Jetpisinshi jyldan bylaıǵy urpaq arasynda Muhtar Shahanovtyń rýhymen tynystamaǵany kemde-kem shyǵar. Kitap, gazet-jýrnal oqymaıtyndar ánderge jazylǵan óleńderin tyńdap ósse kerek. «Ǵaısha jeńgeı», «Ǵashyqtyq ǵalamaty», «Jigerlendirý», «Tórt ana» sııaqty shyǵarmalary aýyldaǵy talaı qara domalaqtyń betin ádebıetke, óleńge burǵanyn bilemiz. Ekimyńynshy jyldardyń alǵashqy onjyldyǵynda aýyldaǵy ár qazaqtyń telefonynan Shahanov jyrlary sańqyldap estilip jatatynyn umyta qoıǵanymyz joq.
Sondaı armanshyl ortada eseıgen biz «Tanakóz» ben «Ǵashyqtyq ǵalamatyn» oqyp óstik desek, azdyq eter edi. Kemshin soǵar edik. Biz osy eki shyǵarmamen ómir súrdik. Mektep oqýshysy kezimizde-aq jastap oqydyq. Bulaqtaı móldir sezimderdi bylǵap almaýdy, dostyqta ar-ojdandy bıik ustaýǵa talpyndyq. Asqaq sezim qanatynda arman-qııalǵa kóz jiberdik. Izgilik pen izettiń bári shyn aqyn jazǵan shyǵarmalarda turatynyn sezdik. Keýdemizdegi jan kókeıdegi syrdy oıatqanda baryp kúsh alatynyna kóz jetti. Mahambetteı jigerlendirip jyrlaıtyn Muhtar Shahanov shyǵarmalaryn bir qydyryp shyqqanda áli de osyndaı oıǵa qalamyz.
«Izgilik pen izettiń baılaýynda,
Mama qazdar samǵaıtyn qoınaýynda.
Dostyq atty qazyna araly bar,
Sonaý Maqsat taýynyń jaılaýynda»
dep bastalatyn «Tanakózdi» oqı bastaǵanda-aq janymyz erekshe nurǵa bólener edi. Qazaq dalasynda qanshama býynnyń aýzynan túspegen poema ómirdi adal sertpen súıýge, mahabbat pen dostyqtyń týyn ólseń de jyqpaı ótýge úndegen jalyndy jastyqtyń júregindeı keýdelerde soǵyp júrdi.
Kez kelgen óleń, óleń ǵana emes, shyn talanttyń janynan týǵan ádebı týyndy qudiretke júgindirmeı qoımaıdy. Bir qaraǵanda maǵan júgin, qaıtalap meni oqy dep jalyndap nemese móldirep turǵandaı kóringenimen, oı kózimen qaıta úńilse, qudiretke júgindiredi. Sezimdi, ardy, kóńildi, peıildi, yqylasty, bir sózben aıtqanda, Táńirdiń adam balasyna syılaǵan eń basty artyqshylyǵy mahabbatty túısindiredi. Qandaı jaǵdaı tónse de, pende balasynyń adam bolyp qalýy – keýdesindegi súıispenshilik sezimge, mahabbatqa baılanysty ekeni burynnan belgili. Osyndaı eń aıaýly sezim – mahabbat pen dostyqqa daq túsirmeýdi tuńǵysh ret «Tanakózden» túısingendeımiz.
Bala kúnimizden qulaǵymyzda qalǵan ánniń sózi eken: «Qýanysh pen baqytty músindegen, kelbetińnen senimniń kúshin kórem». Dúnıede qýanysh pen baqyttyń ólshemi men keskini bar da shyǵar, kim bilipti? Sezinip qana biletin dereksiz nárselerdiń quny ólsheýsiz ǵoı. Aqyndar ómir boıy jyrlap ótetin qubylystar eki-aq jolǵa syıyp ketkenine qaıran qaldyrmaı qoımaıdy avtor. Adamzat balasyn osy kúnge deıin ustap turǵan úmittiń jibi men senimniń kúshi desek, olar da osy eki jolda. Baqyt formýlasyna para-par eki jol. Sulý jar, súıgen jar, asyl jar, árıne baqyt formýlasy.
