Elordalyq zertteýshiler Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Egemen Qazaqstan» gazetindegi suhbatyn talqylaýǵa arnalǵan dóńgelek ústel ótkizdi. «Jalpyazamattyq biregeıliktiń faktorlary men komponentteri» taqyrybyndaǵy jıyndy uıymdastyrýǵa Mádenıet jáne aqparat mınıstrligine qarasty Qoldanbaly etnosaıası zertteýler ınstıtýty uıytqy boldy.
Is-sharaǵa «Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty» KEAQ Basqarma tóraǵasy Nurbek Matjanı, «Jastar» ǴZO dırektory Aısulý Ernııazova, «Qoǵamdyq kelisim» KMM dırektory Elına Masagýtova, Qazaqstannyń strategııalyq zertteýler ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Alýa Joldybalına, Qoldanbaly etnosaıası zertteýler ınstıtýtynyń dırektory Talǵat Qalıev, QEZI Etnosaralyq ahýal monıtorıngi ortalyǵynyń dırektory Gúldana Oqasova, QHA Ǵylymı-sarapshylyq keńesi músheleri, sondaı-aq saraptamalyq qoǵamdastyqtyń basqa da ókilderi qatysty.
– Ulttyq biregeılik – óte mańyzdy másele. Keı kezderi onyń mańyzdylyǵyn sezbeı jatamyz. Alaıda ol – kúndelikti qoǵamdaǵy beıbitshilikti, turaqtylyqty qamtamasyz etetin negizgi faktor. Ol ulttyq, dinı, kásibılik turǵydan bolmasyn. Bul týraly Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ta halyqqa Joldaýlarynda, sóılegen sózderinde, suhbattarynda birneshe ret aıtty. Biz kóp jaǵdaıda salt-dástúrlerimizdi saqtaý, merekelerdi toılaý, ulttyq mádenıet sekildi máselelerdiń shaǵyn talqylaýlarda ǵana qozǵalatynyn ańǵarmaımyz. Ulttyq biregeılikpen qatar azamattyq biregeıliktiń de ózektiligi tipti ár mınýt saıyn kórinedi. Biz Qazaqstan zańdarymen ómir súremiz. Taýarlar men qyzmetter úshin ulttyq valıýtamen esep aıyrysamyz, jeke basyn kýálandyratyn qujattarmen ózimizdi sáıkestendiremiz. Osylaısha, jalpyazamattyq biregeılik bizdiń kúndelikti ómirimizdi anyqtaıdy. Jalpy, azamattyq biregeılik ómirimizdi anyqtaıdy. Osy baǵyttaǵy dıalog bizdiń qundylyq shkalasyn qalyptastyrýǵa óz úlesin qosady, – deıdi Talǵat Qalıev.
Basqosýda Gúldana Oqasova azamattyq biregeılik máseleleri boıynsha birneshe jyl boıy júrgizilgen zertteýler nátıjesimen bólisti. Onyń sózinshe, ártúrli etnıkalyq toptyń, aımaqtyń, dinı konfessııalardyń ókilderi úshin azamattyq biregeılik ómiriniń mańyzdy quramdas bóligi ári otandastarymyzdy biriktirýshi bastama. Osy oraıda jastarǵa da arnaıy taldaý jasalǵan.
– Zertteý nátıjeleri kórsetkendeı, jastarymyzdyń kóbi qoǵamdyq-saıası ómirge qatysa bastaǵan. Osylaısha, azamattyq belsendiliktiń artqanyn baıqap otyrmyz. Eger 2023 jyly jastardyń 25,4%-dan astamy qoǵamdyq uıymdarǵa qatysý tájirıbesine ıe bolsa, bir jyl buryn, 2022 jyly bul kórsetkish nebári 14,9% boldy. Sonymen qatar jastardyń eriktilikke degen qyzyǵýshylyǵy artyp keledi. 2022 jyly jastardyń tek 3,9%-y eriktilikpen aınalysqan, al 2023 jyly bul 15,2%-dy kórsetti. Baıqaǵanymyz, sheteldik kontent jastardyń dúnıetanymyna qatty áser etedi. Fılmderdi, telehıkaıalardy kórý mádenıetti qalyptastyrýdyń keń taralǵan túri retinde eseptelinedi. «Netflih» shyǵarǵan kınoónimderdi jastardyń 37,8%-y, al Qazaqstanda óndirilgenderdi tek 12,3%-y kóredi. Jastardyń 16,8%-y ǵana teatrlar men murajaılarǵa únemi barady. Basym kópshiligi, ıaǵnı 74,3%-y áleýmettik jelilerdi paraqtaǵandy qup kóredi. Alaıda olardyń tórtten bir bóligi óz qalaýyn jaman ádet retinde qabyldaıdy, – deıdi Aısulý Ernııazova.
Jıyn sońynda spıkerler azamattardyń áleýmettik-saıası úderisterge qatysý dárejesin arttyrý negizinde jáne qoǵamdyq bastamalardy keshendi qoldaýda ǵylymı-tájirıbelik tásildiń qajettiligin aıtyp, atalǵan jumysta ǵylymı-saraptamalyq qoǵamdastyq pen memlekettik organdardyń tıimdi ózara is-qımylynyń mańyzdylyǵyn eske saldy.