IIM-niń dereginshe, bıyl respýblıka boıynsha 3 600-den asa ınternet-alaıaqtyq deregi tirkelgen. Kıberqylmystan azamattarǵa 21 mıllıard teńge shyǵyn kelgen. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 16,8 paıyzǵa kóp. Tipti keıingi jeti jyldy esepke alsaq, 10 esege ósipti. Joǵarǵy sotta belgisiz bireýlerdiń nusqaýymen áreket etip, san soǵyp qalǵan jábirlenýshilerdiń isi qaraldy.
Qazir kıberqylmys órship tur. Tehnologııanyń damýymen ákkilerdiń ádis-tásilderi de kún saıyn jańaryp jatyr. Biri ózin polısııa qyzmetkerimin dep tanystyryp, áldebireýler múlkin ıemdenbekshi bolǵanyn aıtyp dúrliktiredi. Endi biri bank menedjeriniń atyn jamylyp, qara nıetin júzege asyrady. Joǵarǵy sottyń azamattyq ister jónindegi sot alqasynda alaıaqtyq qylmystyń qurbany bolǵan jábirlenýshiniń quqyǵy qorǵaldy.
– Joǵarǵy sottyń Azamattyq ister jónindegi sot alqasynyń qaraýynda ınternet alaıaqtyq sot isi qaraldy. Áıel belgisiz bireýlerdiń nusqaýymen áreket etip, nesıe rásimdep, keıin óz páterin basqa adamǵa arzandatylǵan baǵamen satyp, alǵan aqshasyn jaýapkerlerdiń esepshottaryna túgel aýdaryp bergenin aıtqan. Osylaısha, ol tórt jaýapkerden negizsiz baıý somasyn óndirý týraly talap qoıýmen sotqa júgindi. Aýdandyq polısııa bólimi alaıaqtyq faktisimen qylmystyq is qozǵady. Jergilikti sottar belgisiz tulǵalardyń áreketinde alaıaqtyq belgileri bar ekenin, tıisinshe, jábirlenýshige qylmyspen keltirilgen materıaldyq zalaldy óteý qylmystyq is aıasynda sheshilýge tıis degen ýájben jasalǵan shaǵymdy qanaǵattandyrýdan bas tartqan. Shaǵymdanýshy sot aktilerimen kelispeı, kassasııalyq sot alqasyna shaǵymdanǵan. Sot alqasy anyqtaǵandaı, páterdi satý aldynda shaǵymdanýshyǵa belgisiz bireý habarlasyp, ózin polısııa qyzmetkerimin dep tanystyryp, alaıaqtar onyń páterin ıemdenbek bolǵanyn aıtqan. Artynsha shaǵymdanýshyǵa ózin Ulttyq banktiń mamany dep tanystyrǵan basqa adam qosylǵan. Onyń kórsetýi boıynsha, áıel ekinshi deńgeıli bankterden qaryzǵa qarajat alýǵa ótinish jazyp, keıin ony jaýapkerlerge aýdarǵan. Osy adamdardyń yqpalymen shaǵymdanýshy óz páterin satyp jibergen. Túsken qarjy jaýapkerlerdiń biriniń esepshotyna jiberilgen, – dedi Joǵarǵy sot sýdıasy Baıan Toqtarova.
Alaıda jaýapqa tartylýshylardyń biri kartalaryn joǵaltyp aldym dese, endi biri aqshanyń túspegenin aıtyp aqtalǵan. Bul rette Sot alqasy ekinshi deńgeıli bankterden alynǵan túbirtek túrinde usynylǵan dáleldemeler jábirlenýshiniń tórt jaýapkerge 19 mıllıon teńgeden astam qarajat aýdarǵanyn anyqtap berdi.
– Eger jaýapker kartasyn joǵaltsa, birden kez kelgen qyzmetti buǵattaýǵa tıis edi. Oǵan belgisiz bireýlerden aqsha aýdarylǵanyn kórse, ol aldymen aqshanyń qaıdan, kimnen, ne úshin túskenin bankke baryp, anyqtaýy qajet. Keıin túsken qarjyny birden ıesine qaıtarýy kerek. Bul jaǵdaıda jaýap berýshi ony istemegen. Sot alqasy talap qoıýshydan olardyń esepshottaryna aqsha qarajattary túskeni anyqtalǵandyqtan, jaýapkerler bul somalardy alýdyń zańdy negizderin dáleldemegendikten, is boıynsha jaýapkerlerdiń negizsiz baıýy bolǵan degen qorytyndyǵa keldi. Aqsha túskennen keıin jaýapkerler ony alý sebepterin anyqtaý sharalaryn qoldanbaǵandyqtan, Sot alqasy olardyń keıingi áreketterin, aqshany basqa tulǵalarǵa negizsiz aýdaryp qarjyǵa óz qalaýy boıynsha ıelik etý dep sanady, – dedi Joǵarǵy sot sýdıasy.
Keıingi ýaqytta ózge adamnyń áleýmettik jelidegi akkaýntyn paıdalanyp, qarjylaı kómek suraıtyn alaıaqtardyń áreketi de kúsheıip ketti. Buǵan deıin tanymal tulǵalardyń, áleýmettik jeli belsendileriniń jalǵan akkaýnttaryn jasaý arqyly azamattardan aqsha suraý jıi kezdesetin bolsa, endi alaıaqtar qarapaıym azamattarǵa da kóshken. Iаǵnı kez kelgen adamnyń atyn jamylyp, Whatsapp-tan jaqyn týystary, dostary ne ózge tanystaryna hat jazý arqyly belgili bir bank kartasyna aqsha aýdarý suralady. Kózsiz sengenderdi ákkiler osylaısha san soqtyrady. Sondyqtan mamandar barynsha qyraǵy, abaı bolýǵa keńes beredi.