Myltyqsyz maıdannyń maıtalmany

Eldikti saqtaý men eldiń qaýipsizdigin qam­ta­masyz etý Otan qorǵaýshylardyń enshisi ekeni barshamyzǵa málim. Sondyqtan da, halyq otany men eli úshin kúresken batyrlary men qahar­mandaryn óz jadynda máńgilik saqtaıdy. Bizdiń áńgimemiz keńes dáýirindegi qaýipsizdik salasynyń aıtýly tulǵalarynyń biri, Ońtústik Qazaqstan oblysynyń qurmetti azamaty, kezinde aty ańyzǵa aınalǵan polkovnık Qozyke Bıshim­baıuly Bıshimbaev týraly bolmaq. Qozyke Bıshimbaev 1926 jyly 15 sáýirde Oń­tústik Qazaqstan oblysyndaǵy qazirgi Orda­basy aýdanyna qarasty Bórjar degen eldi mekende dúnıege kelgen. 1939-1941-jyldary balalar úıinde bolyp, 1941-1944 jyldary qazirgi Tólebı aýdanynyń Georgıevka selosyndaǵy orta mekteptiń ınter­natynda oqyǵan. 9-10 klasta oqyp júrgen kez­derde aýdandyq «Stalın joly» gazetiniń jaýapty hat­shysy bolyp istegen. Orta mektepti bitirgen soń, 1944 jyldyń tamyzynda memlekettik qaýipsizdik organdaryna qabyldanyp, Almaty qalasyndaǵy bir jyldyq arnaýly mektepke oqýǵa jiberilgen. 1945-1950-jyldary Memleket qaýipsizdigi komıtetiniń Túlkibas aýdandyq bóliminde jedel, aǵa jedel ýákili bolyp, sodan soń Ishki ister mınıstrligimen qaýipsizdik organdarynyń birigýine baılanysty Túlkibas aýdandyq bólimi bastyǵynyń mindetin atqarǵan. 1951-1953-jyldary Ońtústik Qazaqstan oblystyq basqarmada aǵa tergeýshi, al 1953-1961-jyldary qarsy barlaý bóliminiń bólimshe bastyǵy bolyp qyzmet etken. 1961-1965-jyldary MQK-niń Kentaý qalasy men Túrkistan aýdanynda ýákili bolyp, 1965-1970 jyldary oblystyq qarsy barlaý bólimin basqarǵan. 1970 jyldan bastap 1983 jylǵa deıin, 12 jyl boıy MQK Qyzylorda oblysy boıynsha basqarmasyna basshy bolǵan. Joǵaryda aıtylǵan derekter Qozyke aǵamyz­dyń 40 jylǵa jýyq ómiri memlekettiń múddesi men eldiń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge arnalǵanyn, qatardaǵy qyzmetkerden bastalǵan eńbek jolynyń atyshýly KGB-nyń barlyq baspaldaqtary arqyly oblystyq basqarmanyń basshysyna deıingi uzaq joldan ótkenin aıqyn kórsetedi. «Myltyqsyz maıdan» dep atalatyn qaýipsizdik salasyndaǵy isteıtin adamdar men olardyń jumystary jaıly málimetter óte az, tipti joqtyń qasy dep aıtýǵa bolady. Sonyń saldarynan halqy­myzdyń kóptegen kórnekti tulǵalarynyń esim­deri elge tanylmaı, eńbekteri elenbeı, umytylyp ketedi. Sondyqtan, búgingi kúni Qozyke aǵamyzdyń qaýipsizdik salasyndaǵy aýyz toltyryp aıtýǵa bolatyn eńbekteriniń biraz qyrlaryn aıtyp ótkendi durys dep oılaımyn. Máselen, ótken ǵasyrdyń 70-jyldarynan bastap, keıingi táýelsizdik alǵan jyldarǵa deıin, Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha mem­lekettik qaýipsizdik komıtetine jumysqa kel­gen jas ofıserler óz­deriniń