Kásipke ıkemi bar, biraq qarjysy joq adamdarǵa «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy kóp múmkindik berdi. Máselen, bir jyl ishinde Aqsý aýdanynda 91 joba maquldanyp, 513,5 mln teńge shaǵyn nesıe berilgen. Agrarly óńir turǵyndary kóbine mal sharýashylyǵyna suranys bildirgen. Degenmen ulttyq qolónerdi de damytýǵa bet burǵan abzal jandar bar.
Atalǵan aýdanda aýylsharýashylyq tehnıkalaryn satyp alyp qyzmet kórsetýge kooperatıv qurylyp, bul úshin 27,6 mln teńge nesıe berilgen. Jeńil ónerkásip salasynda kásip bastap, tigin sehi, aıaqkıim jóndeý ortalyǵyn ashýǵa 11,9 mln teńgege 3 turǵyn shaǵyn nesıe alǵan. Jalpy, jergilikti jurtshylyqtyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan jobaǵa qatysýǵa tilek bildirýshilerdiń qatary kóbeıýde. Bizdi tańǵaldyrǵany, ulttyq naqyshtaǵy qoldanbaly kásipti damytýǵa da zor serpin berilip jatyr. Osy rette Aqsý jáne Panfılov aýdandarynda kásipkerler tigin sehin ashqan.
Aqsýlyq Qarlyǵash Tumarbaı – atajurtqa 2006 jyly oralǵan qandas. Ol 2008 jyldan beri tigin isimen aınalysyp keledi. «Aýyl amanaty» jobasymen 4,8 mln teńge nesıe aldy. Úıiniń aýlasynda shaǵyn tigin sheberhana ashqan. Jobaǵa qatysyp, alǵan nesıesine kásibin odan ári damytý úshin jún men maqta tútetin jáne matras tigetin zamanaýı avtomattandyrylǵan apparattar satyp alǵan.
«Negizinen qyz jasaýyna, úıde kúndelikti qoldanǵanǵa kórpe-jastyqtar men matrastar tigýge tapsyrys alamyz. Tapsyrys berýshi eger kórpeniń júnnen jasalǵanyn qalasa, qoıdyń júnin jýyp, tazalap, keptirip alyp keledi. Al maqtadan jasalǵany kerek bolsa, biz ózimiz Almatydan arnaıy satyp alǵan maqtamyzdy qoldanamyz. Qyzdyń jasaýyna tapsyrys kóp túsedi. Oǵan negizinen maqtadan jasalatyn kórpelerdi alady. «Mahabbat» kórpesi, quraq kórpe, tósek kórpe, jamylǵy kórpe sııaqty túr-túrin arnap tigemiz», deıdi kásipker.
Búginde janyna bir kómekshi alyp, aýyldasyn jumyspen qamtyp otyr. Jaz mezgilinde jumys kólemi artqanda qosymsha taǵy bir adamdy jumysqa tartpaq. Ol óz kásibin Instagram áleýmettik jelisindegi t_karlygash paraqshasy arqyly nasıhattaıdy.
Al Panfılov aýdanyna qarasty Sarybel aýyldyq okrýginiń turǵyny Mınýra Qasymjanqyzy ótken jyldyń shilde aıynda óz qarajatyna eki arnaıy apparat satyp alyp, tigin seh ashqan edi. Munan soń «Aýyl amanaty» jobasyna qatysyp, byltyr jeltoqsan aıynda 6,5 mln teńge jeńildetilgen nesıe aldy. Sóıtip, bul qarjyny materıaldyq bazasyn nyǵaıtýǵa jumsap, maqta tútetin, matras tigetin taǵy 2 apparat satyp alyp, qazir aýylynyń eki turǵynyn jumyspen qamtyp otyr.
«Zamanaýı apparatpen jumys istegen óte tıimdi. Mamandar arnaıy monıtordyń aldynda otyryp, barlyq úderisti basqaryp otyrady. Máselen, jamylǵy kórpeni qabıtyn tigistiń munda 380 túri bar. Aldaǵy ýaqytta tigin mashınalaryn satyp alyp, tiginshilerdi jumysqa alsaq, ónim túrlerin kóbeıtsek degen nıetimiz bar. Kásibimizdiń keńinen taralýyna áleýmettik jelini paıdalanyp kelemiz», degen Mınýra Qasymjanqyzy Instagramdaǵy mamyk_korpesarybel paraqshasyn ashyp kórsetti.
