Qazaq jerinde ejelden bulaq kóp. Kóbisi halyq uǵymynda kıeli sanalady. Bálkim, áýlıe-ámbıe jatqan mańnan ushyrasqandiki bolar. Budan bólek, emdik shıpasy bar bulaq kózderin jıi estımiz. Biraq ony ótken ǵasyrda qazylǵan kóp bulaqpen salystyrýǵa kelmeıdi. Olardyń jóni bólek. Keńes ókimeti kezinde Qyzylqum men Qaraqumda qoı órgizgen talaı shopannyń qystaýy men jaılaýynan burǵylap ashqan jerasty sýyn bul sanatqa qosyp qaıtemiz? Mal basyn ósirýde jaqsy jaıylymnan bólek, sý kóziniń qajet ekeni túsinikti jaıt qoı.
Qyzylordadaǵy Jańaqorǵan aýdanynyń terrıtorııasynda Apanqaq deıtin shaǵyn el bar. Tútin sany onǵa jetpeıdi. Al dál osynda 800 metr tereńdikten shyǵyp jatqan ystyq sýdy jurt aýzynan tastamaıdy. Sebebi túsinikti. Adam boıyndaǵy túrli dertke shıpa bolǵan bulaq – bul. Ásirese, qotyr men qyshymaǵa, psorıazǵa taptyrmas em. Teri aýrýynan aıyqqysy kelgender osy Apanqaq bulaǵyn jaǵalaıdy.
Birneshe jyl buryn arnaıy mamandar sý quramyn zerttegen edi. Olardyń aıtýynsha, bulaqta emdik qasıetke ıe kóptegen mıneral bar. Sodan bolar, Apanqaqqa jalǵyz Qyzylorda halqy emes, respýblıkanyń ár jerinen keletinder jetkilikti. О́kinishtisi, munda ınfraqurylym jaǵy nashar. Elektr jaryǵy tartylǵanymen, jol azaby ábden tıtyqtatyp tur.
Apanqaqty aıta otyryp, Aqespedegi bulaqty umytqanymyz jaramas. Aqespe qaıda deseńiz, bir kezderi shalqyǵan teńiz jaǵasyndaǵy aýyl. Aýdan ortalyǵy Araldan 130 shaqyrymda jatyr. Munda 60-qa jýyq shańyraq, 300-den asa turǵyn bar. Balyq aýlap, kásip etedi. Tórt túlikti kóbeıtken aǵaıynǵa da kezigesiz.
Negizgi taqyrypqa oralsaq. Aıtpaǵymyz da Aqespedegi ystyq bulaq edi. 1986 jyly ashylǵan jerasty sýynyń temperatýrasy – 62 gradýs. Barǵan adam birden baıqar dúnıe, bulaq býyrqana atqylap aǵyp tur.
Iá, bul jerden demalýshylar da, em alýshylar da úzilmeıdi. О́ıtkeni sýy emge shıpa, dertke daýa. Jergilikti halyq bulaq sýynyń býyn, teri, júıke júıesi aýrýyna taptyrmas em ekenin burynnan aıtady.
– Aqespedegi shıpaly bulaq sýynan em izdep kórshi aýdandar men oblystan kelýshiler kóp. Olarǵa aýyl azamaty, jeke kásipker Darhan Kenjebaevtyń bastamasymen syrttan kelgen qonaqtarǵa arnaıy 15 adamǵa arnalǵan konaqúı men 20 oryndyq ashana qyzmet kórsetedi. Al jazdy kúnderi jaqyn eldi mekenderden kelgen halyq óz betinshe shatyr tigip, demalystaryn ótkizedi. Bulaq 1986 jyly «Geobarlaý Shymkent» gıdroekspedısııasy mekemesiniń burǵylaýymen ashyldy. 1 200 metr tereńdikten keıin temperatýrasy 62 gradýs bolatyn mıneraldy sýdyń bar ekeni anyqtalǵan, – deıdi Aral aýdandyq kásipkerlik, ónerkásip jáne týrızm bóliminiń basshysy Renat Janaev.
Ekinshi másele – avtojol. Rasy kerek, Aqespege barý úshin tabany bıik ári jańa kólik bolmasa, tym qıyn. Ysyldaǵan qumǵa batyp, yǵyryń shyǵady.
Iá, Aqespege jol salý máselesi kópten beri aıtylyp júr. Byltyr osy másele boıynsha Aral aýdandyq turǵyn-úı kommýnaldyq sharýashylyǵy, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bólimi arqyly 6 shaqyrym jol qurylysyn júrgizý úshin 497,9 mln teńgege Ulttyq ekonomıka mınıstrligine bıýdjettik ótinim tapsyrylypty. Atalǵan jol «Beıneý – Bazoı – Shymkent» gaz magıstraliniń tehnıkalyq tasjolynan bastaý bastalady.
– Jol jaısyz bolsa da jaz aılarynda bulaqqa 2 myń adamǵa deıin keledi. О́ıtkeni mundaǵy sýdyń emdik qasıeti bar. Mamandar da arnaıy kelip, birneshe ret tekserýden ótkizdi. Quramynda aǵzaǵa zııandy zattar joq ekeni de anyqtaldy. Belgilisi, aıaq-qoly syrqyraǵan talaı adam ystyq bulaqtan aıyǵyp júr. Bul jerdi týrızm ortalyǵyna aınaldyrý úshin ınfraqurylym men keletin qonaqtarǵa qolaıly jaǵdaı kerek. Basty maqsat sol, – deıdi Qosaman aýyldyq okrýginiń ákimi Álibek Izbasarov.
Ákimniń aıtýynsha, teńiz ultanyndaǵy bulaq sýynyń ǵana emes, aınalasyndaǵy batpaqtyń da emdik qasıeti bar. Jalpy, Aral aýdanynda qum da, taýly qyrat ta bar. Oǵan ystyq sýdy qosyńyz. Túıe túligin kóp ósiretin aýdanda oǵan minip, qurǵaǵan ultanǵa saıahat jasaýǵa da bolady. Búginde bulaqty týrıstik orynǵa aınaldyrý úshin jergilikti bılik ınvestor izdep jatyr. Eger osynda birneshe tósek-oryndyq shıpajaı, sporttyq alańdar, saıabaq salynsa, naǵyz kýrorttyq jerge aınalary sózsiz. Jergilikti turǵyndarǵa jumys kózi ashylyp, kásipkerlik te qanat jaıar edi.
Qoryta aıtsaq, jer-jerdegi shıpaly bulaqtar jaıly kópshilik jaqsy biledi. Biraq bizdiń bardy uqsata almaıtynymyz jaman-aq. Máselen, eldiń qaı aımaǵy bolsyn, tarıhı oryndar men ejelgi qalalardy arshý barysynda da «týrızm ortalyǵyna aınaldyrýǵa bolady» degen jattandy sózdi aıtyp ta, jazyp ta júrmiz. Al shet memleketterde «joqtan bar jasap», oǵan týrıst tartý arqyly el qazynasyn baıytyp otyrǵany belgili. Bizge de bolar edi. О́kinishke qaraı, qulyq joq, enjarlyq basym ba deısiń.