Memleket basshysy Ulttyq quryltaıdyń úshinshi jıynynda «Adal adam – Adal eńbek – Adal tabys» atty qaǵıdatyn aıqyndap ult mádenıeti men rýhanııatyna qatysty dúnıelerge keńinen toqtaldy. Ásirese Prezıdenttiń kitap oqý mádenıetin qalyptastyrý, zamanaýı úlgidegi kitaphanalar salý týraly bastama kóterýi beker emes. Bala kezden kórkem ádebıetpen sińetin izgilik pen adaldyq, taza eńbek búkil ómirińe ilese kele, abyroı tórine shyǵaratyny daýsyz.
Zııaly ortaǵa ǵana emes, keleshegimiz úshin de kókeıkesti másele elimizge belgili ádebıettanýshy, ónertanýshy ǵalymdar men JOO men ǴZI-nyń doktoranttary men magıstranttaryn Almatyda ótken «Kórkem ádebıet pen ónerdegi adal, eńbekqor adam konsepti» atty dóńgelek ústel aınalasynda toqaılastyrdy. Jıyndy ǴJBM ǴK M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń bas dırektory Kenjehan Matyjanov júrgizip, aldymen Abaı aqyn qasterlegen adamzattyq asyl qasıetter qaqynda sóz qozǵady.
M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń bas ǵylymı qyzmetkeri Nurdáýlet Aqysh «Ádiletti qoǵam» degen uǵym men «Adal adam» tirkesi lırıkalyq turǵydan bir-birimen tyǵyz baılanysty ekenin alǵa tartty.
– Ádiletti qoǵamdy jasaıtyndar – eń aldymen adal adamdar. Adal jáne eńbekqor jandar dep tolyqtyrýymyz kerek. Iаǵnı adal adam eńbekqor bolsa, qoǵamnyń ádiletti nyshany kúsheıip, jaqsy sıpattary jarqyrap, anyqtala túspek. Prezıdenttiń qaıta-qaıta qadap aıtyp otyrǵany sol. Qazirgi tańda oqyrmandy tartý úshin túrli sanattaǵy qalamgerlerimiz túrli tásilderge barýda. Sonyń ishinde alańdatatyny – qoǵamdy rýhanı-moraldyq turǵydan bylǵaıtyn keıipkerler qatarynyń kóbeıe bastaýy. О́kinishke qaraı, qazylar alqasy máseleniń saldaryn eskermeı, sondaı týyndylarǵa basymdyq berip, báıgelerdi berip jatady. Sondyqtan kitap shyǵarýshylarymyz, kórkem ádebıetke, memlekettik deńgeıde tapsyrys berýshilerge qatań talap qoıý kerek. Talap qoıýdyń tujyrymdamasyn jasap, bekitip alǵanymyz abzal. Kitap shyǵarýdy bızneske aınaldyryp alǵandar oqyrman tartý maqsatynda amoraldyq keıipkerlerdi somdap, kórkem týyndynyń tárbıelik qyzmetine mán bermeı júr. Sol jaǵy qatań eskerilse deımin, – dedi Nurdáýlet Aqysh.
Fılologııa ǵylymdarynyń doktory Qanıpash Mádibaevanyń baıandamasy «Kórkem prozalardaǵy tarıhı tulǵalar ǵıbraty» taqyrybyna quryldy. Al ónertaný kandıdaty Aınur Qaztýǵanova «О́nerge adaldyq: shyǵarmashylyq tulǵalardyń ustanymy» taqyrybynda baıandama jasady.
Baıandamashy ushy-qıyry joq ýaqyttyń bederindegi álemdik tulǵalardyń tolaıym jankeshtilikpen, ónerge degen ólsheýsiz adaldyǵymen tarıhta qalǵanyn aıta kele, árisi aýyr derti asqynǵanyna qaramastan 24 prelıýdııa jazǵan Shopendi, berisi kúıshi Dına, Roza Baǵlanovalardy mysalǵa keltirdi. Aınur Qaztýǵanova osy tektes mysaldardy shyǵarmashyl tulǵalardyń ómirinen kóptep keltire otyryp, báriniń astarynda eren eńbek jatqanyn naqty mysaldarmen dáıektedi.
Alqaly jıynda fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Álmıra Qalıeva «Jastar ádebıetindegi adaldyq konsepti» taqyrybyndaǵy baıandamasynda: «1990-jyldan beri qaraıǵy otyz jyldan astam dáýirdi shartty túrde «qazirgi qazaq ádebıeti» dep atap júrgenimizben, osy bir tutas kezeńniń arǵy-bergi jyldaryndaǵy ádebıettiń sıpaty aıtarlyqtaı ózgerip úlgerdi. Táýelsizdik alǵan alǵashqy jyldardaǵy qazaq ádebıetiniń úlken bir salasyn áleýmettik taqyrypqa arnalǵan týyndylar quraıdy. Naryqtyq qoǵamnyń qalyptasýy adamdardyń san-seziminde de, kórkem shyǵarmashylyqta da óz izin qaldyrdy» deıdi.
M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty Qoljazba jáne tekstologııa ortalyǵynyń dırektory Jumashaı Raqysh folklorlyq shyǵarmalardaǵy eńbek adamynyń beınesin bezbendedi. Jumashaı Saılaýqyzy halyq týyndylarynda adal eńbek tujyrymdamasyn kásippen, maýsymdyq, otbasylyq ǵuryptarmen, magııalyq túsiniktermen, ejelgi dúnıetanymmen (mıf, hıkaıa, ertegi, epos) baılanysty qarastyrdy.
Sol sııaqty ónertaný kandıdaty Amankeldi Muqan «О́nerpaz eńbeginiń baǵalaný ólshemderi», fılologııa ǵylymdarynyń doktory Gúljahan Orda «Ulttyq ádebıettegi eńbekshilerdiń adal eńbegi», fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Tóráli Qydyr «Ál-Farabıdiń «Qaıyrymdy qala turǵyndary» eńbegindegi «Kemel adam» tujyrymdamasy» taqyryptarynda baıandama jasady.
Dóńgelek ústel – kórkem shyǵarma men ónerdegi adal da eńbekqor adam tujyrymdamasyn talqylaý arqyly «Adal adam – Adal eńbek – Adal tabys» ustanymyn nasıhattaýdy kózdedi.
Almaty