Saýda salasynda halyqtyń áleýmettik qorǵalýyn, ekonomıkalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge tıisti qyzmetter kóp. Kópshilikke osy qyzmetterdiń jumys tıimdiliginiń artqany mańyzdy.
Sol qyzmetterdiń biri – ekonomıkalyq tergeý departamenti. Jýyrda osy departamenttiń asa mańyzdy jedel ister jónindegi ýákili Muhammed-Haıyr Baǵytjanov baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Onyń aıtýyna qaraǵanda, ekonomıkalyq tergeý departamenti ekonomıkalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý maqsatynda óńirdegi áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıdy turaqty baqylaýda ustaıdy. Bul iste áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyna turaqty monıtorıng jasap otyrýǵa kóp kóńil bólinedi. «Biraq biz kásipkerlik sýbektilerdiń qyzmetine aralaspaımyz, tek qazirgi zamanǵy aqparattyq júıelerdi paıdalanyp, ruqsat etilgen saýda stavkasynyń saqtalýyn baqylap, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryn satý boıynsha ónimsiz deldaldyqty anyqtaý baǵytynda jumystar júrgizemiz», dedi Muhammed-Haıyr Baǵytjanov.
Monıtorıng jasaý barysynda jedel ýákil ózderi toıtarys bergen birneshe mysaldy atap ótti. Sonyń ishinde saýda sýbektilerine makaron ónimderin ótkizýde úsh úlestes deldaldyq bolǵan faktige jol berilgenin jetkizdi. Osynyń kesirinen makaron baǵasy orynsyz kóterilgen. «Ýákiletti organdarmen birlesken jumystyń arqasynda zańsyz deldaldardy anyqtaýǵa qol jetkizildi. Nátıjesinde, óndirýshiniń makaron ónimderiniń bólshek saýdadaǵy baǵasy 490 teńgeden 355 teńgege deıin tómendep, 40 paıyzǵa arzandatyldy», dedi ol.
Osy ádispen sýpermarketter jelisinde qaraqumyqtyń baǵasy 2 374 teńgeden 1 710 teńgege deıin arzandatylǵan. «Jyl basynan beri Saýda departamentimen birlesip Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 204-4-babymen áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna ruqsat etilgen saýda ústemesiniń mólsherin arttyrý úshin eskertý túrindegi ákimshilik jaýapkershilikke 7 kásipkerlik sýbektisi tartyldy. Olar – 4 sýpermarket jelisi jáne 3 kóterme saýda kompanııasy», deıdi departament ókili. Sonymen qatar ol monopolııalyq joǵary baǵalardy qoıyp, 20 myń AEK-ten asatyn kiris alǵan jaǵdaıda naryq sýbektilerine qylmystyq jaýapkershilik kózdelgenin atap ótti.
Al saýda jáne tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý departamentiniń basshysy Qanat Jeńisbekulynyń aıtýyna qaraǵanda, 2023 jyly departamentke tutynýshylardan 605 aryz-shaǵym túsken. 2022 jyly túsken shaǵymdar 491 bolsa, byltyrǵy san odan 23 paıyzǵa artqan. Bul tutynýshylarǵa qyzmet kórsetýde saýda oryndarynyń tártip buzýshylyqtary – sapasyz taýar satý isteriniń artyp kele jatqandyǵyn kórsetedi. Tutynýshylardan túsken aryz-shaǵymnyń 203-i «e-otinish» jelisimen, 150-i Telegram-bot arqyly, 151 málimet «jedel jeli» arqyly aýyzsha jáne 101-i qabyldaýǵa kelip jasalǵan.
«Departament aryz-shaǵymdardy tekserý barysynda tutynýshylardyń quqyǵy buzylǵan kóp faktini anyqtap, olardyń 12 mln 68 myń teńge qarajatyn qaıtaryp bergizdi. Sonyń ishinde 7 mln 200 myńy bólshek saýda, 3 mln 602 myńy elektrondyq saýda boıynsha», dedi Qanat Jeńisbekuly.
2023 jyly jedel tekseristerdiń barysynda kásipkerliktiń 2 sýbektisine tutynýshylardyń quqyn buzǵany úshin ákimshilik jaza berilgen. Al ákimshilik quqyq buzýshylyqqa jol bergen basqa 2 jaǵdaıda talasýshy jaqtardyń kelisimge kelýine baılanysty ákimshilik jaza toqtatylǵan. Saýdany retteý salasy boıynsha 31 kásipkerlik sýbektisine ákimshilik jaza berilgen. Sonyń ishinde altaýy áleýmettik mańyzy zor tamaq ónimderiniń baǵasyn shekten tys kótergeni úshin jazalanyp otyr. Jalpy, zańǵa sáıkes kóterme baǵa 15 paıyzdan aspaýy kerek. Bir jyldyń ishinde baǵany osy shekten eki ret asyrǵan shaǵyn kásipkerlik sýektisine – 10, orta kásipkerlik sýektisine – 75, iri kásipkerlik sýbekktisine 300 AEK kóleminde aıyppul salynady. «Alaıda zań talaptaryn jıi buzatyn bıznes sýbektileriniń sany azaımaı otyr. Osy jyldyń qańtar-aqpan aılarynyń ózinde ǵana 13 bıznes sýbektisi osyndaı zańsyzdyqqa jol berip, aıyppul arqalady. Elektrondyq shot-faktýralardy tekserý barysynda anyqtalǵandaı, un, kúrish, qaraqumyq, irimshik, taýyq eti, sary maı satý barysynda osyndaı quqyq buzýshylyqtarǵa jol berilgen», dedi Qanat Jeńisbekuly.
Tutynýshylardyń quqyn qorǵaý qyzmetteri turaqty, túrli baqylaýlar men tekserýler jasap jatsa da, saýdagerler men deldaldar quqyq buzýshylyqty azaıtar emes.
Soltústik Qazaqstan oblysy