Yntymaqqa baq qonady

Qalalyq Qazaq­stan hal­qy Assam­bleıa­synyń statıs­tıka­lyq deregine súıensek, bú­ginde megapolıstegi 1 mln 222 myńnan astam turǵynnyń 71,1%-y qazaq, qalǵan 28,9%-dy túrli etnos ókilderi quraıdy. Shahardaǵy iri etnostar qata­ryna ózbek (15,8%), orys (6,1%), ázerbaıjan (1,8%), tatar (0,9%) jatady. Olardan ózge shaǵyn etnostar da barshylyq. Alaıda sany óte az. Úlesi nebári 4,3%. Shymkentte halyq 80-nen astam shaǵyn aýdan men turǵyn alapta turady. Sonyń 23-inde etnos ókilderi jınaqy qonystanǵan.

Eń basty másele retin­de aıtsaq, qıly tarıhı jaǵ­daı­larmen qazaq jerine qonys aýdar­ǵan túrli etnostardyń bú­gingi býyny bolashaǵyn qazaq jerimen baılanystyryp, memleket quraýshy qazaq hal­qymen birge tatý-tátti ǵu­myr keship keledi. Osy rette qalalyq Qazaqstan halqy As­sambleıasynyń mańaıyna toptasqan 17 etnomádenı bir­lestik el ıgiligine baǵyttalǵan bastamalardy qoldap, qoǵam­dyq kelisimdi saqtaýǵa laıyqty úles qosyp jatyr.

Memlekettiń salıqaly saıa­satynyń nátıjesinde bar­lyq ult ókili qalanyń qoǵam­dyq-saıası, áleýmettik-ekono­mıkalyq ómirine etene aralasyp, Shymshahardyń ósip-órkendeýine atsalysyp keledi. О́z kezeginde qalalyq assambleıa janyndaǵy «Aqsaqaldar keńesi», «Analar keńesi», «Me­dıa­sııa keńesi» syndy qoǵamdyq qurylymdar turǵyndarmen baılanys ornatyp, jergilikti jerdegi túıindi máselerdiń aldyn alý, jas býyndy tárbıeleý, daýlasqan taraptardy tatýlastyrý baǵytynda jumys júr­gizedi. Máselen, bıyl jer­gi­likti turǵyndar arasynda mem­lekettik etnosaıasatty túsin­dirý baǵytynda 51 kezdesý ótip, oǵan 5 myńǵa jýyq adam qamtyldy. Etnoáleýmettik shıe­lenistiń aldyn alý, jergi­likti problemalardy anyq­taý maqsatynda etnos ókilde­ri jınaqy qonystanǵan shaǵyn aý­dandarda «Beıbitshilik jáne kelisim» jobasy aıasynda qo­ǵam­dyq qabyldaýlar uıym­das­­tyrylyp, sala mamandary turǵyndardyń ótinish-tilek­terin tyńdady. Etnostar tura­tyn aýmaqtaǵy 82 kásip­ker­lik nysanǵa zerdeleý júrgi­zilip, «Til týraly» zań talaptary túsindirildi.

Sonymen birge qalalyq assambleıa janyndaǵy etno­má­denı birlestikter men qoǵam­dyq qurylymdardyń ba­syn bir arnaǵa toǵystyrǵan «Dostyq úıi» qoǵamdyq-kóp­shilik jıyndar men túrli for­mattaǵy is-sharalardy uıym­dastyrý alańy retinde júıeli jumys istep keledi. Bıyl I toqsanda Shymkentte azamattyq biregeılik pen jalpyulttyq birlikti bekemdeý baǵytynda 20-dan astam is-shara uıymdastyrylypty.

Ásirese jergilikti assambleıa uıymynyń uıytqy bolýymen ótetin «Myń júırik», «Qazaq dastarqany» syndy ortaq qundylyqtarǵa úndeıtin jobalar jurttyń kóńilinen shyǵyp úlgerdi. Aqparattyq jumystardy júıeleý jáne elimizdegi iske asyp jatqan reformalardy turǵyndarǵa túsindirý baǵytynda mekeme tarapynan 108 materıal jarııalandy. Saladaǵy problemalar boıynsha ótken keńesterdiń nátıjesin qaraý, qorytyndy shyǵarý úshin tıisti organdarǵa ótinish, tilekter joldandy. Budan ózge medıasııa keńesi áleýetimen etnostar arasynda oryn alǵan 7 daýly másele bo­ıynsha taraptar medıatıvtik kelisimge qol jetkizdi.

