Manash Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýnıversıteti tutasymen memlekettik mekeme. Eki jyldan beri AQSh-tyń Arızona ýnıversıtetine senimdi basqarýǵa berildi degen daqpyrt shyqqanymen tek keıbir agro-tehnıkalyq mamandyqtar ǵana sol oqý ornynyń baǵdarlamasymen oqıdy. Bizdiń stýdentter úshinshi kýrstan keıin sonda baryp bilim alady.
Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi AQSh ýnıversıtetimen osyndaı yntymaqtastyq ornatqannan beri SQÝ-ǵa memleket tarapynan úlken kóńil bólinip, jańa oqý korpýstaryn, jataqhana salýǵa qyrýar qarajat bólingen. Qystyń úskirik aıazynda ishi sýyp ketetini bolmasa, ýnıversıtettiń shynyly ǵımaraty syrtqy bolmysymen qazir qalanyń sánine aınaldy. Alaıda bitpegen sharýalar da kóp, qurylys jumystary da áli júrip jatyr. Bul jerde birinshi basshynyń ózi ǵana sheshýge tıisti problemalar týyp qalady, sonyń ishinde, ásirese qarjylyq máseleler túıtkildi bolady, biraq ol joq bolǵan soń basqalar taıqı soǵyp, máseleniń sheshimi sozylyp ketedi.
Osy ýnıversıtet byltyrdan beri, bir jylǵa jaqyn rektorsyz otyr. Onyń aldynda da jyldap birinshi basshy bolmaı, árbir bilim salasynyń prorektorlary kórpeni ózderine molyraq tartýdy kózdep, talas-tartys ta shyǵyp qalyp jatatyn. Báriniń de laýazymdyq dárejesi birdeı bolǵan soń olar rektordyń mindetin atqaryp júrgen áriptesin keıde moıyndamaı ketetini sózsiz.
SQÝ-ǵa 2002 jyldan beri 14 jyl boıy Ońdasyn Áshimov rektor bolyp, 2016 jyly zeınetkerlik demalysqa shyqty. Onyń ornyna mınıstrdiń buıryǵymen Serik О́mirbaev turǵan, alaıda ol 2019 jyly qyzmetimen qoshtasty.
2016 jyldan bastap memlekettik ýnıversıtterdiń rektorlaryn taǵaıyndaý tártibi ózgertildi. Buryn ony mınıstrdiń ózi buıryǵymen taǵaıyndap, jaýapkershilikti óz moınyna alatyn bolsa, endi úmitkerdi konkýrspen qabyldaıtyn tártip shyqty. Oǵan qatysatyn adam ýnıversıtetti jańalandyrý men jańǵyrtýdyń, jetildirý men joǵarylatýdyń jobasyn jasaıdy. Bul uzaqqa sozylatyn bıýrokratııalyq úrdis. О́ıtkeni bilmegen adam ýnıversıtetke kelip, uzaq ýaqyt aınalysyp, zertteýi, onyń kem-ketigin tabýy, jetildirý úshin ne qajettigin belgileýi kerek. Ondaıǵa kim shydaı beredi? Shetten keletin adam aqy-pulsyz aılap jata ala ma? Al jergiliktilerdiń arasynda rektorlyqqa umtyla qoıatyn adam sırek bolady.
Úmitker aldymen ýnıversıtettiń Baıqaý keńesiniń konkýrsynan ótedi. Bul keńeske de músheler jınaý bıýrokrattyq kedergilerdiń biri. Baıqaý keńesi óziniń sheshimin respýblıkalyq konkýrsqa jiberedi. Onda da bir adamdy qalap emes, keminde úsh adamnyń esimin jiberýi kerek. Osy úmitkerler Premer-mınıstrdiń orynbasary basqaratyn respýblıkalyq komıssııanyń aldynan ótedi. Ol komıssııany da lyp etip uıymdastyra qoıý ońaı sharýa emes. Komıssııanyń barlyq músheleri bir ýaqytta jınala qoımaıdy. Tipti jınalǵan kúnniń ózinde úsh adamnyń ishinen bir adamdy birden tańdaı almaı, másele uzaqqa sozylady. Olardyń krıterııiniń talabyn tolyq óteıtin qaıdan bola bersin? Al komıssııa múshelerin rektor bolmasa qıyn-aý degen másele emes, óziniń talabynan shyǵa almaǵanǵa kelisim berý qıyn, árıne.
Osyndaı kedergilerden úmitkerler óte almaı, Serik О́mirbaev ketken soń SQÝ eki jyl boıy rektorsyz turdy. Tek 2021 jyly ǵana jańa rektor – Erlan Sholanov keldi. Alaıda ol byltyr, ıaǵnı 2023 jyldyń maýsymynan basqa qyzmetke ketken edi. Sodan beri SQÝ taǵy basshysyz otyr. Ujym músheleri konkýrs bolyp jatyr ma, joq pa – odan da habarsyz.
Bir jyl boıy ýnıversıtet rektorsyz oqyp shyqty. Mundaıdy bastan keship otyrǵan jalǵyz SQÝ emes, elimizdiń basqa da 5-6 JOO osyndaıdyń tálkegin tartyp otyr. Tereńnen oılap qaraǵan kisige osynyń ózi masqara. 10-15 myń adamdyq mekemeniń bir jyl boıy, tipti odan da kóp ýaqyt basshysyz bolýy qaıda syıady?
Rektor taǵaıyndaý osyndaı qym-qýyt tóreshildik kedergilermen júretin bolsa, ýnıversıtetterdiń jumysyna «aqyl aıtqysh» bir keńester de qurylǵan. Baıqaý keńesinen basqa taǵy bir Dırektorlar keńesi degen bar. Ol qandaı «dırektorlardyń» basyn qosatyn keńes ekeni belgisiz. SQÝ-dyń sondaı keńesiniń tóraǵalyǵyna bıyl belgili Ǵalym Baıtoq keldi. Bul azamatty bloger jáne qoǵam belsendisi retinde biletinbiz. Sońǵy qyzmeti – Kókshetaýdaǵy Sh.Ýálıhanov ýnıversıtetiniń prorektory.
Jalpy, joǵary bilimniń qurylymyna jaýapkershilikpen qarap, birinshi basshyny taǵaıyndaýdy turaqty bir arnaǵa túsiretin kez kelgen sııaqty. Bizdińshe, shekaralyq óńirde rektor memleketshil, otanshyl tulǵa bolýy kerek. Sondyqtan konkýrsta birinshi ólshem osy bolǵany jón. Tipti arızonalyq áriptesterdiń aldynda JOO-nyń bir jyl boıy birinshi basshysyz turǵany uıat-aq.
Soltústik Qazaqstan oblysy