdınginiń bas dırektory Erjan Tólek qolǵa alyp, túrkııalyq jýrnalıst Ahmet Túzún «Jýrnalıstıkadaǵy etıkalyq qaǵıdalar jáne tájirıbedegi kedergiler», «Minber» jýrnalısterdi qoldaý ortalyǵynyń jetekshisi Esengúl Kápqyzy «Medıa etıka», О́zbekstan Parlamentiniń «Halq Sýzı»-«Narodnoe slovo» gazetiniń jaýapty hatshysy Nurlan Osmanov «Jýrnalıstik ádep jáne áleýmettik jaýapkershilik» taqyryptarynda oı qozǵady.
«Qazaq gazetteri» JShS bas dırektordyń orynbasary – Almaty qalasy basylymdarynyń jetekshisi Dýman Anash moderatorlyq etken «Kontentti monetızasııalaý: modelder, platformalar, strategııalar» otyrysy da oqshaý oılardy ortaǵa saldy.
Belgııalyq jýrnalıst, brukseltruk.be saıtynyń ıesi Iýsýf Djınal jýrnalıstıka shekaraǵa baǵynbaıtyndyǵyn aıta kele: «Bir kezderi Jibek joly arqyly saýda jasaǵandar – aqparat tasymaldaýshylar da edi. Biz jýrnalıster – aqparatty bir derekkózden alyp, ekinshi bir derekkózge jetkizýshimiz. Osy qyzmetti atqarý barysynda bizge júktelgen jaýapkershilik pen zor mıssııa bar. Biz ózimizdiń dilimizdiń, tilimizdiń, elimizdiń ókili bolamyz. Qazir Jibek jolynyń mindetin onlaın BAQ óziniń mindetine alyp, atqaryp otyr. Men Túrkııada ári Eýropada jýrnalıst retinde qyzmet etemin. Múmkindikterimizdi paıdalana otyryp, ózimiz úshin ári túrki memleketteri úshin túrli jospar quryp, jumys isteı alamyz. Álbette, ol úshin kúsh biriktirýimiz qajet», deıdi.
Belgııalyq áriptesimiz Túrki memleketteri BAQ-tarynda jumyla jumys isteýge múmkindik mol dep esepteıdi.
«Búkil álemdegi jaqut naryǵyn damytqan eldiń birin Belgııa quryp otyr. Jaqutty óńdeý óte qıyn, jaýapkershilikti talap etedi. Sol úshin mamandardy Úndistanda oqytyp, tájirıbe jınatty. Búginde eń myqty mamandar sol elde. Jýrnalıster úshin biz de solaı jasaı alamyz. Mysaly, Almatyda otyrǵan bir jýrnalıst Eýropanyń kez kelgen elindegi medıada jumys isteı alady. Iаǵnı mańyzdy aqparattardy, túrki elderine ortaq qundylyqtardy nasıhattaı alamyz. Aldaǵy ýaqytta «Túrkitildes jýrnalıster qorymen» birlesip, Eýropadaǵy úkimettik emes uıymdarmen birge birqatar jumysty qolǵa alamyz. Mundaı jobalardy Túrkııadaǵy áriptestermen birlesip jasap júrmiz, endigi kezek – Qazaqstanda», dedi Iýsýf Djınal.
«Áleýmettik jýrnalıstıka: BAQ-taǵy áleýmettik máseleler» atty semınar-trenıngte elimizdiń ár túkpirinen kelgen BAQ ókilderi belgili psıholog Janııa Beısenovanyń «Psıhologııalyq qysym jáne emosııany basqarý», «Empatııa» taqyrybyndaǵy paıymdarymen tanysty.
ALMATY