Panfılov aýdanynda «Aýyl amanaty» baǵdarlamasynyń I, II transhtary boıynsha 93 sýbektiniń jobasy maquldanyp, olarǵa jalpy kólemi 662 mln teńgeden astam nesıe berip, azamattar shaǵyn kásipterin bastaǵan.
Baǵdarlama boıynsha aýyl turǵyndary óz kásibin damytýǵa nemese kooperatıv quramynda jeńildetilgen nesıe alyp, tehnıkany lızıngke rásimdeýine bolady. Qaryz alý sharttary da óte qarapaıym. Sebebi ondaǵy paıyzdyq mólsherleme áldeqaıda tómen. «Aýyl amanaty» aıasynda nesıe alǵan azamattarǵa negizgi borysh pen syıaqyny óteý boıynsha 1,5-2 jyl jeńildik kezeńi de qarastyrylǵan. Bul da halyq úshin tıimdi.
Búginde ıgiligi mol jobamen jumys istep, bıznesin dóńgeletip jatqandar jetip-artylady. Solardyń taǵy biri – Eskeldi aýyldyq okrýgine qarasty Kókdala aýylynyń turǵyny Kúlzıpa Kelgenbaeva. Osy ýaqytqa deıin sharýashylyǵynda jylqy nemese iri qara maly bolmaǵandyqtan aptasyna 500 lıtr sút satyp alyp, odan maı shaıqap, qurt aıyryp, qatyq, kilegeı, irimshik jasap, 30 lıtr qymyz alyp, Taldyqorǵandaǵy kommýnaldyq bazarǵa jáne Úshtóbe bazaryna shyǵaryp satyp júrdi.
«Men osydan 10 jyl buryn «Mazda» avtokóligimmen aýyl-aýyldan sút jınap, odan qurt, maı, irimshik daıyndap júrdim. Alǵashynda ónimderdi Úshtóbedegi bazarǵa alyp baryp sattym. Keıin Taldyqorǵan bazaryna da shyǵatyn boldym. Búginde kilegeı, irimshikten bólek qymyz da satamyn. Qazir bazarǵa barsańyz sút ónimderiniń kóbi shetelderden keledi. Aýyl turǵyndary osy baǵdarlama arqyly jumys istese, ózimizdiń otandyq ónim kóbeıetin edi», deıdi keıipkerimiz.
Úsh balany tárbıelep otyrǵan úı sharýasyndaǵy isker áıel memleketten 8 mln teńge nesıe alyp, baǵdarlamanyń ıgiligin kórýde. Qazirgi tańda nesıe arqyly 10 bas bıe satyp aldy. Nesıe alý maqsaty – jylqy malyn kóbeıtip, qymyz óndirisin qolǵa alyp, sút ónimderin satý. Isker áıel jyl kóleminde atqarǵan jumystary úshin oblys ákiminiń quttyqtaýyna ıe boldy.
«Igiligi mol baǵdarlamanyń arqasynda 10 bas bıe satyp aldym. О́kinishke qaraı, jer bolmaǵandyqtan otaǵasy kóktem shyqqannan jylqylardy kúni-túni baǵady. Aýylda jer tapshy. Jaıylym jerdiń barlyǵy jekemenshikke ótip ketken. Jazda jylqylardy qoı sııaqty baǵyp qaramasaq, bireýdiń jerine túsip ketse, mal basyna 40 myń teńge aıyppul salady», degen Kúlzıpa ana jaıylymdyq jer aýyldaǵy ózekti máseleniń biri ekenin tilge tıek etti. Sondaı-aq keıipkerimiz eger jer máselesi sheshilse, bolashaqta saýyndy sıyr alyp, sút ónimderin odan ári arttyramyn deıdi.
Aıta keteıik, respýblıka boıynsha kásipker áıelderdiń úlesi 50 paıyzdan asady. Al shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysandarynyń 60 paıyzyn áıelder basqarady. Búginde Qaratal aýdanynda 1 500-ge jýyq qyz-kelinshek kásipkerlikpen aınalysady. Onyń ishinde jeke kásipkerler men medısına salasynda eńbek etetin arýlardyń sany basym.
Jetisý oblysy