Halqymyzdyń basym bóligi aýyl-aımaqta turady. Sondyqtan da áleýmettik máselelerdiń sheshimin qarastyrǵanda aýyldaǵy jurttyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa basa mán berý kerek. Búginde bul iske qaıyrymdylyq qorlary da atsalysyp, aǵaıynnyń altyn besiginen alystamaýy úshin ájeptáýir úles qosyp jatyr. Osy oraıda óńirlerde ilkimdi isterdi ilgeriletip júrgen «Halyq» qaıyrymdylyq qorynyń basqarýshy dırektory Narıman Ábilshaıyqov biraz maǵlumatty alǵa tartyp, qor jumysynan habardar etti.
– Narıman Baqtybaıuly, qazirgi kezde «Halyq» qory qandaı jobalarmen aınalysyp jatyr?
– «Halyq» qory 2016 jyly quryldy. Qordyń qyzmeti elimizdegi áleýmettik-qaıyrymdylyq baǵyttaǵy jobalardy damytýǵa negizdelgen. Shetelderdegi qaıyrymdylyqpen aınalysatyn uıymdardyń tájirıbelerimen tanyssańyzdar, AQSh-taǵy qaıyrymdylyq qorlary gýmanıtarlyq kómek pen densaýlyq saqtaý salasyna baǵyttalǵanyn, Germanııada adam quqyǵyn qorǵaýǵa, al Fransııada ekologııa, densaýlyq saqtaý jáne sport salasyna basymdyq bergenin kóre alasyzdar. «Halyq» qorynyń júzege asyrǵan jobalary alýan túrli. Degenmen basty nazar – áleýmet, onyń ishinde densaýlyq saqtaý, bilim jáne sport salalarynda.
Jalpy, qaıyrymdylyq qorlar memleket pen qoǵamnyń barlyq máselesin sheshýdi kózdemeıdi. Dese de olardyń ózekti máselelerden syrt qalmaı, úles qosýy qoǵamdy izgilendire túseri sózsiz. Maqsatymyz da – naqty máselelerdiń ońtaıly sheshilýine muryndyq bolý. Biz árkez memlekettiń bastamalaryn qoldap, tótenshe jáne tabıǵı apattar oryn alǵan jaǵdaılarda kómektesip kelemiz. Muny Arystaǵy jarylys, Áýlıekól aýdanyndaǵy órt, pandemııamen kúres barysynda kórdińizder. Indet saldarymen kúresýge «Halyq» qory 10 mlrd teńgeden asa qarjy bóldi.
Sondaı-aq halyqtyń osal toptaryn qoldap, bilim alýyna, sportpen aınalysýyna, qoǵamnan ornyn tabýyna járdemdesip jatyrmyz. Qor qurylǵan ýaqyttan beri 50 mlrd teńgeni quraıtyn 120-dan asa jobany júzege asyrdy.
Joǵaryda aıtqanymdaı, sportty damytý, balalar men jastarǵa qoljetimdi bilim berý – negizgi basymdyqtarymyzdyń biri. Osy tusta bilim salasyndaǵy jobalarǵa keńirek toqtalyp ótkim keledi. Biz granttar arqyly bilim alýǵa qoldaý kórsetip jatyrmyz. Osy ýaqytqa deıin 300 mln teńge bóldik. Nátıjesinde, daryndy stýdentter Qazaqstan-Brıtan tehnıkalyq ýnıversıteti, Halyqaralyq aqparattyq tehnologııalar ýnıversıteti, Astanadaǵy IT ýnıversıteti sııaqty Qazaqstannyń úzdik oqý oryndarynda bilim alyp jatyr.
Bilim salasyna qosa, qordyń taǵy bir basym mindetteriniń biri – balalar sportyn damytý. Jobalarda sport alańdaryn salý, qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etý, eýropalyq standartqa saı jattyqtyrýshylar daıarlaý, deneshynyqtyrý jáne saýyqtyrý ortalyqtaryn salý qarastyrylǵan.
О́ńirlerdegi jobalarymyz týraly aıtqanda, Qostanaı oblysyna toqtalǵym keledi. Bul aımaqtyń 2022 jyly órtten qatty zardap shekkenin jaqsy bilesizder. Qor Áýlıekól aýylynda 1,3 mlrd teńgege 280 oryndyq zamanaýı balabaqsha salyp jatyr. Osy jyldyń sáýir aıynda balabaqsha ákimdik balansyna ótedi.
– Mańǵystaý oblysynda da atqaryp jatqan jumystaryńyzdan habardarmyz. Ol jaqta qandaı jobalardy qolǵa alyp jatsyzdar?
