Qazaq – dástúrli tanym-túsinikpen urpaq tárbıelegen, týystyq baılanysty erekshe qadirlep, alysty jaqyn tutqan, jaqyndy baýyr tutqan halyq. «Mal qonysyn izdeıdi, Er týysyn izdeıdi» degen maqaldyń da máni osyny meńzeıdi. Al qazirgi balalar týystaryn bile me eken? Osy maqsatta oqýshylar arasynda saýalnama júrgizgen edik.
Shyny kerek, aǵaıynnyń atyn bilgenimen, týystyq ataýyn bilmeıtin oqýshylardyń qatary kóp. Týysqandy tanys dep oılaıdy. «Aralaspasań, aǵaıyn jat» degen osy ǵoı.
Saýalnama barysynda oqýshylardan qarapaıym týystyq ataýlardyń maǵynasyn suradyq. Máselen, «Bóle degen kim?», «Baýyrmaldylyq týraly qandaı shyǵarmalardy, qandaı maqal-mátelderdi bilesiń?» degen syńaıdaǵy jeńil suraqtar. Sóıtsek, saýalymyz jeńil emes eken. Oqýshylar toqsan saıyn tapsyratyn BJB, TJB-larynda tap bulaı qınalmaǵan shyǵar. Emtıhannyń jaýabyn ózi aıtyp bergen muǵalimdeı, biz de oqýshylarǵa týysqanǵa qatysty ataýlardyń maǵynasyn barynsha túsindirip bergendeı boldyq.
«Erte óshken úmitimdi qaıta jaqtyńdar» degendeı, salt-dástúrden ajyramaǵan oqýshylar da barshylyq eken. Olardyń jaýaptaryn estip rıza boldyq. Endeshe, nazarlaryńyzǵa solardyń jaýabyn usynamyz:
Beısen Maǵjan,
«Zerdeli» halyqaralyq
mektebiniń 9-a synyp oqýshysy:
– Apaly-sińli qyzdardyń balalary bir-birine bóle bolyp keledi. Sóz barysynda «mynaý meniń anamnyń sińlisiniń balasy» dep tanystyrýdyń esh qajeti joq. Bóle degen ataýdyń ózi onyń týystyq jaqyndyǵyn aıqyn ańǵartyp tur. Halqymyzda bólelerdiń tatýlyǵy jaıynda kóp aıtylady.
Sanjar Myrzahmetov,
«Zerdeli» halyqaralyq
mektebiniń 9-a synyp oqýshysy:
– Biz osyǵan deıin ata-anany qurmetteý, aǵaıyn-týysty syılaý týraly kóptegen shyǵarmany oqydyq. Mysaly, Nurdáýlet Aqyshtyń «Naǵyz áje qaıda?» áńgimesinde qazirgi ájelermen burynǵy ájelerdi salystyryp, «Qarty bar úıdiń qazynasy bar» degen maqaldyń mánin uqtyrady. Al Marat Qabanbaıdyń «Baýyr» atty áńgimesinde jetimder taǵdyryna qaıyrymdylyqpen qaraýǵa tárbıeleıdi, baýyrǵa degen qamqorlyqty oıatady. Sonymen qatar biz 8-synypta Dýlat Isabekovtiń «Ápke» dramasymen tanystyq. Onda ata-anasynan jastaı aıyrylǵan Qamajaı óz ómirin baýyrlaryna arnaıdy. Al maǵan osy taqyrypta erekshe áser etken shyǵarma – Tólen Ábdiktiń «Qonaqtar» áńgimesi. Shyǵarmada Erǵabyl qarııanyń jalǵyz uly Sapabekke kóńli tolmaıdy. О́ıtkeni balasy áıgili geolog bolsa da, ata-anasynyń úıine jylyna bir ret qana soǵady. Al ákesine ulynyń qara shańyraqty qurmettep, ata saltty ustanǵany, ata-anany syılap, qamqorlyq tanytqany qajet.
Saıdırman Aıdaruly,
«Qadam School» mektebiniń
4-synyp oqýshysy:
– Týystyq ataýlarǵa baılanysty halqymyzda birneshe maqal-mátel bar. Máselen, «Aǵasy bardyń – jaǵasy bar, inisi bardyń – tynysy bar», «Aǵaıyn tatý bolsa, at kóp, Abysyn tatý bolsa, as kóp», «Apama jezdem saı», «Aı kórmeseń týysyń jat, Jyl kórmeseń dosyń jat». Bul maqaldardy kóbine úıde ájem aıtyp otyrady ári maǵynasyn da ashyp, túsindirip beredi. Sol úshin oıymda osy maqaldar jattalyp qalǵan.
Hosh. Sonymen týystyq ataýlardy biletin oqýshylardyń qatary birsypyra eken. Bilmeıtinder de jeterlik. Biraq qalaı bolǵanda da buǵan balalardy kinálaı almaımyz. О́ıtkeni «Alma, aǵashynan alysqa túspeıdi». Sondyqtan qurmetti ata-ana, aǵaıyn-týǵanmen toıda ǵana kezdesip, jaqyn jandarmen jelide ǵana emes, kúndelikti, shynaıy ómirde de aralasyp, hal-jaıyn bilip turǵanyńyz abzal. Balalarǵa týǵan-týystyń, jaqyn-jýyqtyń surasa kelgende kim bolyp keletinin aıtyp otyrǵan durys.
Bekzat QULShAR,
L.N.Gýmılev atyndaǵy
EUÝ stýdenti