eńbek jolyn Qozyke aǵamyzdyń júrgizgen isteri­men tanysýdan bas­taıtyn. Olardyń ishinde kásibı deńgeıliktiń eń bir joǵarǵy úlgisi retinde sheteldik barlaý organdarynyń toryna túsken Kentaý qalasynyń turǵyndary Papadopýlos pen Hımanıdıs degen jansyzdardy der kezinde áshkereleýge baı­lanysty isteri men Grekııanyń Máskeýdegi elshiligin­degi dıplomatııalyq qyzmet atqar­ǵan grek barlaý or­gan­darynyń ofıseri Venesıa­nos­ti arandatý is-áre­ketteri ústinde qolǵa túsirýge arnalǵan qarsy barlaý operasııalaryn aıtýǵa bolady. Sot prosesinde Papadopýlos pen Hımanıdıs ózderiniń Keńes úkimetine dushpandyq pikir­de bolǵanyn, Grekııa elshiligindegi túrli kezeń­de dıplomatııalyq qyzmetter atqarǵan barlaý­shylardyń (Dıonısıdı, Konstandopýlos, Papandopýlýs, Venesıanos, Molıvıatıs) tapsyr­malarymen KSRO-nyń kóptegen qalalaryndaǵy qorǵanys salasyndaǵy óndirister men áskerı bólimder týraly barlaý málimetterin jınap, olardy jasyryn túrde joǵaryda atalǵan grek barlaýshylaryna turaqty túrde berip otyrǵandaryn tolyq moıyndaǵan. Budan basqa da, dáleldengen aıǵaqtardyń negizinde, Túrkistan áskerı okrýginiń áskerı trıbýnal sheshimimen Papadopýlos 10 jylǵa, al Hımanıdıs 5 jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Al joǵaryda atalǵan sheteldik barlaýshylar «persona non grata» dep jarııalanyp, olar merziminen buryn óz elderine qaıtaryldy. Bul jóninde 1962 jyldyń 26 qarashasynda «Pravda» gazetinde KSRO Syrtqy ister mınıstr­liginiń resmı málimdemesi jarııalandy. Osyndaı eren jumys óte joǵary baǵalanyp, Qozyke aǵamyz tósine jaýyngerlik «Qyzyl juldyz» ordenin taqqan bolatyn. Ordendi berer kezde memlekettik qaýipsizdik organdarynyń basshylary ózderiniń usynystarynda bylaı dep jazǵan eken: «Za osobye zaslýgı v obespechenıı gosýdarstvennoı bezopasnostı, obrazsovoe vypolnenıe slýjebnogo dolga, vysokıı professıonalızm prı osýshestvlenıı kontrrazvedyvatelnyh operasıı po razoblachenııý ı neıtralızasıı vrajdebnyh aksıı sotrýdnıkov ınostrannyh spesslýjb, deıstvýıýshıh pod dıplomatıcheskım prıkrytıem posolstv ı ıh agentýry». 60-jyldardyń ekinshi jartysynda Shymkent «Fosfor» birlestiginiń qurylysy kezinde Qozyke aǵamyzdyń basshylyǵymen ótkizilgen chekıstik is-sharalar Batys Germanııa mamandarynyń ara­syndaǵy jansyzdardyń jaýyzdyq áreketterin der kezinde áshkerelep, óndiriske ornatylyp jatqan tehnıkalyq jabdyqtardyń aqaýsyz jáne sapaly deńgeıde bolýyn qamtamasyz etip, óndiristiń bel­gilengen merzimde iske qosylýyna úlken sep­tigin tıgizdi. Sol birlestiktiń keıinnen Keńes Odaǵyn­daǵy hımııa óndirisiniń flagmanyna aınalyp, eli­miz ekonomıkasynyń damýyna kóp jyldar boıy naqty úlesin qosqan bolatyn. Uly Otan soǵysy kezinde nemis fashısteriniń