– Mańǵystaý oblysynyń Jańaózen qalasynda byltyr aýqymdy jobalardy júzege asyra bastadyq. Jańaózenniń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna jan-jaqty taldaý jasaý barysynda, aýyzsýǵa tapshylyqtyń bar ekenin, balalardyń sportpen aınalysý múmkindiginiń shekteýligin jáne jańa jumys oryndaryn ashý qajettigin anyqtadyq. Osylaısha, 5 negizgi jobany júzege asyrý jóninde sheshim qabyldap, buǵan 3,5 mlrd teńge bóldik. Sonyń biri – Beıneý astyq termınalynyń jumysyn qaıta qalpyna keltirý. Joba quny 1,8 mlrd teńge turady. Termınaldy iske qosý laıyqty, táýir jalaqysy bar 200 jańa jumys ornyn ashýǵa múmkindik beredi. Ekinshi jobamyz Jańaózennen jańa ortalyq – 6 myń sharshy metrdi quraıtyn deneshynyqtyrý-saýyqtyrý keshenin salý. Elimizdiń batys óńirinde taza aýyzsýǵa qol jetkizý máselesiniń kúrdeli ekenin eskere kele úshinshi jobany osy salaǵa baǵyttadyq. Mańǵystaý oblysyna qarasty Saıyn Shapaǵatov jáne Aqshuqyr aýyldaryna sý tushytý zaýytyn salyp berdik. Ár aýylǵa 300 mln teńgeden bólindi. Qos aýyldyń 25 myńnan asa turǵyny úzilissiz, sapaly, taza aýyzsýmen qamtyldy. Taǵy bir mańyzdy joba qolǵa alynyp, óńirde balalar alańy, vorkaýt ortalyǵy jáne fýtbol alańy bar 46 oıyn alańy salyndy. Sondaı-aq Jańaózende jasyl alqaptardy sýarý úshin qaıta óńdelgen sýdy paıdalanýǵa arnalǵan zaýyt iske qosyldy. Mańǵystaýda atqarylǵan jumystarymyzdy jergilikti ákimdik joǵary baǵalap, 2023 jyldyń qorytyndysy boıynsha «Úzdik mesenat» ataǵyn berdi.
Osy jerde myna jaıtty atap ótkim keledi. Jańaózenniń halqy sózge toqtap, is júzinde oryndalýyn kútetinin kórsetti. Ýáde berip, keıin oryndalmaı qalsa, bul jergilikti turǵyndarmen qarym-qatynasqa, kásipkerlik salasyna, ózge de qoǵamdyq salalarmen baılanysqa aıtarlyqtaı áser etýi múmkin. Turǵyndarǵa máselesin estip, bilýmen qatar, naqty sheshimin tapqany mańyzdy.
– Kópshilik kásipkerlerden qaıyrymdylyq kútip turady. Udaıy qaıyrymdylyqpen aınalysý kásipkerlerdiń de yntasyn joıyp, yqylasyn kemitýi múmkin. Biraq kásipkerlerdiń ózi de kómekke muqtaj bolyp qalatyn jaǵdaılar az emes qoı?
– Kez kelgen memlekette kásipkerler ekonomıkanyń qozǵaýshy kúshi ekeni ras. Ásirese, shaǵyn kásipkerlikti damytýǵa basa mán berý mańyzdy. Olardy qoldaý, salyqty azaıtý, granttar, memlekettik baǵdarlamalar men basqa da yntalandyrý tetikterin memlekettik jáne salalyq organdar júzege asyrady. Qaıyrymdylyq qorlary eń aldymen áleýmettik máselelerdi sheshýge den qoıýy kerek. Degenmen bıznes qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵanda eń birinshi kómekke memleketpen birge qaıyrymdylyq qorlary da keledi. Máselen, Qańtar oqıǵasynan keıin Almatyda kóptegen shaǵyn kásipkerlik nysandary jabylyp qala jazdady. Bul jaǵdaıda bizdiń qor 500 kásipkerge 500 mln teńge kóleminde qoldaý kórsetti. Mysaly, solardyń qatarynda ábden tonalyp, dymsyz qalǵan uıaly telefon dúkeniniń ıesi bar edi. Onyń qarjylyq jaǵdaıy nólde emes, mınýsta boldy. Nesıe alý kásipkerge aıtarlyqtaı salmaq saldy. Kásibin qalpyna keltirip, sál de bolsa aıaǵyna turyp ketý úshin 1 mln teńge grant berdik.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Orynbek О́TEMURAT,
«Egemen Qazaqstan»