«Dármensiz ǵoı, dármensiz bilek endi,
Shikám kóńil kótermes minegendi.
Júregimniń jazıra kúngeıinen
Seniń beıneń asqaqtap túregeldi»
deıdi avtor «Alǵashqy mahabbatqa hat» atty sıkldik óleńderiniń birinde. Qaısysyn buryn jazǵanyn bilmeımiz, aldyńǵy eki joldy hám osy shýmaqty tarqatyp, ashyp bergen «Tereńdik jyry» degen óleńi bar. Aqynnyń ińkár sezimmen sulýlyqqa bas ııýi. Shahanovtyń bas ııýiniń ár jaǵynda erlik jatady negizi. Jalpy, adamzat balasy sulýlyqty, asyldy moıyndaǵanymen, túısinip bas ııýin jıi kezdestirý qıyn. Soǵan talpynyp nemese qasıetine jetip ómir súrý basqa áńgime degen oıdamyz. Ondaı bıikke shyǵaratyn qasıet erlik, kesek minez dep bilemiz. «Qýanysh pen baqytty músindegen» senimi kúshti sulýlyqty moıyndaý óz aldyna, soǵan para-par sezim men rýhty arqaý qylyp, onymen ómir súrýge qudiretiń jetýi kerek qoı. Avtordyń biz aıtyp otyrǵan «Tereńdik jyry» álgindeı serttiń esigin aıqara ashady. Soǵan qaraǵanda, mahabbat pen erlik egiz sııaqty. Júreginde mahabbaty kúshti jan ǵana erlik jasaı alady. Al mahabbat, sulýlyq bolmasa erlik te bolmaıtyndaı kórinedi.
«О́zime-ózim ete almaı qalsam ıelik,
Kúshimdi jıdym, armanym, saǵan súıenip.
Sen meniń asqar belim bop,
Shalqısyń keıde shadyman shalqar kólim bop.
Kóńilinde tereń kóli bar jandar baqytty,
Kóńilinde tereń kóli bar janǵa ólim joq» degen aqyn arasynda súıgen jaryna shektirgen azaby men mehnatyn, onyń senimi men shydamyn aıtady. Sonyń bárine tózgen «áıel halqynyń parasat kórki» bir súıse qulaı súıerin, qulaı súıgender asqaq turaryn áıgileı kelip, «sol úshin taýdaı mereıim, sol úshin baqyttymyn men!», dep aıaqtaıdy.
Kókeıden sóz sýyrý – keýdeden jan sýyrýmen para-par bilgenge. Taýdan sarqyraı qulaǵan ózen sýynyń tabıǵatynda sol taýdyń rýhy men túısigi baryn uqtyrady Shahanov jyrlary. Jan-júreginiń eń aıaýly, asyl sezimderin ózeginen julyp bergen aqyn ózgeniń júregine jylý syılap, túısigin oıatyp qana qoıa ma? Jan bitiredi. Aqylyna, oıyna, sezimi men aryna. Sezimge qanat bitirip, sózge jan bitirýdiń ózi oqyrmannyń rýhanı álemin baıytý degen sóz. Demek avtor ózine tuqymdyqqa ǵana alyp qalyp, jarty janyn julyp bergen shyǵarmaǵa. Eń aıaýly, názik jaratylysqa sanalǵanymen, Táńiriniń qalaýymen dúnıege kelip, ósip-jetilgen jan men rýhtan kúshti ári damytýshy qubylys joq der edik. Manaǵy býyrqanǵan taý ózeni qaıda asyǵyp barady? Bir júrekten saıa taýyp tynshýǵa nemese ózinen de uly arnalar týdyrýǵa. Sol arqyly adamzat ıgiligine aınalýǵa sert etken aqyn shyǵarmalary da sondaı.