Innovasııa jetistikteriniń ıgiligin ár salaǵa engizý qazirgi kezdegi mańyzdy qajettilikke aınaldy. Bilim berý baǵyty da birtindep sıfrlyq júıege beıimdelip keledi. Joǵary oqý oryndarynda jańa mamandyqtar ashylyp jatyr. Elimizdegi oqytý júıesin ońtaılandyrý úshin taǵy ne isteldi, endi qandaı qadamdar jasaý qajet?
Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek aıtqandaı, tehnologııanyń damýy – jahandyq máselelerdi sheshýdiń mańyzdy tetigi. Tehnologııa álemdik deńgeıdegi baılanys pen yntymaqtastyqty jeńildetý arqyly adamdar arasyndaǵy qashyqtyqty azaıtady. Olar sondaı-aq ınnovasııalarǵa, ekonomıkalyq ósýge jáne jumys oryndaryn qurýǵa áser etetin jańa ónimder men qyzmetterdi qalyptastyrýǵa yqpal etedi. Jańa tehnologııalar úzdik bilim men damýǵa yqpal etetin, óndiristik jáne bıznes-úderisterdi ońtaılandyrýǵa múmkindik beretin, ýaqyt pen resýrstardy únemdeıtin bilim men aqparatqa qoljetimdilikti keńeıtedi.
Sondyqtan bilim salasynda tehnologııalyq múmkindikterdi paıdalanýdy arttyrý mańyzdy. Bul maqsat – jaýapty mınıstrliktiń de kún tártibindegi másele. Jaqynda vıse-mınıstr Dınara Sheglovanyń basshylyǵymen joǵary oqý oryndarynyń sıfrlandyrý jónindegi prorektorlarynyń qatysýymen keńes ótken edi. Kezdesýde 2024 jylǵa arnalǵan joǵary bilim berýdi sıfrlandyrýdyń negizgi aspektileri talqylandy, «JJOKBU-nyń sıfrlyq ulttyq reıtıngi» ádisnamasy usynyldy. Sondaı-aq «joǵary bilim berýdiń biryńǵaı platformasy» aqparattyq júıesi tanystyryldy.
Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi Memlekettik qyzmetterdi sıfrlandyrý jáne avtomattandyrý departamentiniń dırektory Nursultan Mahatov jasandy ıntellektini qoldaný, sıfrlyq ónimder, sıfrlyq derekter sııaqty negizgi bloktardy kórsete otyryp, joǵary oqý oryndarynyń sıfrlyq jetilýin aıqyndaý jónindegi standarttyń jobasyn usyndy. Dınara Sheglova zamanaýı talaptarǵa jaýap beretin mamandardy sapaly daıarlaýdy qamtamasyz etý úshin joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý uıymdarynda sıfrlandyrýdyń tıimdiligin arttyrý úshin osyndaı kezdesýlerdiń mańyzdy ekenin atap ótti.
Saıasat Nurbek kadrlardy daıarlaý ekonomıkanyń qajettilikterin uzaqmerzimdi boljaýǵa negizdeletinin aıtqan. Osy turǵyda kadrlarmen qamtamasyz etýdiń óńirlik standarttaryn ázirleý josparlanǵan. «Biz qazirdiń ózinde mamandyqtarda qandaı ózgerister bolýy múmkin ekenin zerttep jatyrmyz. Ol úshin ákimdikter janynan joǵary oqý oryndaryn, bilim berý uıymdaryn, «Atameken» UKP, iri kásiporyndardy tarta otyryp, óńirlik jobalaý keńseleri qurylatyn bolady. Bul model óziniń daǵdylary men quzyretterin únemi jańartyp otyratyn tájirıbeli mamandy qalyptastyrýdyń barlyq kezeńderin qarastyrady», degen edi mınıstr.
Joba qazir úsh óńirde qanatqaqty rejimde bastaldy. Mysaly, Pavlodar oblysynyń Jańa kásipteriniń atlasy ázirlenip, onyń negizinde S.Toraıǵyrov ýnıversıtetinde eki ınnovasııalyq baǵdarlama – «Mashına jasaý jáne revers-ınjınırıng» jáne «О́nerkásiptik robottehnıka jáne avtomattandyrý» baǵdarlamasy engizildi. Al 2023 jyldyń qyrkúıeginen bastap bes ınnovasııalyq bilim berý baǵdarlamasy qosyldy. Sondaı-aq Yessenov University-de Mańǵystaý oblysynyń jańa kásipteriniń atlasymen, Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik ýnıversıtetiniń bazasynda Aqtóbe oblysynyń atlasymen jumys isteý bastalǵan.
