Mýzeı túni: Myńjyldyqtarǵa barlaý

Taǵylymdy meken tóri­nen oryn alǵan shejire tunǵan jádi­gerler galereıasy tarıh taramdaryn kóne zamannan búginge deıin sheber tarqatady. Al mýzeıge jaı kúni emes, túnde barýdyń qyzyǵy óz aldyna.

Jalpy, «Mýzeı túni» ak­sııa­synyń paıda bolýyna 1993 jy­ly jaryq kórgen «Mýzeı túni» fılmi­niń áseri mol. Mýzeıdegi eksponattardyń bárine jan bit­ken tún­degi qyzyq oqıǵalarǵa toly aıtýly týyn­dydan keıin qalyń kórermen mý­zeıdi túnde kórýge yqylas tanytqan. Nátı­jesinde, 1997 jyly Germanııa astanasynda tuńǵysh ret «Mýzeı túni» aksııasy uıymdastyry­lyp, Berlındegi 18 mýzeı qala turǵyndaryn túnde qarsy alýǵa alǵashqy qadam jasap kóredi. Sharaǵa 30 myńnan asa adam kelgen. Ekinshi ret ótkizilgen kezde kelýshilerdiń sany 50 myńǵa deıin jetip, rekord ornatylǵan. Sóıtip, bul aksııa álem elderine taralyp, tanymal bola tústi. Al 2005 jyly fransýzdar atalǵan aksııany jyl saıyn ótkizip tu­rýǵa usynys bildirgen. Eýropa keńesi usynysty qabyldaǵan soń «Mýzeı túni» álemniń 38 elindegi 2 myń­nan asa mýzeıde ótkizilgen. Ol elderdiń qatarynda Qazaqstan da bar. Aksııa birin­shi ret elimizdiń Ortalyq mýzeıin­de uıymdastyrylǵan. Sodan bas­tap jyl saıyn ótkizilýi dástúrge aınalǵan ádemi úrdis bıyl da tól tarıhyn tanyp, álem­dik jaýhar muralarmen tanysqysy kelgen kórýshisine esigin aıqara ashty.

Ulttyq mýzeıde Halyqaralyq mýzeıler kúnine oraı «Mýzeı túni» aksııasy sheńberinde ótken «Mýzeı – qun­dylyqtar mekeni» atty is-sharalar ke­sheni tanymdyq qana emes, mazmundyq mánimen de tánti etti. Rýhanı-mádenı qun­dylyqtardy, halqymyzdyń tarı­hyn, mádenıetin bir keńistikke biriktire otyryp, ártúrli janr men stıldegi óner týyndylaryn usyný, mýzeı qyzmetin, ondaǵy eksponattar men jádigerlerdi ke­ńinen nasıhattaýdy maqsat etken aıtýly shara qyzyqty baǵdar­lamasymen birden baýrap aldy.

Bıylǵy aksııanyń basty erek­sheligi – qonaqtar tarıhı-mádenı mura úlgilerin syrttan kórip qana qoımaı, sheberlik sabaqtaryna belsene qatysty. Mýzeı restavratorlary men qor saqtaýshylary kelýshilerge qol­óner buıymdaryn jasaýdy úıretse, Beıneleý óneri zaldarynda oqýshylar men stýdentter otandyq qylqalam sheberleriniń jaýHarlaryn kenepke túsirip, sheberlikterin shyńdady.

Mýzeı tórine qoıylǵan ke­shendi kórmelerdiń ishinde otan­dyq jáne sheteldik qylqalam she­berleriniń shyǵar­mashylyǵyn biriktirgen «Dástúrler óneri» konseptýaldy kórmesi, sýretshi Rafael Slekenovtiń jeke kór­mesi, tarıhı kartalar kórmesi men Ulttyq mýzeı qorlarynan «Dala keskindemesi: Rámizder. Boıaý­lar. Beıneler» atty ekspozı­sııany aıryqsha atap ótýge bolady.

Sýretshiler odaǵynyń mú­shesi Rafael Slekenovtiń «Táńir nury» atty jeke kór­mesi te­reń­­digimen kóńil terbep, kór­kem­digimen kóz tartty. Adam­nyń jan tazalyǵy men qara­pa­ıymdylyǵynyń sulýlyǵyn, qor­shaǵan álemniń syrlaryn kórsetýdegi shyǵarmashylyq ıdeıa­synyń lırıkalyq-roman­tıkalyq, optımıstik oı forma­laryn qalyń jurtshylyqqa keńinen tanystyrýdy maqsat tutqan qylqalam sheberiniń ıdeıasy osy kórmede tolyǵymen júzege asty desek, artyq aıtpaǵanymyz.

