Ulttyq ulan qataryndaǵy Nıkıta Dıachenko óz bolashaǵyn ónermen sabaqtastyrady. О́skemen qalasyndaǵy «Shyǵys» óńirlik qolbasshylyǵyna qarasty 5518 áskerı bólimniń materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý rotasynyń maman-operatory bizdiń suraǵymyzǵa jaýap berdi.
– Nıkıta, dombyrany janyńa qashannan serik ettiń?
– Meniń dombyra aspabyna degen áýestigim bala kezimnen oıandy. Shamamen bes-alty jasar balamyn. Kólikte kele jatyp, radıodan dombyra kúmbirin tyńdap qaldym. Aspaptyń daýsy meniń boıymdy áp-sátte baýrap aldy. Alaıda qandaı mýzykalyq aspap ekenin bilmeı dal boldym. Ákemnen bul qazaqtyń dombyra aspaby ekenin surap bilgen soń, qyzyǵýshylyǵym odan saıyn arta tústi.
Kólik ishinde oryndalǵan dombyra kúmbiri qulaǵymnan ketpeıtindi shyǵardy. Meniń mýzykalyq aspapqa degen qyzyǵýshylyǵymnyń alabóten ekenin baıqaǵan ata-anam mektep tabaldyryǵyn attap jatqan maǵan bylaı shart qoıdy: «Eger alǵashqy toqsandy kileń bestikpen aıaqtasań, dombyra alyp beremiz», dedi.
– Sonymen sabaq úlgerimiń qalaı boldy?
– Árıne, úıge berilgen tapsyrmany tııanaqtylyqpen oryndap, ozat ataný úshin bar kúsh-jigerimdi jumsadym. Kúndeligime qoıylǵan árbir bestik baǵa meniń dombyraǵa jetý jolymdy jaqyndata túskendeı kórindi. Mektepten qaıtqan tusta synyptastarym sııaqty oıyn oınamaı, úıge qaraı asyǵatynmyn. Arqama asynǵan sómkemdi asha sala, sabaq qaraıtyn bólmege umtylý daǵdyǵa aınalyp ketti.
Bir kúni uıyqtap jatqan meni dombyra kúmbiri oıatyp jiberdi. Uıqyly-oıaý jatyrmyn. Túsim be, óńim be, bilmeımin. Áıteýir dombyra kúmbiri qulaǵyma alǵashynda talyp jetip, keıin údeı túskeni. Kózimdi ashyp qalyp edim, dombyra kúmbiri úzilgen joq. Áli de estilip tur. Tósekten lezde turyp, tórdegi bólmege júgire jóneldim. Men sol sátte qolyna dombyra ustaǵan ákemniń bir kúıdi quıqyljyta oryndap jatqanyna kýá boldym. Tabaldyryq tusynda ańtarylyp turǵan meni kórgen ol maǵan qaraı jaqyndap, qolyndaǵy dombyrasyn usyndy. «Bul seniki» degen daýysyn estir-estimesten dombyrany qapsyra qushaqtap alyppyn. Mine, sol ýaqyttan bastap men dombyradan aıyrylǵan emespin. Qaıda júrsem de ózimmen birge alyp júremin.
– Dombyrada oınaýdy eń alǵash ákeń úıretti me?
– Ákem dombyramen kúı emes, dástúrli ánderdi oryndaıtyn. Ulttyq aspapqa degen qulshynysymnyń joǵary ekenin ańǵarǵan ol meni jergilikti mýzykalyq mektepke jetelep alyp bardy. Mine, men kúı oınaýdy osy óner ordasynda meńgerdim. Ol jerde qazaq mýzykasynyń tilin rýhanı fenomen dárejesine kótergen Qurmanǵazy, Dáýletkereı, Qazanǵap, Táttimbet, Abyl, Súgir atty kúı sańlaqtarynyń shyǵarmalarymen tanys boldym. Elý shaqty kúı úırenip, oblystyq, respýblıkalyq baıqaýlarda top jardym. Atap aıtsaq, 2016 jyly Astana qalasynda ótken «Nurly jastar» respýblıkalyq án-kúı festıvalinde birinshi oryndy jeńip aldym.
– Seniń eń súıikti kúıiń qaısy?