jaǵyna ótip, solarǵa qyzmet etken, olardyń arnaýly mektepterinde oqyp, arnaıy daıyndyqtan ótken, soǵys bitkennen keıin elge oralǵan jansyzdardy áshkereleýdegi Qozykeńniń úlesi ulan-ǵaıyr. Solardyń ishinde, soǵys jyldary Gatchınadaǵy áskerı tutqyn áıelderge arnalǵan lagerdiń komendanty bolǵan, keıinnen «Achpolımetall» kombınatynyń konstrýktorlyq bıýrosynyń bastyǵy bolyp istegen T.Kolsova jáne de ondaǵan jansyzdar bar. Qozyke aǵamyzdyń Syr óńirine sińirgen eńbegin aıryqsha deýge bolady. 12 jyl boıy MQK Qyzylorda oblysy boıynsha basqarmasyn basqaryp, talantty shákirtter tárbıeledi, olardy aınalasyna toptastyryp, qaýipsizdik salasynyń sol kezdegi jańa mektebin qalyptastyrdy. Sondaǵy eldiń qurmetine bólenip, partııa jáne keńes organdarynyń basshylarymen til tabysyp, Baıqońyrdaǵy kosmodromnyń múltiksiz jumys isteýin qamtamasyz etýi ońaı sharýa emes ekenin aıtpasqa bolmaıdy. Osy aıtylǵan eńbekteri úshin Qozyke aǵamyzǵa kezinde «Qurmet Belgisi» ordeni jáne kásibı sheberlik jóninde eldiń qaýipsizdigine ólsheýsiz úles qosqan asa daryndy chekıster ǵana marapattalatyn «Memlekettik qaýipsizdik organ­darynyń qurmetti qyzmetkeri» ataǵy berilgen. Bul faktiler Qozyke aǵamyzdyń jemisti de tabysty isteriniń bir bóligi ǵana. Zeınetke shyqqannan keıin Qozykeń týǵan jerine oralyp, ómiriniń sońǵy kúnine deıin Shymkent qalasynda turyp, sol qala men Ońtústik Qazaqstan oblysynyń qoǵamdyq jumystaryna atsalysty. Aǵamyz  qaı jerde, qandaı jaǵdaıda bolmasyn oıyn ashyq aıta alatyn, ózindik pikiri bar adam edi. Birneshe kitaptar jazyp, kóptegen ánder shyǵardy. Ol kisiniń qońyr daýysy, dombyramen naqy­shyna keltirip oryndaıtyn ánderi kóptegen tyń­daý­shylardyń áli esinde. Sóıtip, Qozyke aǵamyz osy ómirde óshpes iz qaldyrdy. Onyń júrgizgen isteri qarsy barlaý óneriniń ozyq úlgisi retinde osy kúnge deıin ulttyq qaýip­sizdik komıtetiniń joǵary oqý oryndarynda oqý quraly retinde paıdalanylýda. Qozykeń ótken jyly o dúnıelik bolsa da, onyń artynda úlken áýleti qaldy. Aǵamyzdyń ul-qyzdary elimizge tanymal azamattar. Bári ǵalym: úsheýi ǵylym doktory, olardyń ekeýi Ulttyq ǵylym akademııasynyń múshesi, ekeýi ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty. Balasy Ýálıhan bilim salasynyń maıtalmany, elimizdiń úsh oblysyndaǵy joǵary oqý oryndaryn kóp jyldar boıy basqaryp, qazir elimizdiń Parlamentiniń belsendi depýtaty. Al nemeresi Qýandyq ulttyq «Báıterek» holdıngin basqarady. Qozykeńniń jarqyn beınesi men onyń elimizdiń qaýipsizdik salasyndaǵy atqarǵan eńbegi halyq jadynda dáıim saqtalatynyna kámil senimdimiz. Erjan ISAQULOV, Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń qurmetti qyzmetkeri, general-maıor, saıası ǵylymdar doktory.