Sýretshi shyǵarmashy­ly­ǵy­nyń ret­ro­spektıvasyn usynatyn «Táńir nury» kórme­sine sýretshiniń 80 týyndysy qoıylǵan. Kórmeni tamashalaý barysynda Mýzeı qonaqtary avtordyń erekshe ertegi ispet­tes álemine saıahat jasaýǵa múmkin­dik aldy. О́nertanýshy, tarıh ǵylymdarynyń doktory Shaı­zada Tohtabaeva: «Men Rafael­diń shyǵar­malaryn alǵash kórge­nimde olarǵa bir­den tánti boldym. Rafael keremet shy­ǵarmashy­lyq energııaǵa ıe. Onyń týyndylary tańǵajaıyp beıneler men ıdeıalarǵa toly. Onyń ár jumy­sy – shy­ǵarmashylyq shabyttyń kórinisi» dese, avtordyń ózi: «О́nerdi adamzat basyna bergen baqyt dep bilemin. Bul baqyt­tyń bárimizge ortaq bolǵanyn qalaımyn. Men sizdermen óz ba­qytymmen bóliskim keldi, sony qabyl etseńizder deımin», dep aǵy­nan aqtaryldy.

«Mýzeı túnine» sán bergen «Qońyr ún» tanymdyq keshi de kelgen qonaǵyn birden baýrap aldy. Ulttyq mýzeı qo­rynda saq­talǵan halyq kompozıtor­lary dombyralarynyń únin jańǵyrtqan taǵylymdy keshti kúıshi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Qazaq ult­tyq óner ýnıversıtetiniń ustazy Jan­ǵalı Júzbaev júrgizdi. Shara aıasynda elordamyzdaǵy Ulttyq mýzeı qorynda saq­talǵan, ataqty kúıshi, Qazaqstannyń halyq ártisi Dına Nurpeıisovanyń, Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń ustazy, Jetisý án-jyr mektebi­niń ókili Kenen Ázirbaevtyń, Qarataý kúı mektebiniń ókili General Asqarovtyń, Arqa kúı mektebiniń iri ókili Maǵaýııa Ham­zınniń, Qazaq ulttyq óner ýnı­versıtetiniń ustazy, ánshi, Mádenıet Eshekeevtiń qolynyń taby qalǵan, ózi ustaǵan dombyrasymen jáne Arqa dombyrasy­nyń baıyrǵy úlgisimen, ataqty dombyra jasaýshy sheber Roma­nenko jasaǵan dombyralarmen «Bul­bul», «Qaıran sheshem», «Qońyr», «Bes tóre», «Shalqyma», «Telqońyr», «Kári aqjeleń», «Jemsýynyń tasqyny», «Sa­ry­jaılaý», «Erke sylqym» kúı­lerin Ardabı Máýletuly, Abylǵazy Ahmedıev, Qalken Qasymov, Janǵalı Júzbaev, Edil Basyǵaraev, Maýlet Aǵanas Ardabıuly oryndap, Hamzın Maqsat Amantaıuly, Qamytbek Danııar Myrzageldiuly «Gıgı­gaı», «Mórtaı sulý», «Eki jıren» ánderin áýelete shyrqady.

Taǵylymdy is-shara ári qaraı Ulttyq mýzeıdiń ǵylymı joba­lar aksııasy aıasynda jaryq kórgen kitaptardyń tusaý­keserine jalǵasty. Atap aıtsaq, B.Gab­dýl­lınanyń «Qazaq handyǵy­nyń saıası tarıhy 1465-1780 jyldar. Ocherkter», A.Kýshkýmbaev pen N. Bazylhannyń «Ulyq Ulys­tyń (Altyn Ordanyń) HIV-HV ǵasyrlardaǵy res­mı qujattary (jarlyq, hat, paı­za, teńgeler)» monografııasy jáne N.Bazyl­han qurastyrǵan «Qazaqstan­nyń Ortaǵasyrlyq nýmızmatıka­sy» ǵylymı kata­loginiń tanystyrylymy ótti. Jıynǵa mádenıet salasynyń ókilderi, ǵalymdar jáne kitap avtorlary qatys­ty. Ǵalymdar uly ózgerister zamanyn qamty­ǵan ǵylymı kitaptar­dy elimizdiń tól tarıhyn zertteý­de úlken maǵlumat alar eńbek dep tanyp, olardy aldaǵy ýaqyt­ta keńinen nasıhattaýǵa qatysty óz usynys-pikirlerin bildirdi.

Sonymen qatar Qazaqtyń dás­túrli mádenıeti zalyndaǵy kıiz úıdiń ma­ńynda balalar toǵyz­qumalaq oınap, «Bal­dyrǵan gıd» jáne «Juldyzdy gıd» jobalary aıasynda №47 «Aq jelken», №49 «Altynaı» bala-baqshalary­nyń tárbıelenýshileri men tanymal óner ıeleri mýzeı zaldary boıynsha ekskýrsııa júrgizdi. Osy­laısha, óskeleń urpaq ulttyq qun­dylyqtardy taný arqyly tól mádenıetine jaqyndaı túsetini anyq. Qundylyqtar mekeni  mýzeıdiń basty mıssııasy da osynda jatsa kerek.