– Alǵashqy úırengen kúıim – «Erke sylqym» bolǵandyqtan, men úshin orny bólek. Mýzykalyq shyǵarmanyń jeldirme jelisi birde baıaýlap, birde tógilip oryndalady. Kerimsal kúıdi tolqı tyńdasań, júrek túkpiriniń qylyn shertetin quddy kózge kórinbeıtin sıqyrǵa toly qupııasy bardaı. Jalpy, ár tyńdarman bul kúıden óz qalaýyn taýyp sezinedi.
Al meniń anama «Kóńil tolqyny» kúıi unaıdy. Júrek tebirentetin saryndar men súıkimdi jáne mánerli áýen dınamıkalyq jeliske toly mýzykamen somdalyp, fılosofııalyq tereń tolǵanyspen keskindeledi. Mýzykalyq kompozısııanyń kúrdeli júıesi kóleńkeli ómirdiń kesapatty kórinisindeı áser qaldyrady. Keıde ekeýara otyrǵanda osy bir týyndyny oryndap berýimdi suraıdy. Jalpy, kúıdiń júrek qylyn shertip ótetin tusy árbir tyńdarmanǵa ártúrli estelik qaldyrady.
– Estýimizshe, óziń de kúı shyǵarady ekensiń, sol ras pa?
– Kúı shyǵarý ónerine boılap kórgenim bar. Tyrnaqaldy týyndyma «Tulpar» dep at qoıdym. Onyń shyǵý tarıhyna myna oqıǵa túrtki boldy. Ákem meni aımaqta uıymdastyrylǵan at jarystarynan esh qaldyrǵan emes. Kómbeden sýyryla shyǵyp, saıysqa túsken jylqylardy shań qaptyryp ketetin qazanattardyń shabysyn kórgende delebem qozatyn. Sol sátte kóńil pernemde bir tylsym kúsh oıanyp, meni dombyraǵa qaraı jeteleı tústi. Mine, osy bir tylsym kúsh bastapqyda janymdy túrshiktirdi. О́ıtkeni quddy meniń saýsaqtarymdy bireý basqaryp otyrǵandaı, dombyra shanaǵynan kúı saýlaı jóneletin. Men tek aǵyl-tegil oryndalyp jatqan kúıdi umytyp qalmas úshin jadyma saqtaı berdim. Osylaısha, tulpardyń shabysyndaı yrǵaqty, oınaqy kúı shyǵardym.
Kelesi týyndym «Suńqardyń samǵaýy» dep atalady. Anam ekeýmiz Alataý bókterin saıahattap júrgendegi kórinis taǵy bir kúıdiń ómirge kelýine sebepshi boldy. Aspanda qanatyn erkimen jaıyp, aýany «syzyp» ushyp júrgen alyp qus nazaryma ilindi. Jyrtqysh qustyń kenetten tómendegi jemtigine qaraı quldyraı shabýyldaǵanyna anammen birge kýá boldyq. Nebári bir-eki sekýndtyq kórinis jadymda saqtalyp qaldy. Jerge qaraı juldyzdaı aqqan qustyń ózin basqarý ıkemdiliginen aıyrylmaı, oljasyn ilip áketkenine tánti boldym.
Kúıdiń bastapqy bólimi baıaý bastalady. Bul sátte qus qanatyn kerip, kókte qalyqtap, ıen daladaǵy ań-qusty torýyldap júrgenin ańǵarýǵa bolady. Báseń yrǵaqty, sozyńqy áýen short úzilip, tókpeleı jóneledi. Bul jyrtqysh qustyń tómendegi jemtigine qaraı quldılap tómen ushqanyn pash etedi.
– Taıaý kúnde merzimdi áskerı qyzmetińdi aıaqtaısyń. Alǵa qoıǵan josparyńmen bólisseń.
– Áskerden keıin kúıshilik ónerimdi ári qaraı damytý úshin eńbektenemin. О́zim shyǵarǵan kúılerdiń avtorlyq quqyǵyn bekitip, ulttyq mýzyka salasynyń qoldanysyna engizgim keledi. Osylaısha, qazaq rýhynyń asqaqtyǵyn, oıynyń kemeldigin, peıiliniń keńdigin qulashyna syıdyrǵan kúı álemine teńizge tamǵan tamshydaı bolsa da óz úlesimdi qosqym keledi. Sebebi kúıshilik – kóne zamandardan búginge deıin halqymyzben birge jasasyp kele jatqan eń kıeli de qasterli, ónegeli óner. Onyń qadirine jetip, ulyqtaı bilýimiz qajet.
– Kóp rahmet, óneriń órge júzsin!
Áńgimelesken –
Eskendir ZULQARNAI,
«Egemen Qazaqstan»