Oqý-aǵartý, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrlikteriniń keńeıtilgen birlesken alqa otyrysy ótti. Alqanyń arqalaǵan júgi – bilim berý sapasyn jaqsartyp, salany ilgeriletý úshin ne isteý kerek jáne buǵan deıin ne isteldi degen suraq. Jıynǵa Premer-mınıstrdiń orynbasary Tamara Dúısenova qatysyp, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek, Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısembaev baıandama jasady.
Bilim – búkil álemdi ózgerte alatyn qýatty qarý. Eger bilim berý júıesinde sapaǵa mán berilmese, turaqty damý bolmaıdy. Orta bilim, joǵary tehnıkalyq jáne kásiptik bilim, joǵary bilim salalarynda zertteýlerge basymdyq berilip, ázirlemeler men ınnovasııalardyń, aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalardyń áleýetin arttyrý úshin pragmatıkalyq bastamalar qabyldanýy kerek. Sonda adamı kapıtalǵa yqpal etetin bilimge negizdelgen qoǵam qalyptasady. Premer-mınıstrdiń orynbasary Tamara Dúısenova: «Qos mınıstrliktiń bir jerde jınalýy osy maqsatqa jetý úshin bir-birimen tyǵyz baılanysta jumys isteý keregin bildiredi», dep túsindirip ótti.
Áýeli Oqý-aǵartý mınıstri Ǵ.Beısembaev orta bilim júıesindegi ózgerister men atqarylǵan jáne atqarylatyn jumystar týraly tolyq baıandama jasady. Mınıstrdiń aıtýynsha, ótken jyly bilim salasyna bólinetin qarajat ulǵaıdy. Qala men aýyl mektepterindegi bilim alshaqtyǵyn azaıtý maqsatynda jobalar bastalyp, aýyl mektepteri men kolledjderdiń ınfraqurylymy jaqsardy. Sondaı-aq tamaqtaný sapasy da nazarǵa alyndy.
– Infraqurylymdy damytý baǵytynda birqatar keshendi jumys júrgizilip keledi. Mektepke deıingi bilim berý mekemelerinde 67 myń jańa oryn ashylyp, 2-6 jastaǵy balalardy qamtý 91 paıyzǵa deıin artsa, apatty jáne úsh aýysymdy mektepter máselelerin sheshýge baǵyttalǵan 137 myń oryndyq jańa 165 mektep iske qosylyp, 12 apatty 29 úsh aýysymdy mekteptiń máselesi sheshimin tapty. Sonymen qatar elimizdegi 230 mektep kúrdeli jóndeýden ótip, 2 100 mektep jańǵyrtyldy. Onyń 1 008-i aýyl mektebi. «Jaıly mektep» ulttyq jobasyn sapaly jáne ýaqtyly iske asyrý maqsatynda mınıstrlik mektepterde ergonomıkalyq, qaýipsiz orta qurýdy kózdeıtin barlyq qajetti normatıvtik-quqyqtyq bazany ázirledi. Tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýde stýdentterdiń oqý sheberhanalarynan naqty óndiriske «úzdiksiz aýysýyna» basymdyq berildi. 558 kolledjde dýaldy oqytý uıymdastyrylyp, 410 kolledjdi 500 kásiporyn qamqorlyqqa aldy. Bıznestiń tikeleı qoldaýynyń arqasynda 75 kolledjdiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jańartyldy. Jyl saıyn memlekettik tapsyrys kólemi artyp keledi. 2023 jyly tehnıkalyq mamandyqtarǵa qabyldanǵan stýdentterdiń úlesi 60 paıyzdy qurady, – dedi Ǵanı Beısembaev.
Sonymen qatar Oqý-aǵartý mınıstri sapaly bilim berilýi úshin pedagog mamandardy daıarlaýdyń mańyzdy ekenin aıta otyryp, osy boıynsha Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligimen birlesip jumys atqaratynyn jetkizdi.
Saıasat Nurbek te mınıstrliktiń ótken jylǵy jumysyn qorytyndylap, nátıjelerdi baıandady. Sondaı-aq aldaǵy jumystarǵa toqtaldy.
– 2023 jyldyń qorytyndysy boıynsha joǵary oqý oryndarynyń professorlyq-oqytýshylyq quramynyń jalaqysy kóterildi. 2021 jyldan bastap 27 myń oryndyq 126 jataqhana paıdalanýǵa berildi. Sondaı-aq elimizdiń joǵary oqý oryndarynda álemniń ozyq 12 ýnıversıtetiniń fılıaly ashyldy. Bul jumys aldaǵy ýaqytta da jalǵasatyn bolady, – dedi mınıstr.
Joǵary bilim berý salasynda zamanaýı ınfraqurylymdy qurý jáne zerthanalyq quraldardy jańartý ózektiligi artyp keledi. Bul rette Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek 20 joǵary oqý ornynyń bazasynda akademııalyq sheberlik ortalyqtaryn qurý, «QazUÝ-grad», «EUÝ-grad» kampýstaryn salý, Qonaev qalasynda akademııalyq qalashyq qurý jobalary júzege asyrylyp jatqanyn jetkizdi. Sonymen qatar ǵylymdy damytý máselelerine toqtaldy.
– Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn júzege asyrý úshin ǵalymdardyń mártebesin kóterý, kadrlyq áleýetti nyǵaıtý jumystary júrgizildi. Halyqaralyq tájirıbeni eskere otyryp, Ǵylym jáne tehnologııalar jónindegi ulttyq keńes quryldy, el ekonomıkasynyń qurylymyna jáne halyqaralyq tájirıbege nazar aýdara otyryp, ǵylymdy damytýdyń jeti basym baǵyttarynyń tizbesi qaıta qaraldy. 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan ǵylymı-tehnologııalyq ınfraqurylymdy – joǵary oqý oryndarynyń janyndaǵy ınjenerlik ortalyqtar men tehnoparkterdi qalyptastyrýǵa 16 mlrd teńge bólindi. Qazirgi zamanǵy ǵylymı jabdyqtyń 850 túri satyp alyndy, aǵymdaǵy jyly kúrdeli shyǵyndarǵa 2 mlrd teńge bólindi, ǵylymı jabdyqtardyń 14,3 paıyzy jańartyldy, ǵylymı uıymdardy tikeleı qarjylandyrý engizildi.
Sonymen qatar ǵylymı kadrlardy daıarlaý úshin jaǵdaı jasaýǵa, ǵylymı qyzmetkerlerdi áleýmettik qamsyzdandyrý kepildikterin iske asyrýǵa jáne áleýmettik qoldaý paketin keńeıtýge – eńbekaqyny arttyrýǵa jáne ǵylymı dárejeler men ǵylymı ataqtar úshin qosymsha tólemder, jas ǵalymdardy turǵyn úımen qamtamasyz etý máselelerine erekshe kóńil bólinedi, dedi S.Nurbek.
Qazirgi kezde ǵylymǵa kóńil bólý qajettilikke aınaldy. Myqty ǵalymdardyń negizi tek joǵary oqý ornynda nemese odan keıin qalyptaspaıdy. Eń alǵashqy baspaldaq ol – mektep. Sondyqtan bilim berý júıesindegi barlyq kezeń bir-birimen tyǵyz baılanysty. Oqýshy orta bilim kezeńinde-aq tereń bilim alyp, qoǵamǵa qajetti daǵdylardy ıgerip shyǵýy kerek. Odan keıin joǵary bilimniń de óz mindettemeleri bar. Osy tusta Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti A.Kúrishbaev akademııanyń mınıstrliktermen ózara baılanysy mańyzdy ekenin atap ótip, eldiń ǵylymı áleýeti týraly barlyq derekterdiń bazasyn qamtıtyn jáne ǵylymı qyzmettiń barlyq sýbektilerimen ıntegrasııalanǵan Qazaqstan ǵylymynyń biryńǵaı aqparattyq júıesin qurý týraly usynysyn jetkizdi. «Ǵylymı qyzmetti basqarý salasyndaǵy taǵy bir kemshilik – otandyq ǵylymnyń jaı-kúıi týraly obektıvti jáne shynaıy taldamalyq aqparattyń bolmaýy. Onsyz ǵylymnyń júıeli damýy múmkin emes. Qurmetti Saıasat Nurbekuly, júıeni qurý úlken uıymdastyrýshylyq jumys bolǵandyqtan, sizdiń jeke qoldaýyńyzdy talap etedi», dedi ol.
Buǵan qosa, Aqylbek Qajyǵululy akademııanyń joǵary ǵylymı uıym retindegi quqyqtyq mártebesi zańnamalyq deńgeıde aıqyndalmaǵanyn, onyń basqarý nysany, fýnksııalary, sondaı-aq qarjylandyrý kózderiniń rettelmegenin atap ótti. «Jalpy, otandyq ǵylymdy damytý úshin ǵalymdardyń mártebesin laıyqty deńgeıde kóterýimiz qajet. Ol úshin zańnamalyq bazaǵa ózgerister engizý kerek, akademııanyń óz ókilettikteri bolýy kerek. Zań qabyldansa, jaǵdaı retteletinine senemiz», dedi A.Kúrishbaev.
Al Parlament Senatynyń depýtaty, Áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komıtetiniń tóraǵasy Nurtóre Júsip alqa otyrysynyń erekshe jıyn ekenin atap ótti.
«Bul jıynnyń erekshe bolatyn sebebi – eki mınıstrlik birigip keńeıtilgen alqa otyrysyn ótkizip jatyr. Aıta ketetin jaıt, jıynǵa bilim salasyn basqarǵan qazirgi jáne burynǵy 12 mınıstr qatysyp otyr. Alash arysy Mirjaqyp Dýlatulynyń: «Jaqsylyqqa jeteıleıtin jalǵyz jol – oqý» degen sózi bar. Sondyqtan oqý, bilim, bilimniń sapasy aıryqsha mańyzdy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev elimizdegi bilim, ǵylym, jas urpaqty tárbıeleý máselesine udaıy kóńil bólip keledi. Prezıdent «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda eshteńege qaramaı tek alǵa júrý kerek degen mindetti alǵa qoıdy. Keshegi mınıstrler keńesiniń keńeıtilgen otyrysynda bilim berý máselesine basa nazar aýdaryldy. Úkimettiń aldyna jasandy ıntellektini damytý týraly mindetter qoıyldy», dedi Senat depýtaty.
Keńeıtilgen alqa otyrysynyń sońynda Premer-mınıstrdiń orynbasary Tamara Dúısenova bilim, ǵylym salasyndaǵy atqarylǵan jumystarǵa qatysty pikir bildirip, kóterilgen máselelerdi nazarda ustaýdy tapsyrdy. «Memleket basshysynyń bilim sapasyn arttyrý kerek degen mindettemesi óte ózekti. Ulttyq bilim berý júıesin sapaly qalyptastyrýymyz qajet», dedi ol.