Sondaı-aq kóktem shyǵa elimizdiń soltústik, batys aımaqtarynda bolǵan tasqyn selden kelgen zardapqa etno­mádenı birlestik músheleriniń de qabyrǵasy qaıysty. Osy rette assambleıa ókilderi jylý jınap, sý basqan óńir­ler­ge eń qajetti kerek-jaraq­tar­dy jóneltti. Jalpy, «Qaıy­­rym­dylyq – qaıyrly is» ekenin jiti uǵynǵan etnos belsendileri syn saǵatta qınalǵandarǵa qol­ushyn sozýdy ıgi dástúrge aınaldyrǵan. Sonyń aıqyn dáleli, bıyl sý tasqynynan zardap shekken óńirlerge gýmanıtarlyq kómek berý maq­sa­tynda qalalyq QHA janynan ashylǵan shtab júıeli jumys istep, Atyraý, Batys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan óńirlerine 90 tonnadan astam gýmanıtarlyq kómek attandyrdy. Búginde beketterde jınaýly turǵan qosymsha 30 tonnaǵa jýyq materıaldyq kómekti taǵy da sý basqan óńirlerdiń birine jiberýdi kózdep otyr.

Máselen, ózbek etnomádenı birlestiginiń basshysy Tahır­bek Nyshanbaev qaladaǵy 14 etnomádenı uıym «bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp», jylý jınaýǵa assambleıadan arnaıy shtab ashqanyn málim­dedi.

«Prezıdent óz Úndeýinde eń basty másele azamattardyń amandyǵy ekenin jetkizdi. Qazirgi tańda elimizdiń 10 óńirinde tótenshe jaǵdaı oryn alyp, tabıǵı apatpen kúresý úshin barlyq resýrs sol jaqqa jumyldyrylyp jatyr. Ishki ister, qorǵanys salasynyń qyz­met­kerleri, eriktiler bári qazir apat aımaǵynda júr. Qazaqstan halqy Assambleıa músheleri, onyń ishinde túrli etnomádenı birlestik ókilderi qarap otyrmaı, qoldan kelgenshe kómek berýdi uıǵardyq. Elimizdiń basyna túsken bul da bir synaq shyǵar. Eń bastysy, osyndaı qınalǵan shaqta birligimiz ajyramaı, sabyrlyq saqtaı bileıik. Ras, apat aıtyp kelmeıdi. Sondyqtan bir-birimizge janashyrlyq tanytyp, bir atanyń balasyndaı, bir qoldyń salasyndaı, uıymdasqan túrde bul qıyndyqtan shyǵýǵa tyrysýymyz kerek. О́tken Ramazan aıynda da Jaratýshydan eli­mizge jeńildik bere gór dep kóp duǵa qyldyq. Aqpeıildi halyqtyń sol nıet-tilekteri qabyl bolǵaı. Álbette, osyndaı qıyn qystaý kezeńde biz birgemiz. Kúshimiz – birlikte!», dedi T.Nyshanbaev.

Aıta ketken jón, «Júrekten – júrekke!» qaıyrymdylyq aksııasy aıasynda 23 sáýir kúni Shymkent qalalyq assambleıa belsendileri sý tasqynynan zardap shekken elimizdiń batys óńirine osymen besinshi sanalatyn gýmanıtarlyq kómektiń jáne bir legin shyǵaryp saldy. Bul joly taǵy da Batys Qazaqstan oblysy Oral qalasy­na kómek jóneltildi. Júk kó­lik­ter kerýenine quny 9,2 mln teńgeden asatyn 25 tonnaǵa jýyq azyq-túlik ónimderi men asa qajetti dúnıeler (makaron ónimderi, kúrish, qaraqumyq, qant, shaı, ósimdik maıy, un, tuz, sý, gazdalǵan sý, 978 qalyń kórpeshe jáne taǵy basqa zattar) artyldy. Bul jylýdyń barlyǵy qarapaıym jurtshylyqtan jınaldy.

Munan ózge, el aýmaǵynda júrip jatqan respýblıkalyq «Taza Qazaqstan» ekologııalyq aksııasyna jergilikti assambleıa belsendileri jumyla kiri­sip jatyr. Qoldaryna kúrek, tyrmalaryn alyp saıa­baq­tardyń ishin tazalap, mekeme aýmaǵyndaǵy taldardy áktep, qoqystardy jınap, qa­la ekologııasynyń taza­lyǵyna biraz eńbek sińirdi. Sony­men assambleıa músheleri 5 aýmaqta ótken tazalyq is-sharasyna bir kisideı atsalysyp, shýaqty shahardyń shyraıyn kirgizýge úles qosty.

ShYMKENT