Joǵary oqý oryndaryn sıfrlandyrý baǵytynda mańyzdy jobalardyń biri – jasandy ıntellektiniń áleýetin arttyrý. Árıne, onyń kóleńkeli tustary bar bolsa da, barynsha ıgiligin kórýdi búkil álem qolǵa alǵan. Sondyqtan bizde de qalys qalmaý úshin qadam jasalyp jatyr. Máselen, bul jaǵynan erekshe jańalyq jasaǵan L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti boldy. Olar bakalavrıat deńgeıindegi oqý úderisine jańashyldyq engizemiz deıdi. 2024-2025 oqý jylynan bastap 1 kýrs stýdentteri jasandy ıntellektini oqyp, ǵylymı zertteýler júrgizetin bolady.
Jańa oqý jylynda Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń barlyq pedagogıkalyq baǵyttar boıynsha bakalavrıat deńgeıine arnalǵan Minor baǵdarlamasyn iske qosady. Stýdentter ınklıýzıvti bilim berýdiń úsh qosymsha pánin, atap aıtqanda «Inklıýzıvti synypta oqytýdyń ámbebap dızaıny», «Erekshe bilim berýdi qajet etetin balanyń otbasyna psıhologııalyq-pedagogıkalyq qoldaý kórsetý» jáne «Erekshe bilim berýdi qajet etetin tulǵalardy tıýtorlyq qoldaý» boıynsha oqıdy. Osy baǵytta EUÝ qyzmetkerleri erekshe bilim berý qajettilikteri bar stýdenttermen jumys isteý baǵytynda oqytýshylarǵa arnalǵan ádistemelik usynymdar ázirlegen.
Sonymen qatar daryndy jastardy ǵylymǵa tartý maqsatynda 2024-2025 oqý jylynan bastap bakalavrıat baǵdarlamalaryna eki jańa modýl engiziledi. Olardyń biri – ǵylymı komponentti qarastyrady jáne stýdentter oqýdyń birinshi jylynan zertteý jumystarymen aınalysady. Ekinshi modýl – jasandy ıntellektini zertteýge baǵyttalǵan. Stýdentter osy baǵytta bilimderin keńeıtip, ozyq sıfrlyq tehnologııalardy meńgeredi.
«Jyl saıyn tehnıkalyq, ınjenerlik jáne pedagogıkalyq mamandyqtardy meńgerýge nıet bildirgender sany artyp keledi. Bizdiń ýnıversıtet eńbek naryǵynyń qajettilikterine jáne tehnologııanyń damýyna sáıkes bilim berý baǵdarlamalaryn únemi jetildiredi, jańalaryn ázirleıdi. Biz jumys berýshilermen, sheteldik ýnıversıtettermen, iri kompanııalarmen birlesip, eńbek naryǵynyń suranysy boıynsha jańa ınnovasııalyq bilim baǵdarlamalaryn ázirleýdemiz. Qazir bizde 40-qa jýyq ınnovasııalyq baǵdarlama bar. Olardyń 18-i pedagogıkalyq, ınjenerlik jáne tehnıkalyq baǵyttardy qamtıdy. EUÝ-da oqytý úderisi úsh tilde júrgiziledi jáne 45 bilim baǵdarlamasy aǵylshyn tilinde qarastyrylǵan. Sondaı-aq ýnıversıtetimiz qysqartylǵan bilim baǵdarlamasy boıynsha úsh jyl matematıka páni muǵalimderin daıarlasa, bıylǵy jyly «Ǵaryshtyq tehnıka jáne tehnologııalar» bilim baǵdarlamasy boıynsha doktorantýra ashyldy», dedi EUÝ Akademııalyq máseleler departamentiniń dırektory Baıjuman Qashhynbaı.
Aıta keteıik, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde pedagogıkalyq, ınjenerlik, tehnıkalyq baǵyttaǵy joǵary bilikti kadrlardy daıarlaýǵa kóp kóńil bólinedi. Búgingi tańda ýnıversıtette osy salalarda úsh deńgeı boıynsha 12 myńnan astam stýdent bilim alady. 244 bilim baǵdarlamasynyń 100-i pedagogıkalyq, ınjenerlik jáne tehnıkalyq baǵyttar boıynsha qarastyrylǵan.
Sonymen qatar Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń málimetinshe, qazirgi kezde L.N.Gýmılev Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde «Jasandy ıntellekt tehnologııalary», Qazaq tehnologııa jáne bıznes ýnıversıtetinde «Jasandy ıntellekt», Q.I.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq zertteý ýnıversıtetinde «Kıbernetıka jáne jasandy ıntellekt, Qazaqstan-Brıtan tehnıkalyq ýnıversıtetinde «Kompıýterlik ǵylym jáne jasandy ıntellekt», Qaraǵandy ındýstrııalyq ýnıversıtetinde «Jasandy ıntellekt tehnologııalary» sııaqty bilim baǵdarlamalary boıynsha kadrlar daıarlanyp jatyr. Bolashaq mamandardyń salany ilgerletetinine úmit kóp.